సమర్థః పోషణే చాసి సుతయో రక్షణే తథా। న త్వహం సుతయోః శక్తా తథా రక్షణపోషణే
నీవు పిల్లలను పోషించడంలో, కాపాడడంలో సమర్థురాలివి. కానీ నేను వాళ్లను నీలా కాపాడడం, పోషించడం చేయలేను.
మమ హి త్వద్విహీనాయాః సర్వప్రాణధనేశ్వర। కథం స్యాతాం సుతౌ బాలౌ భరేయం చ కథం త్వహమ్
ప్రాణధనాధిపతివైన నీవు లేకుండా నాకు, ఈ ఇద్దరు చిన్న పిల్లలు ఎలా బ్రతుకుతారు? నేను వారిని ఎలా పోషించగలను?
కథం హి విధవాఽనాథా బాలపుత్రా వినా త్వయా। మిథునం జీవయిష్యామి స్థితా సాధుగతే పథి
నీవు లేని ఈ లోకంలో, నేను విధవగా, ఆశ్రయం లేకుండా, చిన్న పిల్లతో, నీతో కలిసి ఉన్న జంటగా, సద్గతుల మార్గంలో నిలబడినప్పుడు, ఎలా బ్రతకగలను చెప్పు.
అహం కృతావలేపైశ్చ ప్రార్థ్యమానామిమాం సుతామ్। అయుక్తైస్తవ సంబన్ధే కథం శక్ష్యామి రక్షితుమ్
నేను గర్వంతో, అనేకమంది వరులను తిరస్కరించి, ఈ కుమార్తెను నీకు అనుకూలంగా కాకుండా ఉంచాను. ఇప్పుడు, నీతో సంబంధం కలిగించలేని ఈ స్థితిలో, ఆమెను ఎలా కాపాడగలను?
ఉత్సృష్టమామిషం భూమౌ ప్రార్థయన్తి యథా ఖగాః। ప్రార్థయన్తి జనాః సర్వే పతిహీనాం తథా స్త్రియమ్
భూమిపై మాంసాన్ని వేసినప్పుడు పక్షులు ఎలా చేరుకుంటాయో, అలాగే భర్త లేని స్త్రీని అందరూ కోరుకుంటారు.
సాఽహం విచాల్యమానా వై ప్రార్థ్యమానా దురాత్మభిః। స్థాతుం పథి న శక్ష్యామి సజ్జనేష్టే ద్విజోత్తమ
బ్రాహ్మణ శ్రేష్ఠా! దుష్టులు నన్ను వేధిస్తూ, నన్ను కోరుకుంటూ ఉంటే, నేను మంచి మార్గంలో నిలబడలేను.
స్త్రీజన్మ గర్హితం నాథ లోకే దుష్టజనాకులే। మాతాపిత్రోర్వశే కన్యా ప్రౌఢా భర్తృవశే తథా
రక్షకుడా! ఈ లోకంలో దుష్టులు ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు, స్త్రీ జన్మ నిందించబడుతుంది. కన్య అయినప్పుడు తల్లిదండ్రుల ఆధీనంలో, పెరిగిన తరువాత భర్త ఆధీనంలో ఉంటుంది.
అభావే చానయోః పుత్రే ఖతన్త్రా స్త్రీ విగర్హితా
ఈ ఇద్దరు లేకపోతే, కొడుకు ఉన్న స్త్రీ కూడా స్వేచ్ఛగా ఉండి, అందరి దృష్టిలో నిందితురాలవుతుంది.
అనాథత్వం స్త్రియో ద్వారం దుష్టానాం వివృతం హి తత్। వస్త్రఖణ్డం ఘృతాక్తం హి యథా సంకృష్యతే శ్వభిః
స్త్రీకి ఆశ్రయం లేకపోవడం దుష్టులకు తలుపు తెరవడమే. నెయ్యి పూసిన వస్త్రాన్ని కుక్కలు ఎలా లాగిపోతాయో, అలాగే అవినీతులు ఆమెను వేధిస్తారు.
కథం తవ కులస్యైకమిమం బాలమనాగసమ్। పితృపైతామహే మార్గే నియోక్తుమహముత్సహే
నీ వంశానికి చెందిన ఈ అమాయకుడైన బిడ్డను, తండ్రి తాతల మార్గంలో నడిపించేందుకు నేను ఎలా ధైర్యం చేసుకోగలను?
కథం శక్ష్యామి బాలేఽస్మిన్గుణానాధాతుమీప్సితాన్। అనాథే సర్వతో లుప్తే యథా త్వం ధర్మదర్శివాన్
ఈ చిన్నవాడిలో, నీవు చూపిన ధర్మమార్గాన్ని నేనెలా నేర్పగలను? అతడు ఆశ్రయం లేక, అన్ని విధాలా నష్టపోయినవాడు.
ఇమామపి చ తే బాలామనాథాం పరిభూయ మామ్। అనర్హాః ప్రార్థయిష్యన్తి శూద్రా వేదశ్రుతిం యథా
నీ కుమార్తె అయిన ఈ అమ్మాయిని కూడా, నేను ఉన్నా పట్టించుకోకుండా, అర్హత లేని వారు కోరుకుంటారు. అది శూద్రులు వేదాన్ని వినాలనుకునేలా ఉంటుంది.
తాం చేదహం న దిత్సేయం సద్గుణైరుపబృంహితామ్। ప్రమథ్యైనాం హరేయుస్తే హవిర్ధ్వాఙ్క్షా ఇవాధ్వరాత్
నేను మంచి లక్షణాలతో ఉన్న ఈ అమ్మాయిని యోగ్యుడికి ఇవ్వకపోతే, వారు బలవంతంగా ఆమెను తీసుకుపోతారు. అది కాకులు యజ్ఞంలో హవిస్సును లాగిపోవడంలా ఉంటుంది.
సంప్రేక్షమాణా పుత్రీం తే నానురూపమివాత్మనః। అనర్హవశమాపన్నామిమాం చాపి సుతాం తవ
నీ కుమార్తెకు ఇలాంటి అనర్హమైన స్థితి ఎదురైతే, ఆమెను అర్హత లేని వారి చేతిలో పడినదిగా చూస్తే—
అవజ్ఞాతా చ లోకేషు తథాన్మానమజానతీ। అవలిప్తైరైర్బ్రహ్మన్మరిష్యామి న సంశయః
ప్రపంచంలో అందరి దృష్టిలో నేను అవమానానికి గురై, గౌరవం కోల్పోయి, అహంకారులు నన్ను తక్కువచేసినప్పుడు, బ్రాహ్మణా! నేను తప్పక మరణిస్తాను—ఇందులో సందేహమే లేదు.
తౌ చ హీనౌ మయా బాలౌ త్వయా చైవ తథాత్మజౌ। వినశ్యేతాం న సన్దేహో మత్స్యావివ జలక్షయే
నీవు, నేను లేకుండా, ఈ ఇద్దరు పిల్లలు కూడా తప్పక నశిస్తారు. అది నీళ్లేమీ లేకుండా పోయినప్పుడు చేపలు ఎలా చనిపోతాయో అలాగే.
త్రితయం సర్వథాప్యేవం వినశిష్యత్యసంశయమ్। త్వయా విహీనం తస్మాత్త్వం మాం పరిత్యక్తుమర్హసి
ఇలా మేము ముగ్గురం నీవు లేకుండా తప్పక నశిస్తాము. అందుకే నీవు నన్ను వదిలిపెట్టకూడదు.
వ్యుష్టిరేషా పరా స్త్రీణాం పూర్వం భర్తుః పరా గతిః। నను బ్రహ్మన్సపుత్రాణామితి ధర్మవిదో విదుః
స్త్రీలకు ఇది అత్యున్నత ధర్మం—భర్త మార్గాన్ని అనుసరించడం. ముఖ్యంగా కుమారులు ఉన్నవారికి, బ్రాహ్మణా! ధర్మజ్ఞులు ఇదే అంటారు.
అనిష్టమిహ పుత్రాణాం విషయే పరివర్తితుమ్। హరిద్రాఞ్జనపుష్పాదిసౌమఙ్గల్యయుతా సతీ
కుమారులు ఉన్న స్త్రీ, పసుపు, కాజలు, పువ్వులతో అలంకరించుకుని ఈ లోకంలో ఉండటం శుభం కాదు.
మరణం యాతి యా భర్తుస్తద్దత్తజలపాయినీ। భర్తృపాదార్పితమనాః సా యాతి గిరిజాపదమ్
భర్త కోసం ఇచ్చిన నీళ్లు తాగి, మనసంతా భర్త పాదాలపై నిలిపిన స్త్రీ, హిమవంతుడు కుమార్తె అయిన దేవతా లోకాన్ని పొందుతుంది.
గిరాజాయాః సఖీ భూత్వా మోదతే నగకన్యయా। మితం దదాతి హి పితా మితం మాతా మితం సుతః
పర్వతకన్య అయిన పార్వతీకి స్నేహితురాలిగా మారి, ఆమెతో ఆనందంగా ఉండుతుంది. ఎందుకంటే తండ్రి కొంత మేరకే ఇస్తాడు, తల్లి కొంత మేరకే ఇస్తుంది, కుమారుడు కూడా కొంత మేరకే ఇస్తాడు.
అమితస్య హి దాతారం కా పతిం నాభినన్దతి। ఆశ్రమాశ్చాగ్నిసంస్కారా జపహోమవ్రతాని చ
అపారంగా దానం చేసే భర్తను ఎవరూ ఆనందించరా? ఆశ్రమాలు, అగ్నిసంస్కారాలు, జపాలు, హోమాలు, వ్రతాలు—
స్త్రీణాం నైతే విధాతవ్యా వినా పతిమనిన్దితమ్। క్షమా శౌచమనాహారమేతావద్విహితం స్త్రియాః
నిర్దోషమైన భర్త లేకుండా ఈ విధులు స్త్రీలకు విధించరాదు. సహనం, పవిత్రత, తక్కువగా తినడం—ఇవి మాత్రమే స్త్రీకి నియమాలు.
పరిత్యక్తః సుతశ్చాయం దుహితేయం తథా మయా। బాన్ధవాశ్చ పరిత్యక్తాస్త్వదర్థం జీవితం చ మే
ఈ కుమారుడిని నేను వదిలేశాను, అలాగే ఈ కుమార్తెను కూడా. బంధువులను కూడా వదిలేశాను. నా జీవితం నీ కొరకు మాత్రమే.
యజ్ఞైస్తపోభిర్నియమైర్దానైశ్చ వివిధైస్తథా। విశిష్యతే స్త్రియా భర్తుర్నిత్యం ప్రియహితే స్థితిః
యజ్ఞాలు, తపస్సు, నియమాలు, రకరకాల దానాలు—even ఇవన్నీ కన్నా స్త్రీ భర్తకు ఎప్పుడూ ప్రీతికరంగా, మేలు కలిగించేలా ఉండడమే మించినది.
తదిదం యచ్చికీర్షామి ధర్మం పరమసంమతమ్। ఇష్టం చైవ హితం చైవ తవ చైవ కులస్య చ
కాబట్టి నేను చేయదలచిన ఈ పరమధర్మం, నీకు, నీ కుటుంబానికి ఇష్టమైనది, మేలు చేసేది, అందరికీ శ్రేయస్కరం.
ఇష్టాని చాప్యపత్యాని ద్రవ్యాణి సుహృదః ప్రియాః। ఆపద్ధర్మప్రమోక్షాయ భార్యా చాపి సతాం మతమ్
ఇష్టమైన సంతానం, ధనం, స్నేహితులు—all ఇవన్నీ కష్టకాలంలో ధర్మాన్ని విడిపించుకోవడానికే. మంచి వారిచొప్పున భార్య కూడా ఈకోసం భావించబడుతుంది.
ఆపదర్థే ధనం రక్షేద్దారాన్రక్షేద్ధనైరపి। ఆత్మానం సతతం రక్షేద్దారైరపి ధనైరపి
కష్టసమయంలో ధనాన్ని కాపాడాలి; ధనంతో భార్యను కాపాడాలి; భార్యతో, ధనంతో అయినా ఎప్పుడూ తనను తాను కాపాడుకోవాలి.
దృష్టాదృష్టఫలార్థం హి భార్యా పుత్రో ధనం గృహమ్। సర్వమేతద్విధాతవ్యం బుధానామేష నిశ్చయః
భార్య, కుమారుడు, ధనం, ఇల్లు—ఇవన్నీ కనబడే, కనబడని ఫలితాల కోసం. వీటన్నిటినీ నియమించుకోవాలి—ఇదే జ్ఞానుల నిర్ణయం.
ఏకతో వా కులం కృత్స్నమాత్మా వా కులవర్ధనః। `ఉభయోః కోధికో విద్వన్నాత్మా చైవాధికః కులాత్
ఒకవైపు మొత్తం కుటుంబం, మరోవైపు కుటుంబాన్ని పెంచే తానే ఉన్నప్పుడు, ఓ జ్ఞానీ! తనే కుటుంబానికన్నా మిన్న, ఇద్దరికన్నా గొప్పవాడు.