తతస్తం బ్రాహ్మణం తత్ర భార్యయా చ సుతేన చ। దుహిత్రా చైవ సహితం దదర్శ వికృతాననమ్
అక్కడ కుంతీ, ఆ బ్రాహ్మణుని అతని భార్య, కుమారుడు, కుమార్తెతో కలిసి, అందరూ దుఃఖంతో ముఖాలు మారిపోయినట్టు చూసింది.
ధిగిదం జీవితం లోకే గతసారమనర్థకమ్। దుఃఖమూలం పరాధీనం భృశమప్రియభాగి చ
ఈ లోకంలో జీవితం వ్యర్థం, అసారమైనది, దుఃఖమే మూలంగా ఉండి, ఇతరులపై ఆధారపడేలా, ఎంతో అపరిచితమైన బాధలతో నిండినదిగా ఉంది.
జీవితే పరమం దుఃఖం జీవితే పరమో జ్వరః। జీవితే వర్తమానస్య ద్వన్ద్వానామాగమో ధ్రువః
జీవితంలోనే అత్యంత దుఃఖం ఉంటుంది, జీవితంలోనే తీవ్రమైన వ్యాధి ఉంటుంది; జీవించేవారికి సుఖదుఃఖాల రాక తప్పదు.
ఆత్మా హ్యేకో హి ధర్మార్థౌ కామం చైవ నిషేవతే। ఏతైశ్చ విప్రయోగోఽపి దుఃఖం పరమనన్తకమ్
మనిషి ఒక్కడే ధర్మాన్ని, అర్థాన్ని, కామాన్ని అనుసరిస్తాడు; వాటి నుంచి వేరుపడటం అంతులేని, తీవ్రమైన దుఃఖాన్ని కలిగిస్తుంది.
ఆహుః కేచిత్పరం మోక్షం స చ నాస్తి కథంచన। అర్థప్రాప్తౌ తు నరకః కృత్స్న ఏవోపపద్యతే
కొంతమంది మోక్షమే పరమమని అంటారు, కానీ అది ఎప్పుడూ లభించదు; ధనాన్ని సంపాదించడంలో మాత్రం పూర్తిగా నరకమే ఎదురవుతుంది.
అర్థేప్సుతా పరం దుఃఖమర్థప్రాప్తౌ తతోఽధికమ్। జాతస్నేహస్య చార్థేషు విప్రయోగే మహత్తరమ్
ధనాన్ని కోరేవారికి చాలా పెద్ద దుఃఖం ఉంటుంది; దాన్ని సంపాదించినప్పుడు ఇంకా ఎక్కువ బాధ కలుగుతుంది; దేనికైనా మమకారం కలిగినవారికి వాటి నుంచి వేరుపడటం అత్యంత బాధాకరం.
యావన్తో యస్య సంయోగా ద్రవ్యైరిష్టైర్భవన్త్యుత। తావన్తోఽస్య నిఖ్యన్తే హృదయే శోకశఙ్కవః
ఎవరెవరికి మనిషి ఇష్టమైన వస్తువులపై మమకారం పెంచుకుంటాడో, అంతగా అతని మనసులో దుఃఖపు బాణాలు గుచ్చుకుంటాయి.
తదిదం జీవితం ప్రాప్య అల్పకాలం మహాభయమ్। త్యాగో హి న మయా ప్రాప్తో భార్యయా సహితేన చ
ఈ జీవితం చాలా చిన్నది, భయంతో నిండినది. అయినా నేను నా భార్యతో కలిసి కూడా వదిలిపెట్టే మనస్సు పొందలేదు.
న హి యోగం ప్రపశ్యామి యేన ముచ్యేయమాపదః। పుత్రదారేణ వా సార్ధం ప్రాద్రవేయమనామయమ్
ఈ కష్టాన్ని నుంచి తప్పించుకునే మార్గం నాకు కనబడటం లేదు. కుమారుడు, భార్యతో కలిసి సురక్షితంగా పారిపోవడం కూడా సాధ్యం కాదు.
యతితం వై మయా పూర్వం వేత్థ బ్రాహ్మణి తత్తథా। క్షేమం యతస్తతో గన్తుం త్వయా తు మమ న శ్రుతమ్
బ్రాహ్మణీ! నేను ముందే ఎక్కడైనా రక్షణ ఉంటే అక్కడికి వెళ్లేందుకు ఎంతగానో ప్రయత్నించాను. కానీ నువ్వు నా మాట వినలేదు.
ఇహ జాతా వివృద్ధాఽస్మి పితా మాతా మమేతి వై। ఉక్తవత్యసి దుర్మేధే యాచ్యమానా మయాఽసకృత్
నువ్వు, "ఇక్కడే నేను పుట్టాను, పెరిగాను; వీరే నా తండ్రి, తల్లి" అని ఎన్నిసార్లు నేను అడిగినా, అర్థం చేసుకోకుండా చెప్పావు.
స్వర్గతోఽపి పితా వృద్ధస్తథా మాతా చిరం తవ। బన్ధవా భూతపూర్వాశ్చ తత్ర వాసే తు కా రతిః
నీ తండ్రి, తల్లి వృద్ధులు అయి స్వర్గానికి వెళ్లిపోయినా, మిగతా బంధువులు కూడా లేరు. అలాంటి చోట నివసించడంలో ఏమి ఆనందం?
న భోజనం విరుద్ధం స్యాన్న స్త్రీదేశో నిబన్ధనః। సుదూరమపి తం దేశం వ్రజేద్గరుడహంసవత్
ఆహారంలో ఏ విరుద్ధత లేదు, స్త్రీకి ఊరే బంధనంగా ఉండదు. గరుడపక్షి, హంసలా ఎంత దూరమైనా ఆ ఊరికి వెళ్లాలి.
సోఽయం తే బన్ధుకామాయా అశృణ్వన్త్యా వచో మమ। బన్ధుప్రణాశః సంప్రాప్తో భృశం దుఃఖకరో మమ
బంధువుల కోసం మమకారం చూపుతూ, నా మాట వినకపోవడం వల్ల ఇప్పుడు బంధువుల నాశనం వచ్చేసింది. ఇది నాకు ఎంతో బాధను కలిగిస్తోంది.
అథవా మద్వినాశో యం న హి శక్ష్యామి కంచన। పరిత్యక్తుమహం బన్ధుం స్వయం జీవన్నృశంసవత్
లేకపోతే, నా నాశనాన్ని తట్టుకోలేకపోతే, నేను బ్రతికుండగానే బంధువును వదిలిపెడితే అది క్రూరతే అవుతుంది.
సహధర్మచరీం దాన్తాం నిత్యం మాతృసమాం మమ। సఖాయం విహితాం దేవైర్నిత్యం పరమికాం గతిమ్
ధర్మానికి నిత్యం కట్టుబడి, మనస్సు కట్టుబడి, ఎప్పుడూ తల్లిలా నన్ను చూసే, దేవతలు నాకు స్నేహితురాలిగా, పరమగమ్యంగా నిర్ణయించిన నా భార్య—
పిత్రా మాత్రా చ విహితాం సదా గార్హస్థ్యభాగినీమ్। వరయిత్వా యథాన్యాయం మన్త్రవత్పరిణీయ చ
నా తండ్రి, తల్లి ఎల్లప్పుడూ గృహస్థాశ్రమంలో భాగస్వామిగా నిర్ణయించి, యథావిధిగా వరించి, మంత్రాలతో పెళ్లి చేసినవారిని—
కులీనాం శీలసంపన్నామపత్యజననీమపి। త్వామహం జీవితస్యార్థే సాధ్వీమనపకారిణీమ్
కులవంతురాలిగా, మంచి స్వభావం కలిగి, సంతానం కలిగించగలవిగా, నిష్కలంకురాలిగా, నిన్ను నేను జీవితం కోసం భార్యగా స్వీకరించాను.
పరిత్యక్తుం న శక్ష్యామి భార్యాం నిత్యమనువ్రతామ్। కుత ఏవ పరిత్యక్తుం సుతాం శక్ష్యామ్యహం స్వయమ్
ఎప్పుడూ నన్ను నమ్ముకుని ఉండే భార్యను వదిలిపెట్టడం నాకు అసాధ్యం. మరి నా కుమార్తెను నేనే వదిలిపెట్టడం ఎలా సాధ్యం?
బాలామప్రాప్తవయసమజాతవ్యఞ్జనాకృతిమ్। భర్తురర్థాయ నిక్షిప్తాం న్యాసం ధాత్రా మహాత్మనా
ఇంకా చిన్నదిగా, వయస్సు రాక, లక్షణాలు పూర్తిగా అభివృద్ధి కాలేదు. భర్త కోసం సృష్టికర్త నన్ను అప్పగించిన ఆ బాలికను—
యయా దౌహిత్రజాఁల్లోకానాశంసే పితృభిః సహ। స్వయముత్పాద్య తాం బాలాం కథముత్స్రష్టుముత్సహే
ఆమె ద్వారా మనవళ్లతో పాటు పితృదేవతలతో లోకాలను ఆశిస్తున్నాను. నేను పుట్టించిన ఆ బాలికను ఎలా వదిలిపెట్టగలను?
మన్యన్తే కేచిదధికం స్నేహం పుత్రే పితుర్నరాః। కన్యాయాం కేచిదపరే మమ తుల్యావుభౌ స్మృతౌ
కొంతమంది తండ్రి కుమారుడిపై ప్రేమ ఎక్కువ అంటారు, మరికొందరు కుమార్తెపై అంటారు. కానీ నా హృదయంలో ఇద్దరిపైనా ప్రేమ సమానంగా ఉంది.
యస్యాం లోకాః ప్రసూతిశ్చ స్థితా నిత్యమథో సుఖమ్। అపాపాం తామహం బాలాం కథముత్స్రష్టుముత్సహే
ఆమెలోనే లోకాలు, సంతానం, శాశ్వతమైన ఆనందం ఉన్నాయి. అలాంటి పాపను నేను ఎలా వదిలిపెట్టగలను?
కుత ఏవ పరిత్యక్తుం సుతం శక్ష్యామ్యహం స్వయమ్। ప్రార్థయేయం పరాం ప్రీతిం యస్మిన్స్వర్గఫలాని చ
నా కుమారుని నేనే వదిలిపెట్టడం ఎలా సాధ్యం? అతనిలోనే నేను పరమానందాన్ని, స్వర్గఫలాలను ఆశిస్తున్నాను.
యస్య జాతస్య పితరో ముఖం దృష్ట్వా దివం గతాః। అహం ముక్తః పితృఋణాద్యస్య జాతస్య తేజసా
ఈ బిడ్డ పుట్టిన వెంటనే అతని తల్లిదండ్రులు అతని ముఖం చూసి స్వర్గానికి వెళ్లిపోయారు. ఈ బిడ్డ పుట్టిన తేజంతో నేను పితృ ఋణం నుండి విముక్తుడనయ్యాను.
దయితం మే కథం బాలమహం త్యక్తుమిహోత్సహే। తమహం జ్యేష్ఠపుత్రం మే కులనిర్హారకం విభుమ్
ఈ ప్రియమైన బిడ్డను నేను ఇక్కడ వదిలిపెట్టడం ఎలా సహించగలను? ఇతడే నా పెద్ద కుమారుడు, మా వంశాన్ని ముందుకు తీసుకెళ్లే శక్తివంతుడు.
మమ పిణ్డోదకనిధిం కథం త్యక్ష్యామి పుత్రకమ్। త్యాగోఽయం మమ సంప్రాప్తో మమన్వా మే సుతస్య వా
నా కుమారుడు నాకు అన్నపిండం, నీరుపానానికి ఆధారం. అలాంటి వాడిని నేను ఎలా వదిలిపెట్టగలను? ఈ విడిపోవడం నా వల్లా, నా కుమారునివల్లా వచ్చినదో తెలియదు.
తవ వా తవ పుత్ర్యా వా అత్ర వాసస్య తత్ఫలమ్। న శృణోషి వచో మహ్యం తత్ఫలం భుఙ్క్ష్వ భామిని
నీకైనా, నీ కుమార్తెకైనా ఇక్కడ నివసించడానికీ ఫలితం ఉంది. నా మాట వినడం లేదు కదా, అందుకే ఆ ఫలితాన్ని అనుభవించు, అందమైనవాడా.
అథవాహం న శక్ష్యామి స్వయం మర్తుం సుతం మమ। ఏకం త్యక్తుం న శక్నోతి భవతీం చ సుతామపి
లేదంటే, నా కుమారుణ్ణి వదిలిపెట్టి నేను చనిపోవడం నాకు సాధ్యపడదు. అతడిని గానీ, నిన్ను గానీ వదిలిపెట్టడం నాకు చేతకాదు.
అథ మద్రక్షణార్థం వా న హి శక్ష్యామి కంచన। పరిత్యక్తుమహం బన్ధుం స్వయం జీవన్నృశంసవత్
లేదంటే, మద్ర దేశాన్ని కాపాడటానికి అయినా, నేను ఎవరినీ వదిలిపెట్టడం నాకు సాధ్యపడదు. బంధువులను బ్రతికుండానే వదిలిపెట్టడం క్రూరమైన పని, అది నేను చేయలేను.