అర్ధం స్మ భుఞ్జతే పఞ్చ సహ మాత్రా పరన్తపాః। అర్ధం సర్వస్య భైక్షస్య భీమో భుఙ్క్తే మహాబలః
పాండవులు ఐదుగురు తల్లితో కలిసి మొత్తం భిక్షలో సగం తినేవారు; మిగతా సగాన్ని బలవంతుడు భీముడు ఒక్కడే తినేవాడు.
స నాశితశ్చ భవతి కల్యాణాన్నభుజిః పురా। స వైవర్ణ్యం చ కార్శ్యం చ జగామాతృప్తికారితమ్
మునుపు మంచి అన్నం తినే వాడు ఇప్పుడు తృప్తి లేక, క్షీణించి, వర్ణం పోయినవాడయ్యాడు.
ఆజ్యబిన్దుర్యథా వహ్నౌ మహతి జ్వలితే భవేత్। తథార్ధభాగం భీమస్య భిక్షాన్నస్య నరోత్తమ
ఎలా పెద్ద మంటలో ఒక చుక్క నెయ్యి వేసినట్టు ఉంటుందో, అలా భీమునికి భిక్షలో వచ్చిన సగం అన్నం కూడా తక్కువగానే ఉండేది, ఓ ఉత్తమ పురుషుడా.
తథైవ వసతాం తత్ర తేషాం రాజన్మహాత్మనామ్। అతిచక్రామ సుమహాన్కాలోఽథ భరతర్షభ
అలా ఆ మహాత్ములు అక్కడ నివసిస్తూ ఉండగా, ఓ రాజా, చాలా కాలం గడిచిపోయింది, ఓ భరత వంశశ్రేష్ఠా.
భీమోఽపి క్రీడయిత్వాథ మిథో బ్రాహ్మణబన్ధుషు। కుమ్భకారేణ సంబన్ధాల్లేభే పాత్రం మహత్తరమ్
భీముడు బ్రాహ్మణుల బంధువులతో ఆడుకుంటూ, ఒక కుంభకారుడితో స్నేహం వల్ల పెద్ద పాత్రను సంపాదించాడు.
కుమ్భకారోఽదదాత్పాత్రం మహత్కృత్వాతిమాత్రకమ్। ప్రహసన్భీమసేనాయ విస్మితస్తస్య కర్మణా
ఆ కుంభకారుడు, భీమసేనుడు చేసిన పనికి ఆశ్చర్యపడి, నవ్వుతూ అతనికి ఒక పెద్ద పాత్రను తయారు చేసి ఇచ్చాడు.
తస్యాద్భుతం కర్మ కుర్వన్మృద్భారం మహదాదదే। మృద్భారైః శతసాహస్రైః కుమ్భకారమతోషయత్
భీముడు ఆశ్చర్యకరమైన పని చేసి, పెద్ద మట్టిపిండిని ఎత్తి, లక్షలాది మట్టిపిండులతో కుంభకారుడిని సంతోషపరిచాడు.
చక్రే చక్రే చ మృద్భాణ్డాన్సతతం భైక్షమాచరన్। తదాదాయాగతం దృష్ట్వా హసన్తి ప్రహసన్తి చ
అతడు ఎప్పుడూ మట్టిపాత్రలు తయారు చేస్తూ, భిక్షాటన చేస్తూ తిరిగేవాడు; అతను తీసుకొచ్చిన వాటిని చూసి అందరూ నవ్వుతూ ఆనందించేవారు.
భక్ష్యభోజ్యాని వివిధాన్యాదాయ ప్రక్షిపన్తి చ। ఏవమేవ సదా భుక్త్వా మాత్రే వదతి వై రహః। న చాశితోఽస్మి భవతి కల్యాణాన్నభృతః పురా
వివిధ రకాల తినుబండ్లను తీసుకొచ్చి వడ్డిస్తారు; అలా ప్రతిరోజూ తిన్న తరువాత, అతడు తన తల్లితో ఒంటరిగా ఇలా అంటాడు: 'ఇంత మంచి అన్నం నేను ఇంతకుముందు ఎప్పుడూ రుచి చూడలేదు.'
తతః కదాచిద్భైక్షాయ గతాస్తే పురషర్షభాః। సంగత్య భీమసేనస్తు తత్రాస్తే పృథయా సహ
ఆ తర్వాత ఒక రోజు, ఆ మహాపురుషులు అన్నం అడగడానికి బయలుదేరారు; భీమసేను మాత్రం ప్రితతో కలిసి అక్కడే ఉన్నాడు.
అథార్తిజం మహాశబ్దం బ్రాహ్మణస్య నివేశనే। భృశముత్పతితం ఘోరం కున్తీ శుశ్రావ భారత
ఆ సమయంలో, ఓ భారతా, ఒక బ్రాహ్మణుని ఇంటి నుండి భయంకరంగా, బలంగా వినిపించిన ఆర్తనాదాన్ని కుంతీ విన్నది.
రోరుయమాణాంస్తాన్దృష్ట్వా పరిదేవయతశ్చ సా। కారుణ్యాత్సాధుభావాచ్చ కున్తీ రాజన్న చక్షమే
వారు ఏడుస్తూ, దుఃఖిస్తూ ఉండటం చూసి, కుంతీకి దయ కలిగి, మంచితనంతో, ఓ రాజా, ఆమె ఆ దుఃఖాన్ని తట్టుకోలేకపోయింది.
మథ్యమానేవ దుఃఖేన హృదయేన పృథా తదా। ఉవాచ భీమం కల్యాణీ కృపాన్వితమిదం వచః
ఆ సమయంలో ప్రిత, హృదయం దుఃఖంతో కలవరపడుతూ, దయతో నిండిన మాటలు తన కుమారుడైన భీమునికి చెప్పింది.
వసామః సుసుఖం పుత్ర బ్రాహ్మణస్య నివేశనే। అజ్ఞాతా ధార్తరాష్ట్రస్య సత్కృతాం వీతమన్యవః
కుమారా, మనం ఈ బ్రాహ్మణుని ఇంట్లో ఎంతో సుఖంగా ఉన్నాం; ధృతరాష్ట్రుని కుమారులకు తెలియకుండా, గౌరవం పొందుతూ, మనస్సులో కోపం లేకుండా జీవిస్తున్నాం.
సా చిన్తయే సదా పుత్ర బ్రాహ్మణస్యాస్య కిం న్వహమ్।। కదా ప్రియం కరిష్యామి యత్కుర్యురుషితాః సుఖమ్
కుమారా, ఈ బ్రాహ్మణునికి నేను ఏమి చేయగలనో, ఎప్పుడైనా అతనికి ఇష్టమైనది చేసి, ఇక్కడ నివసించే వారికి సంతోషం కలిగించగలనో అని నేను ఎప్పుడూ ఆలోచిస్తుంటాను.
ఏతావాన్పురుషస్తాత కృతం యస్మిన్న నశ్యతి। యావచ్చ కుర్యాదన్యోఽస్య కుర్యాదభ్యధికం తతః
బిడ్డా, మనిషి తన చేతిలో ఏదీ నష్టపోకుండా చేసినప్పుడు అతడు పూర్తిగా సఫలుడవుతాడు; కానీ ఇంకొకరు అతనికంటే ఎక్కువ చేస్తే, అది మరింత గొప్పది అవుతుంది.
తదిదం బ్రాహ్మణస్యాస్య దుఃఖమాపతితం ధ్రువమ్। న తత్ర యది సాహాయ్యం కుర్యామ సుకృతం భవేత్
ఈ బ్రాహ్మణునికి ఈ దుఃఖం తప్పకుండా వచ్చిందని తెలుస్తోంది; మనం అతనికి సహాయం చేయకపోతే, మంచి పని జరిగినట్టవదు.
జ్ఞాయతామస్య యద్దుఃఖం యతశ్చైవ సముత్థితమ్। విదిత్వా వ్యవసిష్యామి యద్యపి స్యాత్సుదుష్కరమ్
అతని దుఃఖం ఏమిటో, అది ఎక్కడి నుంచి వచ్చిందో తెలుసుకుందాం; తెలుసుకున్న తరువాత, ఎంత కష్టమైనా నేను ఏం చేయాలో నిర్ణయిస్తాను.
ఏవం తౌ కథయన్తౌ చ భూయః సుశ్రువతుః స్వనమ్। ఆర్తిజం తస్య విప్రస్య సభార్యస్య విశాంపతే
ఇలా వారు మాట్లాడుకుంటుండగా, మళ్లీ ఆ బ్రాహ్మణుడు, అతని భార్య ఆర్తంగా ఏడుస్తున్న శబ్దాన్ని వారు విన్నారు, ఓ ప్రజల అధిపతీ.
అన్తఃపురం తతస్తస్య బ్రాహ్మణస్య మహాత్మనః। వివేశ త్వరితా కున్తీ బద్ధవత్సేవ సౌరభీ
ఆ తర్వాత కుంతీ, దూడను చూసిన ఆవు లా త్వరగా, ఆ మహాత్ముడైన బ్రాహ్మణుని అంతఃపురంలోకి ప్రవేశించింది.
తతస్తం బ్రాహ్మణం తత్ర భార్యయా చ సుతేన చ। దుహిత్రా చైవ సహితం దదర్శ వికృతాననమ్
అక్కడ కుంతీ, ఆ బ్రాహ్మణుని అతని భార్య, కుమారుడు, కుమార్తెతో కలిసి, అందరూ దుఃఖంతో ముఖాలు మారిపోయినట్టు చూసింది.
ధిగిదం జీవితం లోకే గతసారమనర్థకమ్। దుఃఖమూలం పరాధీనం భృశమప్రియభాగి చ
ఈ లోకంలో జీవితం వ్యర్థం, అసారమైనది, దుఃఖమే మూలంగా ఉండి, ఇతరులపై ఆధారపడేలా, ఎంతో అపరిచితమైన బాధలతో నిండినదిగా ఉంది.
జీవితే పరమం దుఃఖం జీవితే పరమో జ్వరః। జీవితే వర్తమానస్య ద్వన్ద్వానామాగమో ధ్రువః
జీవితంలోనే అత్యంత దుఃఖం ఉంటుంది, జీవితంలోనే తీవ్రమైన వ్యాధి ఉంటుంది; జీవించేవారికి సుఖదుఃఖాల రాక తప్పదు.
ఆత్మా హ్యేకో హి ధర్మార్థౌ కామం చైవ నిషేవతే। ఏతైశ్చ విప్రయోగోఽపి దుఃఖం పరమనన్తకమ్
మనిషి ఒక్కడే ధర్మాన్ని, అర్థాన్ని, కామాన్ని అనుసరిస్తాడు; వాటి నుంచి వేరుపడటం అంతులేని, తీవ్రమైన దుఃఖాన్ని కలిగిస్తుంది.
ఆహుః కేచిత్పరం మోక్షం స చ నాస్తి కథంచన। అర్థప్రాప్తౌ తు నరకః కృత్స్న ఏవోపపద్యతే
కొంతమంది మోక్షమే పరమమని అంటారు, కానీ అది ఎప్పుడూ లభించదు; ధనాన్ని సంపాదించడంలో మాత్రం పూర్తిగా నరకమే ఎదురవుతుంది.
అర్థేప్సుతా పరం దుఃఖమర్థప్రాప్తౌ తతోఽధికమ్। జాతస్నేహస్య చార్థేషు విప్రయోగే మహత్తరమ్
ధనాన్ని కోరేవారికి చాలా పెద్ద దుఃఖం ఉంటుంది; దాన్ని సంపాదించినప్పుడు ఇంకా ఎక్కువ బాధ కలుగుతుంది; దేనికైనా మమకారం కలిగినవారికి వాటి నుంచి వేరుపడటం అత్యంత బాధాకరం.
యావన్తో యస్య సంయోగా ద్రవ్యైరిష్టైర్భవన్త్యుత। తావన్తోఽస్య నిఖ్యన్తే హృదయే శోకశఙ్కవః
ఎవరెవరికి మనిషి ఇష్టమైన వస్తువులపై మమకారం పెంచుకుంటాడో, అంతగా అతని మనసులో దుఃఖపు బాణాలు గుచ్చుకుంటాయి.
తదిదం జీవితం ప్రాప్య అల్పకాలం మహాభయమ్। త్యాగో హి న మయా ప్రాప్తో భార్యయా సహితేన చ
ఈ జీవితం చాలా చిన్నది, భయంతో నిండినది. అయినా నేను నా భార్యతో కలిసి కూడా వదిలిపెట్టే మనస్సు పొందలేదు.
న హి యోగం ప్రపశ్యామి యేన ముచ్యేయమాపదః। పుత్రదారేణ వా సార్ధం ప్రాద్రవేయమనామయమ్
ఈ కష్టాన్ని నుంచి తప్పించుకునే మార్గం నాకు కనబడటం లేదు. కుమారుడు, భార్యతో కలిసి సురక్షితంగా పారిపోవడం కూడా సాధ్యం కాదు.
యతితం వై మయా పూర్వం వేత్థ బ్రాహ్మణి తత్తథా। క్షేమం యతస్తతో గన్తుం త్వయా తు మమ న శ్రుతమ్
బ్రాహ్మణీ! నేను ముందే ఎక్కడైనా రక్షణ ఉంటే అక్కడికి వెళ్లేందుకు ఎంతగానో ప్రయత్నించాను. కానీ నువ్వు నా మాట వినలేదు.