కిం ను దుఃఖతరం శక్యం మయా ద్రష్టుమతః పరమ్। యోఽహమద్య నరవ్యాఘ్రాన్సుప్తాన్పశ్యామి భూతలే
ఇంతకన్నా పెద్ద దుఃఖం నేను ఇంకేం చూడగలను? నేడు పులిలాంటి వీరులను నేలపై నిద్రపోతూ చూస్తున్నాను.
త్రిషు లోకేషు యో రాజ్యం ధర్మనిత్యోఽర్హతే నృపః। సో।़యం భూమౌ పరిశ్రాన్తః శేతే ప్రాకృతవత్కథమ్
మూడు లోకాల్లో రాజ్యం చేయదగినవాడు, ధర్మాన్ని ఎప్పుడూ పాటించే రాజు, ఇప్పుడు సాధారణ మనిషిలా నేలపై అలసిపోయి పడుకున్నాడు, ఇది ఎలా జరిగింది?
అయం నీలామ్బుదశ్యామో నరేష్వప్రతిమోఽర్జునః। శేతే ప్రాకృతవద్భూమౌ తతో దుఃఖతరం ను కిమ్
ఈ అర్జునుడు, మేఘంలా నీలంగా, మనుషుల్లో ఎవరికీ తగ్గని వాడు, ఇప్పుడు సాధారణ మనిషిలా నేలపై పడుకున్నాడు. ఇంతకన్నా బాధాకరం ఇంకేముంటుంది?
అశ్వినావివ దేవానాం యావిమౌ రూపసంపదా। తౌ ప్రాకృతవదద్యేమౌ ప్రసుప్తౌ ధరణీతలే
దేవతల్లో అశ్వినిదేవతలకు సమానంగా అందం, వైభవం కలిగిన ఈ ఇద్దరూ, నేడు సాధారణ మనుషుల్లా నేలపై నిద్రపోతున్నారు.
జ్ఞాతయో యస్య నై స్యుర్విషమాః కులపాంసనాః। స జీవేత సుఖం లోకే గ్రామద్రుమ ఇవైకజః
యవనికలు కలహపడని, కుటుంబానికి అపకీర్తి తేవని వాడు, ఈ లోకంలో ఊరిలో ఒంటరిగా పెరిగిన చెట్టు లాగా సుఖంగా జీవిస్తాడు.
ఏకో వృక్షో హి యో గ్రామే భవేత్పర్ణఫలాన్వితః। చైత్యో భవతి నిర్జ్ఞాతిరధ్వనీనైశ్చ పూజితః
ఊరిలో ఒక్క చెట్టు పచ్చటి ఆకులతో, ఫలాలతో నిండినప్పుడు, అది బంధువులెవరూ లేకపోయినా, ప్రయాణికులు దానిని గౌరవించి, పూజిస్తారు.
యేషాం చ బహవః శూరా జ్ఞాతయో ధర్మమాశ్రితాః। తే జీవన్తి సుఖం లోకే భవన్తి చ నిరామయాః
ధర్మాన్ని ఆశ్రయించిన, వీరమైన బంధువులు అనేకమంది ఉన్నవారు, ఈ లోకంలో సుఖంగా జీవించి, ఎలాంటి బాధలు లేకుండా ఉంటారు.
బలవన్తః సమృద్ధార్థా మిత్రబాన్ధవనన్దనాః। జీవన్త్యన్యోన్యమాశ్రిత్య ద్రుమాః కాననజా ఇవ
బలమైనవారు, సంపదతో నిండినవారు, స్నేహితులు బంధువుల ప్రేమను పొందినవారు, అడవిలో పెరిగిన చెట్లలా ఒకరిపై ఒకరు ఆధారపడుతూ జీవిస్తారు.
వయం తు ధృతరాష్ట్రేణ దుష్పుత్రేణ దురాత్మనా। `రాజ్యలుబ్ధేన మూర్ఖేణ దుర్మన్త్రిసహితేన వై
కాని మేము మాత్రం, ధృతరాష్ట్రుడు అనే చెడ్డ మనసున్న, రాజ్యానికి ఆశపడి, మూర్ఖత్వంతో, చెడ్డ మంత్రులతో కూడిన కుమారునివల్ల
దుష్టేనాధర్మశీలేన స్వార్థనిష్ఠైకబుద్ధినా।' వివాసితా న దగ్ధాశ్చ క్షత్తుర్బుద్ధిపరాక్రమాత్
దుష్టుడు, అధర్మమార్గంలో నడిచే, స్వార్థంతో నిండిన వాడివల్ల, మేము దేశనుంచి వెళ్లిపోవాల్సి వచ్చిందిగానీ, క్షత్రుని తెలివి ధైర్యాల వల్ల కాలిపోలేదు.
తస్మాన్ముక్తా వయం దాహాదిమం వృక్షముపాశ్రితాః। కాం దిశం ప్రతిపత్స్యామః ప్రాప్తాః క్లేశమనుత్తమమ్
అందువల్ల మేము ఆ అగ్నిలోంచి తప్పించుకుని, ఈ చెట్టు కింద ఆశ్రయం తీసుకున్నాం. ఇప్పుడు ఈ గొప్ప కష్టాన్ని ఎదుర్కొని, ఏ దిశగా పోవాలో తెలియడం లేదు.
సకామో భవ దుర్బుద్ధే ధార్తరాష్ట్రాల్పదర్శన। నూనం దేవాః ప్రసన్నాస్తే నానుజ్ఞాం మే యుధిష్ఠిరః
ధృతరాష్ట్రుని మూర్ఖుడా, చిన్న దృష్టి కలవాడా, నీవు సంతృప్తిగా ఉండు. యుధిష్ఠిరుడు నాకు అనుమతి ఇవ్వలేదు కాబట్టి, దేవతలు ఖచ్చితంగా నీపై ప్రసన్నంగా ఉన్నారు.
ప్రయచ్ఛతి వధే తుభ్యం తేన జీవసి దుర్మతే। నన్వద్య ససుతామాత్యం సకర్ణానుజసౌబలమ్
అతను నీకు ప్రాణదానం ఇచ్చాడు, మరణం నుంచి తప్పించాడని, నీవు నీ కుమారులతో, మంత్రులతో, కర్ణుడు, సోదరులు, శకునితో కలసి బతికిపోతున్నావు, దుర్మతి!
గత్వా క్రోధసమావిష్టః ప్రేషయిష్యే యమక్షయమ్। కిం ను శక్యం మయా కర్తుం యత్తేన క్రుధ్యతే నృపః
నేను కోపంతో నిండిపోయి, నిన్ను యమలోకానికి పంపిస్తాను. కానీ రాజు దీనిపై కోపపడుతున్నందున, నేను చేయగలిగింది ఏముంది?
ధర్మాత్మా పాణ్డవశ్రేష్ఠః పాపాచార యుధిష్ఠిరః। ఏవముక్త్వా మహాబాహుః క్రోధసన్దీప్తమానసః
ధర్మాత్ముడైన పాండవులలో శ్రేష్ఠుడైన యుధిష్ఠిరుడు, మహాబాహువు కోపంతో ఉవ్వెత్తున ఉన్నా, ఇలా అన్నప్పుడు కూడా, పాపమార్గాన్ని అనుసరించాడు.
కరం కరేణ నిష్పిష్య నిఃశ్వసన్దీనమానసః। పునర్దీనమనా భూత్వా శాన్తార్చిరివ పావకః
తన చేతిని మరో చేతితో బిగించి, లోపల బాధతో ఊపిరి పీల్చుకుంటూ, మళ్లీ దుఃఖంతో నిండిపోయి, మంటలు తగ్గిన అగ్నిలా నిశ్శబ్దంగా మారిపోయాడు.
భ్రాతౄన్మహీతలే సుప్తానవైక్షత వృకోదరః। విశ్వస్తానివ సంవిష్టాన్పృథగ్జనసమానివ
వృకోదరుడు తన సోదరులను భూమిపై నిద్రపోతూ చూశాడు. వారు నమ్మకంగా, ఒకే చోట పడుకుని, సామాన్య జనుల్లా కనిపించారు.
నాతిదూరేణ నగరం వనాదస్మాద్ధి లక్షయే। జాగర్తవ్యే స్వపన్తీమే హన్త జాగర్మ్యహంస్వయమ్
ఈ అడవికి పెద్దగా దూరంగా లేదు ఒక పట్టణం కనిపిస్తోంది. వీళ్లు నిద్రలో ఉన్నారు కాబట్టి, నేను తానే మేల్కొని ఉండాలి.
ప్రాశ్యన్తీమే జలం పశ్చాత్ప్రతిబుద్ధా జితక్లమాః। ఇతి భీమో వ్యవస్యైవ జజాగార స్వయం తదా
వారు నీరు తాగిన తర్వాత మేలుకుని, అలసటను జయిస్తారు. అప్పుడు నేను మెలకువగా ఉండాలని భావించి, భీముడు తానే కాపలా కాసాడు.
తత్ర తేషు శయానేషు హిడిమ్బో నామ రాక్షసః। అవిదూరే వనాత్తస్మాచ్ఛాలవృక్షం సమాశ్రితః
వారు నిద్రలో ఉన్నప్పుడు, హిడింబుడు అనే రాక్షసుడు, ఆ అడవికి దగ్గరగా, ఒక శాల చెట్టు కింద ఆశ్రయం తీసుకున్నాడు.
క్రూరో మానుషమాంసాదో మహావీర్యపరాక్రమః। ప్రావృడ్జలధరశ్యామః పిఙ్గాక్షో దారుణాకృతిః
అతడు క్రూరుడు, మానవ మాంసాన్ని తినేవాడు, గొప్ప బలశాలి, పరాక్రమవంతుడు, మేఘంలా నలుపు, పింగళమైన కళ్లతో, భయంకరమైన రూపంతో ఉన్నాడు.
దష్ట్రాకరాలవదనః కరాలో భీమదర్శనః। లమ్బస్ఫిగ్లమ్బజఠరో రక్తశ్మశ్రుశిరోరుహః
పెద్ద దవడలు, భయంకరమైన ముఖం, చూడగానే భయపడేలా ఉండేవాడు. అతడి పిండాలు, పొట్టలు వేలాడుతూ, రక్తవర్ణపు గడ్డం, జుట్టుతో ఉన్నాడు.
మహావృక్షగలస్కన్ధః శఙ్కర్ణో విభీషణః। యదృచ్ఛయా తానపశ్యత్పాణ్డుపుత్రాన్మహారథాన్
పెద్ద చెట్టు వంటి భుజం కలిగిన శంకర్ణుడు విభీషణుడు, యాదృచ్ఛికంగా ఆ మహారథులైన పాండవులను చూశాడు.
విరూపరూపః పిఙ్గాక్షః కరాలో ఘోరదర్శనః। పిశితేప్సుః క్షుధార్తశ్చ జిఘ్రన్గన్ధం యదృచ్ఛయా
వికారమైన రూపం, పింగళమైన కళ్లతో, భయంకరంగా కనిపించే, మాంసం తినాలని ఆశతో, ఆకలితో బాధపడుతూ, యాదృచ్ఛికంగా మాంసపు వాసనను పట్టు చేసాడు.
ఊర్ధ్వాఙ్గులిః స కణ్డూయన్ధున్వన్రూక్షాఞ్శిరోరుహాన్। జృమ్భమాణో మహావక్త్రః పునఃపునరవేక్ష్య చ
వేళ్లను పైకి ఎత్తి, తలను గోకుతూ, పొడవాటి జుట్టును ఊడదీస్తూ, పెద్ద నోరు తెరిచి ఆపై ఆపై ఆవలకవైపు చూస్తూ, మళ్లీ మళ్లీ చుట్టూ చూశాడు.
హృష్టో మానుషమాంసస్య మహాకాయో మహాబలః। ఆఘ్రాయ మానుషం గన్ధం భగినీమిదమబ్రవీత్
మనిషి మాంసపు వాసన రావడంతో ఆనందంగా, పెద్ద శరీరం, గొప్ప బలముతో ఉన్న వాడు, ఆ వాసనను లోతుగా పీల్చి తన అక్కతో ఇలా అన్నాడు.
ఉపపన్నం చిరస్యాద్య భక్ష్యం మమ మనఃప్రియమ్। జిఘ్రతః ప్రస్రుతా స్నేహాజ్జిహ్వా పర్యేతి మే ముఖాత్
ఎంతోకాలం తర్వాత నేడు నాకు ఇష్టమైన, తినదగిన ఆహారం దొరికింది. వాసన పీల్చుతుంటే, ఆశతో నా నాలుక నోటిలోంచి బయటికి వస్తోంది.
అష్టౌ దంష్ట్రాః సుతీక్ష్ణాగ్రాశ్చిరస్యాపాతదుఃసహాః। దేహేషు మజ్జయిష్యామి స్నిగ్ధేషు పిశితేషు చ
ఎనిమిది పదునైన పళ్లతో, చాలా కాలంగా తినలేని ఆకలితో, నేను వాళ్ల శరీరాల్లో, మృదువైన మాంసంలో నా పళ్లను ముంచుతాను.
ఆక్రమ్య మానుషం కణ్ఠమాచ్ఛిద్య ధమనీమపి। ఉష్ణం నవం ప్రపాస్యామి ఫేనలిం రుధిరం బహు
మనిషి మెడను పట్టుకుని, నరాలను కోసి, వేడిగా, కొత్తగా, నురుగు వచ్చే రక్తాన్ని విరివిగా తాగుతాను.
గచ్ఛ జానీహి కే త్వేతే శేరతే వనమాశ్రితాః। మానుషో బలవాన్గన్ధో ఘ్రాణం తర్పయతీవ మే
పో, వీళ్లు ఎవరో, అడవిలో పడుకుని ఉన్నారు తెలుసుకో. మనిషి వాసన నా ముక్కును బాగా తృప్తిపరిచింది.