స సుప్తాం మాతరం `భ్రాతౄన్నిద్రావిద్రావితౌజసః। మహారౌద్రే వనే ఘోరే వృక్షమూలే సుశీతలే
అతడు తన తల్లిని నిద్రలో, తమ్ముళ్లను నిద్రవశంగా, మహా భయంకరమైన అడవిలో, చల్లని వృక్షమూలంలో కనిపెట్టాడు.
విక్షిప్తకరపాదాంశ్చ దీర్ఘోచ్ఛ్వాసాన్మహాబలాన్। ఊర్ధ్వవక్త్రాన్మహాకాయాన్పఞ్చేన్ద్రానివ భూపతే
వారు చేతిపాదాలు చెల్లాచెదురుగా వేసి, లోతుగా ఊపిరి పీల్చుకుంటూ, ముఖాలు పైకి పెట్టుకొని, పెద్ద శరీరాలతో, ఐదు ఇంద్రుల్లా పడుకుని ఉన్నారు, ఓ రాజా.
అజ్ఞాతవృక్షనిత్యస్థప్రేతరాక్షససాధ్వసాన్। దృష్ట్వా వై భృశశోకార్తో బిలలాపానిలాత్మజః
తెలియని చెట్లు, ఎప్పుడూ ఉండే ప్రేతాలు, రాక్షసులను భయపడి, వాయుపుత్రుడు వారిని చూసి, తీవ్రమైన దుఃఖంతో విలపించాడు.
భృశం శోకపరీత్మా విలలాప వృకోదరః
వృకోదరుడు తీవ్రమైన దుఃఖంతో బాధపడి ఏడ్చాడు.
అతః కష్టతరం కిం ను ద్రష్టవ్యం హి భవిష్యతి। యత్పశ్యామి మహీసుప్తాన్భ్రాతౄనద్య సుమన్దభాక్
ఇంతకన్నా బాధాకరం ఇంకేమీ ఉండగలదా? నేడు నా తమ్ముళ్లు నేలపై నిద్రపోతున్నారని చూడాల్సి వస్తోంది.
శయనేషు పరార్ధ్యేషు యే పురా వారణావతే। నాధిజగ్ముస్తదా నిద్రాం తేఽద్య సుప్తా మహీతలే
వారు ఒకప్పుడు వారణావతలో విలాసవంతమైన మంచాలపై విశ్రాంతి తీసుకున్నారు, అప్పుడూ నిద్రపోలేదు. కానీ నేడు వారు నేలపై నిద్రపోతున్నారు.
స్వసారం వసుదేవస్య శత్రుసఙ్ఘావమర్దినః। కున్తిరాజసుతాం కున్తీం సర్వలక్షణపూజితామ్
వసుదేవుని సోదరి, శత్రు సమూహాలను నాశనం చేసినవాడు, కుంతిరాజు కుమార్తె, అన్ని లక్షణాలతో గౌరవించబడే కుంతి,
స్నుషాం విచిత్రవీర్యస్య భార్యాం పాణ్డోర్మహాత్మనః। తథైవ చాస్మజ్జననీం పుణ్డరీకోదరప్రభామ్
విచిత్రవీర్యుని కోడలు, మహాత్ముడైన పాండువు భార్య, అలాగే నా తల్లి, కమలపు పొదలవంటి ప్రకాశంతో కూడినవారు,
సుకుమారతరామేనాం మహార్హశయనోచితామ్। శయానాం పశ్యతాఽద్యేహ పృథివ్యామతథోచితామ్
చాలా సున్నితురాలు, విలాసవంతమైన మంచాలకు అలవాటుపడిన ఈమెను, నేడు ఇక్కడ నేలపై పడుకున్నదాన్ని చూస్తున్నాను. ఇలాంటి కష్టం ఆమెకు అలవాటు కాదు.
ధర్మాదిన్ద్రాచ్చ వాతాచ్చ సుపువే యా సుతానిమాన్। సేయం భూమౌ పరిశ్రాన్తా శేషే ప్రాసాదశాయినీ
ధర్ముడు, ఇంద్రుడు, వాయువు వంటి దేవతల ద్వారా ఈ కుమారులను కనిన ఆమె, ఒకప్పుడు ప్రాసాదాలలో విశ్రాంతి తీసుకునేది, ఇప్పుడు అలసిపోయి నేలపై పడుకుంది.
కిం ను దుఃఖతరం శక్యం మయా ద్రష్టుమతః పరమ్। యోఽహమద్య నరవ్యాఘ్రాన్సుప్తాన్పశ్యామి భూతలే
ఇంతకన్నా పెద్ద దుఃఖం నేను ఇంకేం చూడగలను? నేడు పులిలాంటి వీరులను నేలపై నిద్రపోతూ చూస్తున్నాను.
త్రిషు లోకేషు యో రాజ్యం ధర్మనిత్యోఽర్హతే నృపః। సో।़యం భూమౌ పరిశ్రాన్తః శేతే ప్రాకృతవత్కథమ్
మూడు లోకాల్లో రాజ్యం చేయదగినవాడు, ధర్మాన్ని ఎప్పుడూ పాటించే రాజు, ఇప్పుడు సాధారణ మనిషిలా నేలపై అలసిపోయి పడుకున్నాడు, ఇది ఎలా జరిగింది?
అయం నీలామ్బుదశ్యామో నరేష్వప్రతిమోఽర్జునః। శేతే ప్రాకృతవద్భూమౌ తతో దుఃఖతరం ను కిమ్
ఈ అర్జునుడు, మేఘంలా నీలంగా, మనుషుల్లో ఎవరికీ తగ్గని వాడు, ఇప్పుడు సాధారణ మనిషిలా నేలపై పడుకున్నాడు. ఇంతకన్నా బాధాకరం ఇంకేముంటుంది?
అశ్వినావివ దేవానాం యావిమౌ రూపసంపదా। తౌ ప్రాకృతవదద్యేమౌ ప్రసుప్తౌ ధరణీతలే
దేవతల్లో అశ్వినిదేవతలకు సమానంగా అందం, వైభవం కలిగిన ఈ ఇద్దరూ, నేడు సాధారణ మనుషుల్లా నేలపై నిద్రపోతున్నారు.
జ్ఞాతయో యస్య నై స్యుర్విషమాః కులపాంసనాః। స జీవేత సుఖం లోకే గ్రామద్రుమ ఇవైకజః
యవనికలు కలహపడని, కుటుంబానికి అపకీర్తి తేవని వాడు, ఈ లోకంలో ఊరిలో ఒంటరిగా పెరిగిన చెట్టు లాగా సుఖంగా జీవిస్తాడు.
ఏకో వృక్షో హి యో గ్రామే భవేత్పర్ణఫలాన్వితః। చైత్యో భవతి నిర్జ్ఞాతిరధ్వనీనైశ్చ పూజితః
ఊరిలో ఒక్క చెట్టు పచ్చటి ఆకులతో, ఫలాలతో నిండినప్పుడు, అది బంధువులెవరూ లేకపోయినా, ప్రయాణికులు దానిని గౌరవించి, పూజిస్తారు.
యేషాం చ బహవః శూరా జ్ఞాతయో ధర్మమాశ్రితాః। తే జీవన్తి సుఖం లోకే భవన్తి చ నిరామయాః
ధర్మాన్ని ఆశ్రయించిన, వీరమైన బంధువులు అనేకమంది ఉన్నవారు, ఈ లోకంలో సుఖంగా జీవించి, ఎలాంటి బాధలు లేకుండా ఉంటారు.
బలవన్తః సమృద్ధార్థా మిత్రబాన్ధవనన్దనాః। జీవన్త్యన్యోన్యమాశ్రిత్య ద్రుమాః కాననజా ఇవ
బలమైనవారు, సంపదతో నిండినవారు, స్నేహితులు బంధువుల ప్రేమను పొందినవారు, అడవిలో పెరిగిన చెట్లలా ఒకరిపై ఒకరు ఆధారపడుతూ జీవిస్తారు.
వయం తు ధృతరాష్ట్రేణ దుష్పుత్రేణ దురాత్మనా। `రాజ్యలుబ్ధేన మూర్ఖేణ దుర్మన్త్రిసహితేన వై
కాని మేము మాత్రం, ధృతరాష్ట్రుడు అనే చెడ్డ మనసున్న, రాజ్యానికి ఆశపడి, మూర్ఖత్వంతో, చెడ్డ మంత్రులతో కూడిన కుమారునివల్ల
దుష్టేనాధర్మశీలేన స్వార్థనిష్ఠైకబుద్ధినా।' వివాసితా న దగ్ధాశ్చ క్షత్తుర్బుద్ధిపరాక్రమాత్
దుష్టుడు, అధర్మమార్గంలో నడిచే, స్వార్థంతో నిండిన వాడివల్ల, మేము దేశనుంచి వెళ్లిపోవాల్సి వచ్చిందిగానీ, క్షత్రుని తెలివి ధైర్యాల వల్ల కాలిపోలేదు.
తస్మాన్ముక్తా వయం దాహాదిమం వృక్షముపాశ్రితాః। కాం దిశం ప్రతిపత్స్యామః ప్రాప్తాః క్లేశమనుత్తమమ్
అందువల్ల మేము ఆ అగ్నిలోంచి తప్పించుకుని, ఈ చెట్టు కింద ఆశ్రయం తీసుకున్నాం. ఇప్పుడు ఈ గొప్ప కష్టాన్ని ఎదుర్కొని, ఏ దిశగా పోవాలో తెలియడం లేదు.
సకామో భవ దుర్బుద్ధే ధార్తరాష్ట్రాల్పదర్శన। నూనం దేవాః ప్రసన్నాస్తే నానుజ్ఞాం మే యుధిష్ఠిరః
ధృతరాష్ట్రుని మూర్ఖుడా, చిన్న దృష్టి కలవాడా, నీవు సంతృప్తిగా ఉండు. యుధిష్ఠిరుడు నాకు అనుమతి ఇవ్వలేదు కాబట్టి, దేవతలు ఖచ్చితంగా నీపై ప్రసన్నంగా ఉన్నారు.
ప్రయచ్ఛతి వధే తుభ్యం తేన జీవసి దుర్మతే। నన్వద్య ససుతామాత్యం సకర్ణానుజసౌబలమ్
అతను నీకు ప్రాణదానం ఇచ్చాడు, మరణం నుంచి తప్పించాడని, నీవు నీ కుమారులతో, మంత్రులతో, కర్ణుడు, సోదరులు, శకునితో కలసి బతికిపోతున్నావు, దుర్మతి!
గత్వా క్రోధసమావిష్టః ప్రేషయిష్యే యమక్షయమ్। కిం ను శక్యం మయా కర్తుం యత్తేన క్రుధ్యతే నృపః
నేను కోపంతో నిండిపోయి, నిన్ను యమలోకానికి పంపిస్తాను. కానీ రాజు దీనిపై కోపపడుతున్నందున, నేను చేయగలిగింది ఏముంది?
ధర్మాత్మా పాణ్డవశ్రేష్ఠః పాపాచార యుధిష్ఠిరః। ఏవముక్త్వా మహాబాహుః క్రోధసన్దీప్తమానసః
ధర్మాత్ముడైన పాండవులలో శ్రేష్ఠుడైన యుధిష్ఠిరుడు, మహాబాహువు కోపంతో ఉవ్వెత్తున ఉన్నా, ఇలా అన్నప్పుడు కూడా, పాపమార్గాన్ని అనుసరించాడు.
కరం కరేణ నిష్పిష్య నిఃశ్వసన్దీనమానసః। పునర్దీనమనా భూత్వా శాన్తార్చిరివ పావకః
తన చేతిని మరో చేతితో బిగించి, లోపల బాధతో ఊపిరి పీల్చుకుంటూ, మళ్లీ దుఃఖంతో నిండిపోయి, మంటలు తగ్గిన అగ్నిలా నిశ్శబ్దంగా మారిపోయాడు.
భ్రాతౄన్మహీతలే సుప్తానవైక్షత వృకోదరః। విశ్వస్తానివ సంవిష్టాన్పృథగ్జనసమానివ
వృకోదరుడు తన సోదరులను భూమిపై నిద్రపోతూ చూశాడు. వారు నమ్మకంగా, ఒకే చోట పడుకుని, సామాన్య జనుల్లా కనిపించారు.
నాతిదూరేణ నగరం వనాదస్మాద్ధి లక్షయే। జాగర్తవ్యే స్వపన్తీమే హన్త జాగర్మ్యహంస్వయమ్
ఈ అడవికి పెద్దగా దూరంగా లేదు ఒక పట్టణం కనిపిస్తోంది. వీళ్లు నిద్రలో ఉన్నారు కాబట్టి, నేను తానే మేల్కొని ఉండాలి.
ప్రాశ్యన్తీమే జలం పశ్చాత్ప్రతిబుద్ధా జితక్లమాః। ఇతి భీమో వ్యవస్యైవ జజాగార స్వయం తదా
వారు నీరు తాగిన తర్వాత మేలుకుని, అలసటను జయిస్తారు. అప్పుడు నేను మెలకువగా ఉండాలని భావించి, భీముడు తానే కాపలా కాసాడు.
తత్ర తేషు శయానేషు హిడిమ్బో నామ రాక్షసః। అవిదూరే వనాత్తస్మాచ్ఛాలవృక్షం సమాశ్రితః
వారు నిద్రలో ఉన్నప్పుడు, హిడింబుడు అనే రాక్షసుడు, ఆ అడవికి దగ్గరగా, ఒక శాల చెట్టు కింద ఆశ్రయం తీసుకున్నాడు.