అన్యో రథో న మేఽస్తీహ భీమసేనాదృతే భువి। ధార్తరాష్ట్రాద్వృథా భీరుర్న మాం స్వప్తుమిహేచ్ఛసి
"ఈ భూమిపై భీమసేనుడిని మినహాయించి నాకు ఇంకెవరూ రథస్వారిగా లేరు. ధృతరాష్ట్ర పుత్రులను చూసి భయపడవద్దు. నన్ను ఇక్కడ వదిలేసి నిద్రపోవాలని అనుకోకు."
భీమపృష్ఠస్థితా చేత్థం దూయమానేన చేతసా। నిశ్యధ్వని రుదన్తీ సా నిద్రావశ్ముపాగతా
భీముని వెనుక కూర్చొని, మనసు బాధతో, ఆ రాత్రి నిశ్శబ్దంలో ఆమె ఏడుస్తూ, నిద్ర ముంచుకొచ్చింది.
తచ్ఛ్రుత్వా భీమసేనస్య మాతృస్నేహాత్ప్రజల్పితమ్। కారుణ్యేన మనస్తప్తం గమనాయోపచక్రమే
తల్లి ప్రేమతో మాట్లాడిన మాటలు విని, భీమసేనుడి హృదయం కరుణతో నిండిపోయింది. వెంటనే మళ్లీ ప్రయాణం ప్రారంభించాడు.
తతో భీమో వనం ఘోరం ప్రవిశ్య విజనం మహత్। న్యగ్రోధం విపులచ్ఛాయం రమణీయం దదర్శ హ
తర్వాత భీముడు ఆ విస్తారమైన, ఎవరూ లేని, భయంకరమైన అడవిలోకి వెళ్లి, విస్తృతమైన నీడ కలిగిన, అందంగా కనిపించే ఒక మరిద్రాక్ష చెట్టును చూశాడు.
తత్ర నిక్షిప్య తాన్సర్వానువాచ భరతర్షభః। పానీయం మృగయామీహ తావద్విశ్రమ్యతామిహ
అక్కడ అందరినీ దింపి, "భరత వంశశిఖామణీ! నేను ఇక్కడ నీళ్ళు వెతకడానికి వెళ్తాను. మీరు ఇంతలో విశ్రాంతి తీసుకోండి" అని అన్నాడు.
ఏతే రువన్తి మధురం సారసా జలచారిణః। ధ్రువమత్ర జలస్థానం మహచ్చేతి మతిర్మమ
"ఈ సరస పక్షులు మధురంగా అరుస్తున్నాయి. ఇవి నీళ్ల దగ్గరే ఉంటాయి. ఇక్కడ పెద్ద నీటి ప్రదేశం ఉండి ఉండొచ్చు అని నాకు అనిపిస్తోంది."
అనుజ్ఞాతః స గచ్ఛేతి భ్రాత్రా జ్యేష్ఠేన భారత। జగామ తత్ర యత్ర స్మ సారసా జలచారిణః
తన పెద్ద అన్నయ్య అనుమతితో, ఓ భారతా, అతడు నీటిలో జీవించే సారస పక్షులు ఉన్న చోటికి వెళ్లాడు.
అపశ్యత్పద్మినీఖణ్డమణ్డితం స సరోవరమ్।' స తత్ర పీత్వా పానీయం స్నాత్వా చ భరతర్షభ
అతడు కమలపూలతో అలంకరించబడిన సరస్సును చూశాడు. అక్కడ నీళ్లు తాగి, స్నానం చేశాడు, ఓ భారతర్షభా.
తేషామర్థే చ జగ్రాహ భ్రాతౄణాం భ్రాతృవత్సలః। ఉత్తరీయేణ పానీయమానయామాస భారత
తమ్ముళ్ల కోసం, అన్నలను ఎంతో ప్రేమించే వాడు తన పై వస్త్రంలో నీళ్లు పోసుకొని తీసుకొచ్చాడు, ఓ భారతా.
పఙ్కజానామనేకైశ్చ పత్రైర్బధ్వా పృథక్పృథక్।' గవ్యూతిమాత్రాదాగత్య త్వరితో మాతరం ప్రతి। శోకదుఃఖపరీతాత్మా నిశశ్వాసోరగో యథా
అతడు అనేక కమలపత్రాలతో నీటిని వేర్వేరుగా కట్టి, ఆ దూరం నుంచి తల్లి దగ్గరకు తొందరగా పరుగెత్తాడు. బాధతో హృదయం నిండిపోయి, పాము ఊపిరి తీసుకున్నట్టు ఊపిరి పీల్చుకుంటూ వెళ్లాడు.
స సుప్తాం మాతరం `భ్రాతౄన్నిద్రావిద్రావితౌజసః। మహారౌద్రే వనే ఘోరే వృక్షమూలే సుశీతలే
అతడు తన తల్లిని నిద్రలో, తమ్ముళ్లను నిద్రవశంగా, మహా భయంకరమైన అడవిలో, చల్లని వృక్షమూలంలో కనిపెట్టాడు.
విక్షిప్తకరపాదాంశ్చ దీర్ఘోచ్ఛ్వాసాన్మహాబలాన్। ఊర్ధ్వవక్త్రాన్మహాకాయాన్పఞ్చేన్ద్రానివ భూపతే
వారు చేతిపాదాలు చెల్లాచెదురుగా వేసి, లోతుగా ఊపిరి పీల్చుకుంటూ, ముఖాలు పైకి పెట్టుకొని, పెద్ద శరీరాలతో, ఐదు ఇంద్రుల్లా పడుకుని ఉన్నారు, ఓ రాజా.
అజ్ఞాతవృక్షనిత్యస్థప్రేతరాక్షససాధ్వసాన్। దృష్ట్వా వై భృశశోకార్తో బిలలాపానిలాత్మజః
తెలియని చెట్లు, ఎప్పుడూ ఉండే ప్రేతాలు, రాక్షసులను భయపడి, వాయుపుత్రుడు వారిని చూసి, తీవ్రమైన దుఃఖంతో విలపించాడు.
భృశం శోకపరీత్మా విలలాప వృకోదరః
వృకోదరుడు తీవ్రమైన దుఃఖంతో బాధపడి ఏడ్చాడు.
అతః కష్టతరం కిం ను ద్రష్టవ్యం హి భవిష్యతి। యత్పశ్యామి మహీసుప్తాన్భ్రాతౄనద్య సుమన్దభాక్
ఇంతకన్నా బాధాకరం ఇంకేమీ ఉండగలదా? నేడు నా తమ్ముళ్లు నేలపై నిద్రపోతున్నారని చూడాల్సి వస్తోంది.
శయనేషు పరార్ధ్యేషు యే పురా వారణావతే। నాధిజగ్ముస్తదా నిద్రాం తేఽద్య సుప్తా మహీతలే
వారు ఒకప్పుడు వారణావతలో విలాసవంతమైన మంచాలపై విశ్రాంతి తీసుకున్నారు, అప్పుడూ నిద్రపోలేదు. కానీ నేడు వారు నేలపై నిద్రపోతున్నారు.
స్వసారం వసుదేవస్య శత్రుసఙ్ఘావమర్దినః। కున్తిరాజసుతాం కున్తీం సర్వలక్షణపూజితామ్
వసుదేవుని సోదరి, శత్రు సమూహాలను నాశనం చేసినవాడు, కుంతిరాజు కుమార్తె, అన్ని లక్షణాలతో గౌరవించబడే కుంతి,
స్నుషాం విచిత్రవీర్యస్య భార్యాం పాణ్డోర్మహాత్మనః। తథైవ చాస్మజ్జననీం పుణ్డరీకోదరప్రభామ్
విచిత్రవీర్యుని కోడలు, మహాత్ముడైన పాండువు భార్య, అలాగే నా తల్లి, కమలపు పొదలవంటి ప్రకాశంతో కూడినవారు,
సుకుమారతరామేనాం మహార్హశయనోచితామ్। శయానాం పశ్యతాఽద్యేహ పృథివ్యామతథోచితామ్
చాలా సున్నితురాలు, విలాసవంతమైన మంచాలకు అలవాటుపడిన ఈమెను, నేడు ఇక్కడ నేలపై పడుకున్నదాన్ని చూస్తున్నాను. ఇలాంటి కష్టం ఆమెకు అలవాటు కాదు.
ధర్మాదిన్ద్రాచ్చ వాతాచ్చ సుపువే యా సుతానిమాన్। సేయం భూమౌ పరిశ్రాన్తా శేషే ప్రాసాదశాయినీ
ధర్ముడు, ఇంద్రుడు, వాయువు వంటి దేవతల ద్వారా ఈ కుమారులను కనిన ఆమె, ఒకప్పుడు ప్రాసాదాలలో విశ్రాంతి తీసుకునేది, ఇప్పుడు అలసిపోయి నేలపై పడుకుంది.
కిం ను దుఃఖతరం శక్యం మయా ద్రష్టుమతః పరమ్। యోఽహమద్య నరవ్యాఘ్రాన్సుప్తాన్పశ్యామి భూతలే
ఇంతకన్నా పెద్ద దుఃఖం నేను ఇంకేం చూడగలను? నేడు పులిలాంటి వీరులను నేలపై నిద్రపోతూ చూస్తున్నాను.
త్రిషు లోకేషు యో రాజ్యం ధర్మనిత్యోఽర్హతే నృపః। సో।़యం భూమౌ పరిశ్రాన్తః శేతే ప్రాకృతవత్కథమ్
మూడు లోకాల్లో రాజ్యం చేయదగినవాడు, ధర్మాన్ని ఎప్పుడూ పాటించే రాజు, ఇప్పుడు సాధారణ మనిషిలా నేలపై అలసిపోయి పడుకున్నాడు, ఇది ఎలా జరిగింది?
అయం నీలామ్బుదశ్యామో నరేష్వప్రతిమోఽర్జునః। శేతే ప్రాకృతవద్భూమౌ తతో దుఃఖతరం ను కిమ్
ఈ అర్జునుడు, మేఘంలా నీలంగా, మనుషుల్లో ఎవరికీ తగ్గని వాడు, ఇప్పుడు సాధారణ మనిషిలా నేలపై పడుకున్నాడు. ఇంతకన్నా బాధాకరం ఇంకేముంటుంది?
అశ్వినావివ దేవానాం యావిమౌ రూపసంపదా। తౌ ప్రాకృతవదద్యేమౌ ప్రసుప్తౌ ధరణీతలే
దేవతల్లో అశ్వినిదేవతలకు సమానంగా అందం, వైభవం కలిగిన ఈ ఇద్దరూ, నేడు సాధారణ మనుషుల్లా నేలపై నిద్రపోతున్నారు.
జ్ఞాతయో యస్య నై స్యుర్విషమాః కులపాంసనాః। స జీవేత సుఖం లోకే గ్రామద్రుమ ఇవైకజః
యవనికలు కలహపడని, కుటుంబానికి అపకీర్తి తేవని వాడు, ఈ లోకంలో ఊరిలో ఒంటరిగా పెరిగిన చెట్టు లాగా సుఖంగా జీవిస్తాడు.
ఏకో వృక్షో హి యో గ్రామే భవేత్పర్ణఫలాన్వితః। చైత్యో భవతి నిర్జ్ఞాతిరధ్వనీనైశ్చ పూజితః
ఊరిలో ఒక్క చెట్టు పచ్చటి ఆకులతో, ఫలాలతో నిండినప్పుడు, అది బంధువులెవరూ లేకపోయినా, ప్రయాణికులు దానిని గౌరవించి, పూజిస్తారు.
యేషాం చ బహవః శూరా జ్ఞాతయో ధర్మమాశ్రితాః। తే జీవన్తి సుఖం లోకే భవన్తి చ నిరామయాః
ధర్మాన్ని ఆశ్రయించిన, వీరమైన బంధువులు అనేకమంది ఉన్నవారు, ఈ లోకంలో సుఖంగా జీవించి, ఎలాంటి బాధలు లేకుండా ఉంటారు.
బలవన్తః సమృద్ధార్థా మిత్రబాన్ధవనన్దనాః। జీవన్త్యన్యోన్యమాశ్రిత్య ద్రుమాః కాననజా ఇవ
బలమైనవారు, సంపదతో నిండినవారు, స్నేహితులు బంధువుల ప్రేమను పొందినవారు, అడవిలో పెరిగిన చెట్లలా ఒకరిపై ఒకరు ఆధారపడుతూ జీవిస్తారు.
వయం తు ధృతరాష్ట్రేణ దుష్పుత్రేణ దురాత్మనా। `రాజ్యలుబ్ధేన మూర్ఖేణ దుర్మన్త్రిసహితేన వై
కాని మేము మాత్రం, ధృతరాష్ట్రుడు అనే చెడ్డ మనసున్న, రాజ్యానికి ఆశపడి, మూర్ఖత్వంతో, చెడ్డ మంత్రులతో కూడిన కుమారునివల్ల
దుష్టేనాధర్మశీలేన స్వార్థనిష్ఠైకబుద్ధినా।' వివాసితా న దగ్ధాశ్చ క్షత్తుర్బుద్ధిపరాక్రమాత్
దుష్టుడు, అధర్మమార్గంలో నడిచే, స్వార్థంతో నిండిన వాడివల్ల, మేము దేశనుంచి వెళ్లిపోవాల్సి వచ్చిందిగానీ, క్షత్రుని తెలివి ధైర్యాల వల్ల కాలిపోలేదు.