సర్వా మాతౄస్తథాఽఽపృచ్ఛ్య కృత్వా చైవ ప్రదక్షిణమ్। ప్రకృతీరపి సర్వాశ్చ ప్రయయుర్వారణావతమ్
అందరు తల్లులను వీడ్కోలు చెప్పి, ప్రదక్షిణగా తిరిగి, తమ ప్రజలందరితో కలిసి వారు వారణావతానికి బయలుదేరారు.
విదురశ్చ మహాప్రాజ్ఞస్తథాఽన్యే కురుపుఙ్గవాః। పౌరాశ్చ పురుషవ్యాఘ్రానన్వీయుః శోకకర్శితాః
మహాపండితుడు విదురుడు, ఇతర కురువంశ ప్రముఖులు, పట్టణ ప్రజలు—all—వీరులను దుఃఖంతో అనుసరించారు.
తత్ర కేచిద్బ్రువన్తి స్మ బ్రాహ్మణా నిర్భయాస్తదా। దీనాన్దృష్ట్వా పాణ్డుసుతానతీవ భృశదుఃఖితాః
అక్కడ కొందరు నిర్భయమైన బ్రాహ్మణులు, పాండవ కుమారులను ఎంతో దుఃఖంతో, బాధతో ఉన్నవారిని చూసి మాట్లాడారు.
విషమం పశ్యతే రాజా సర్వథా స సుమన్దధీః। కౌరవ్యో ధృతరాష్ట్రస్తు న చ ధర్మం ప్రపశ్యతి
ఆ రాజు చాలా తక్కువ బుద్ధితో, ఎల్లప్పుడూ అన్యాయంగా చూస్తున్నాడు. కౌరవుడు ధృతరాష్ట్రుడు ధర్మాన్ని చూడడంలేదు.
న హి పాపమపాపాత్మా రోచయిష్యతి పాణ్డవః। భీమో వా బలినాం శ్రేష్ఠః కౌన్తేయో వా ధనఞ్జయః
పాండవుడు పవిత్రమైన హృదయంతో ఉన్నవాడు, ఎప్పుడూ చెడు పనిని ఎంచుకోడు. బలవంతులలో అగ్రగణ్యుడు అయిన భీముడు గానీ, కుంతీ కుమారుడు అర్జునుడు గానీ, చెడు మార్గాన్ని ఎప్పుడూ అనుసరించరు.
కుత ఏవ మహాత్మానౌ మాద్రీపుత్రౌ కరిష్యతః। తాన్రాజ్యం పితృతః ప్రాప్తాన్ధృతరాష్ట్రో న మృష్యతి
మద్రీ కుమారులు మహాత్ములు, వారు అలాంటి పనులు చేయడం అసాధ్యం. పాండవులు తండ్రి నుంచి రాజ్యాన్ని పొందినందుకు ధృతరాష్ట్రుడు సహించలేకపోతున్నాడు.
అధర్మ్యమిదమత్యన్తం కథం భీష్మోఽనుమన్యతే। వివాస్యమానానస్థానే నగరే యోఽభిమన్యతే
ఇంత అధర్మమైన పనిని భీష్ముడు ఎలా సమ్మతిస్తున్నాడు? నగరంలో హక్కుతో ఉన్నవారిని బహిష్కరించడాన్ని ఆయన ఎలా అంగీకరిస్తున్నాడు?
పితేవ హి నృపోఽస్మాకమభూచ్ఛాన్తనవః పురా। విచిత్రవీర్యో రాజర్షిః పాణ్డుశ్చ కురునన్దనః
శాంతనువు రాజు మాకు తండ్రిలా ఉండేవాడు. రాజర్షి విచిత్రవీర్యుడు, పాండు కూడా కురు వంశానందుడా, వారు అందరూ మాకు తండ్రుల్లా ఉండేవారు.
స తస్మిన్పురుషవ్యాఘ్రే దేవభావం గతే సతి। రాజపుత్రానిమాన్బాలాన్ధృతరాష్ట్రో న మృష్యతి
ఆ మహాపురుషుడు దివ్య స్థితికి చేరుకున్న తర్వాత, ధృతరాష్ట్రుడు ఈ చిన్న రాజకుమారులను తట్టుకోలేకపోతున్నాడు.
వయమేతదనిచ్ఛన్తః సర్వ ఏవ పురోత్తమాత్। గృహాన్విహాయ గచ్ఛామో యత్ర గన్తా యుధిష్ఠిరః
మేమందరం ఇష్టపడకపోయినా, యుధిష్ఠిరుడు ఎక్కడికి వెళ్తే అక్కడికి మన ఇల్లు వదిలి వెళ్ళిపోతాము, ఓ పురవాసులలో శ్రేష్ఠుడా!
తాంస్తథా వాదినః పౌరాన్దుఃకితాన్దుఃఖకర్శితః। ఉవాచ మనసా ధ్యాత్వా ధర్మరాజో యుధిష్ఠిరః
అలా దుఃఖంతో మాట్లాడుతున్న పౌరులను, బాధతో క్షీణించిన వారిని, ధర్మరాజు యుధిష్ఠిరుడు హృదయంలో ఆలోచించి ఇలా అన్నాడు.
పితా మాన్యో గురుః శ్రేష్ఠో యదాహ పృథివీపతిః। అశఙ్కమానైస్తత్కార్యమస్మాభిరితి నో వ్రతమ్
మన తండ్రి రాజు గౌరవించదగినవాడు, గురువులలో శ్రేష్ఠుడు. ఆయన ఏది చెప్పినా, ఎలాంటి సందేహం లేకుండా మనం చేయాలి — ఇదే మా ప్రతిజ్ఞ.
భవన్తః సుహృదోఽస్మాకం యాత కృత్వా ప్రదక్షిణమ్। ప్రతినన్ద్య తథాఽఽశీర్భిర్నివర్తధ్వం యథాగృహమ్
మీరు మా మిత్రులు. మమ్మల్ని ప్రదక్షిణగా తిరిగి, ఆశీర్వదించి, మీ ఇళ్లకు తిరిగి వెళ్ళండి.
యదా తు కార్యమస్మాకం భవద్భిరుపపత్స్యతే। తదా కరిష్యథాస్మాకం ప్రియాణి చ హితాని చ
మాకు మీ సహాయం అవసరం అయినప్పుడు, మీరు మాకు ఇష్టమైనదీ, మేలైనదీ చేయండి.
ఏవముక్తాస్తదా పౌరాః కృత్వా చాపి ప్రదక్షిణమ్। ఆశీర్భిశ్చాభినన్ద్యైతాఞ్జగ్ముర్నగరమేవ హి
అలా చెప్పిన తర్వాత, పౌరులు వారిని ప్రదక్షిణగా తిరిగి, ఆశీర్వదించి, తిరిగి నగరానికి వెళ్ళారు.
పౌరేషు వినివృత్తేషు విదురః సర్వధర్మవిత్। బోధయన్పాణ్డవశ్రేష్ఠమిదంవచనమబ్రవీత్
పౌరులు వెళ్లిపోయిన తర్వాత, అన్ని ధర్మాలను తెలిసిన విధురుడు, పాండవులలో శ్రేష్ఠుడైన యుధిష్ఠిరుడిని బోధిస్తూ ఇలా అన్నాడు.
ప్రాజ్ఞః ప్రాజ్ఞం ప్రలాపజ్ఞః ప్రలాపజ్ఞమిదం వచః। యో జానాతి పరప్రజ్ఞాం నీతిశాస్త్రానుసారిణీమ్। విజ్ఞాయేహ తథా కుర్యాదాపదం నిస్తరేద్యథా
బుద్ధిమంతుడు బుద్ధిమంతునితో మాట్లాడతాడు, మాటలు తెలిసినవాడు అలాంటి వారితో మాట్లాడతాడు. పరుడి మనసు తెలిసినవాడు, నీతిశాస్త్రాన్ని అనుసరించి, పరిస్థితిని తెలుసుకుని, అపదను దాటి పోవాలి.
అలోహం నిశితం శస్త్రం శరీపరికర్తనమ్। యో వేత్తి న తు తం ఘ్నన్తి ప్రతిఘాతవిదం ద్విషః
ఒకడు పదునైన ఇనుప ఆయుధాన్ని తెలిసినా, దానికి ప్రతిఘాతం ఎలా చేయాలో తెలిసినవాడైతే, శత్రువులు అతన్ని చంపలేరు.
కక్షఘ్నః శిశిరఘ్నశ్చ మహాకక్షే బిలౌకసః। న దహేదితి చాత్మానం యో రక్షతి స జీవతి
బిలంలో నివసించే జంతువు, బిలాన్ని నాశనం చేసే దానినీ, చలిని తట్టుకునే దానినీ తప్పించుకుని, తాను కాలిపోకుండా జాగ్రత్త పడితే, బ్రతికిపోతుంది.
నాచక్షుర్వేత్తి పన్థానం నాచక్షుర్విన్దతే దిశః। నాధృతిర్భూతిమాప్నోతి బుధ్యస్వైవం ప్రబోధితః
కళ్ళు దారిని తెలుసుకోవు, దిశలను కనుగొనవు. ధైర్యం లేకపోతే సంపదను పొందలేరు. నేర్చుకున్నావని గుర్తుంచుకో.
అనాప్తైర్దత్తమాదత్తే నరః శస్త్రమలోహజమ్। శ్వావిచ్ఛరణమాసాద్య ప్రముచ్యేత హుతాశనాత్
వేరేవాళ్లు ఇచ్చిన ఇనుప ఆయుధాన్ని మనిషి తీసుకోవచ్చు. కుక్క ఆశ్రయాన్ని చేరితే, అగ్నిలోంచి తప్పించుకోవచ్చు.
చరన్మార్గాన్విజానాతి నక్షత్రైర్విన్దతే దిశః। ఆత్మనా చాత్మనః పఞ్చ పీడయన్నానుపీడ్యతే
దారులు నడిచే వాడికి అవి తెలిసిపోతాయి. నక్షత్రాలను చూసి దిశలు తెలుసుకోవచ్చు. తన ఐదు ఇంద్రియాలను నియంత్రించుకున్నవాడు, ఎవరి చేతిలోనూ బాధపడడు.
ఏవముక్తః ప్రత్యువాచ ధర్మరాజో యుధిష్ఠిరః। విదురం విదుషాం శ్రేష్ఠం జ్ఞాతమిత్యేవ పాణ్డవః
అలా చెప్పిన తర్వాత, ధర్మరాజు యుధిష్ఠిరుడు, జ్ఞానంలో అగ్రగణ్యుడైన విదురుని చూసి, 'మాకు అర్థమైంది' అని పాండవుడు సమాధానం ఇచ్చాడు.
అనుశిక్ష్యానుగమ్యైతాన్కృత్వా చైవ ప్రదక్షిణమ్। పాణ్డవానభ్యనుజ్ఞాయ విదురః ప్రయయౌ గృహాన్
విదురు వారిని బోధించి, పాండవులను ప్రదక్షిణగా చుట్టి, అనుమతి ఇచ్చి, తన ఇంటికి వెళ్లిపోయాడు.
నివృత్తే విదురే చాపి భీష్మే పౌరజనే తథా। అజాతశత్రుమాసాద్య కున్తీ వచనమబ్రవీత్
విదురు, భీష్ముడు, పట్టణ ప్రజలు వెళ్లిపోయిన తర్వాత, కుంతీ అజాతశత్రువుని దగ్గరకు వెళ్లి ఇలా చెప్పింది.
క్షత్తా యదబ్రవీద్వాక్యం జనమధ్యేఽబ్రువన్నివ। త్వయా చ స తథేత్యుక్తో జానీమో న చ తద్వయమ్
క్షత్తా (విదురు) ప్రజల మధ్య చెప్పినట్లుగా ఏదో మాట అన్నాడు. నువ్వు కూడా 'అలా జరుగుతుంది' అని సమాధానం ఇచ్చావు. కానీ ఆ మాట ఏమిటో మాకు తెలియదు.
యదీదం శక్యమస్మాభిర్జ్ఞాతుం నైవ చ దోషవత్। శ్రోతుమిచ్ఛామి తత్సర్వం సంవాదం తవ తస్య చ
మేము తెలుసుకోవచ్చని, అది తప్పు కాకపోతే, ఆ మాటలన్నీ, నువ్వు అతనితో మాట్లాడిన సంభాషణను వినాలని నాకు ఆసక్తి ఉంది.
విషాదగ్నేశ్చ బోద్ధవ్యమితి మాం విదురోఽబ్రవీత్। పన్థానో వేదితవ్యాశ్చ నక్షత్రైశ్చ తథా దిశః। `కుడ్యాశ్చవిదితాఃకార్యాఃస్యాచ్ఛుద్ధిరితిచాబ్రవీత్
విషపు అగ్ని గురించి తెలుసుకోవాలని, నక్షత్రాల ద్వారా దారులు, దిశలు తెలుసుకోవాలని, తెలియని గోడలు నిర్మించుకోవాలని, శుద్ధి పాటించాలని విదురు నాకు చెప్పాడు.
జితేన్ద్రియశ్చ వసుధాం ప్రాప్స్యతీతి చ మేఽబ్రవీత్। విజ్ఞాతమితి తత్సర్వం ప్రత్యుక్తో విదురో మయా
ఇంద్రియాలను జయించినవాడు భూమిని పొందుతాడని కూడా విదురు నాకు చెప్పాడు. నేను విదురునికి 'ఇవన్నీ నాకు అర్థమయ్యాయి' అని సమాధానం ఇచ్చాను.
అష్టమేఽహని రోహిణ్యాం ప్రయాతాః ఫాల్గునస్య తే। వారణావతమాసాద్య దదృశుర్నాగరం జనమ్
ఫాల్గుణ మాసంలో, రోహిణి నక్షత్రం వచ్చిన ఎనిమిదవ రోజున వారు బయలుదేరి, వారణావటానికి చేరుకుని, పట్టణ ప్రజలను చూశారు.