దైవేనోపహతం శత్రుమనుగృహ్ణాతి యో నరః। స మృత్యుముపగృహ్ణాతి గర్భమశ్వతరీ యథా
దురదృష్టవశాత్తు పడిపోయిన శత్రువును ఆదుకునే మనిషి, తన ప్రాణాన్ని ప్రమాదంలో పెడతాడు; అది గర్భవతైన గాడిదకు సమానం.
అనాగతం హి బుధ్యేత యచ్చ కార్యం పురః స్థితమ్। న తు బుద్ధిక్షయాత్కించిదతిక్రామేత్ప్రయోజనమ్
ఇంకా రాని విషయాన్ని, ముందుగా ఎదురయ్యే పనిని మనం ముందే ఊహించాలి; కానీ జాగ్రత్త లేకపోతే, ఏదైనా అవసరమైన పని మన చేతిలోనుండి పోకుండా చూడాలి.
ఉత్సాహశ్చాపి యత్నేన కర్తవ్యో భూతిమిచ్ఛతా। విభజ్య దేశకాలౌ చ దైవం ధర్మాదయస్త్రయః। నైఃశ్రేయసౌ తు తౌ జ్ఞేయౌ దేశకాలావితి స్థితిః
ధనం కోరే వాడు ఉత్సాహంగా, పట్టుదలతో పని చేయాలి; దేశం, కాలాన్ని బట్టి, దైవం, ధర్మం, లాభం, కామం ఇవన్నీ పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. అయితే, దేశం, కాలమే విజయానికి ఆధారం అని తెలుసుకోవాలి.
తాలవత్కురుతే మూలం బాలః శత్రురుపేక్షితః। గహనేఽగ్నిరివోత్సృష్టః క్షిప్రం సంజాయతే మహాన్
చిన్నదిగా ఉన్న శత్రువును నిర్లక్ష్యం చేస్తే, అది తాళిపండు చెట్టు వలె బలపడుతుంది; అడవిలో వదిలిన అగ్ని వలె, త్వరగా పెద్దదవుతుంది.
అగ్నిస్తోకమివాత్మానం సన్ధుక్షయతి యో నరః। స వర్ధమానో గ్రసతే మహాన్తమపి సంచయమ్
తనను తాను చిన్న అగ్ని వలె ప్రేరేపించుకునే వాడు, మొదట చిన్నదైనా, పెరిగిపోతూ పెద్దదైన సంపదను కూడా నాశనం చేయగలడు.
ఆదావేవ దదానీతి ప్రియం బ్రూయాన్నిరర్థకమ్
పనిని ప్రారంభంలోనే, 'ఇస్తాను' అని మధురంగా చెప్పాలి, అది నిజమైనదైనా, కాకపోయినా సరే.
ఆశాం కాలవతీం కుర్యాత్కాలం విఘ్నేన యోజయేత్। విఘ్నం నిమిత్తతో బ్రూయాన్నిమిత్తం వాఽపి హేతుతః
ఆశను కాలానికి అనుసరించి ఉంచాలి; ఆలస్యం కావాలంటే, కారణాలు చూపాలి; అడ్డంకులను కారణంగా చెప్పాలి, లేకపోతే కారణాన్ని అడ్డంకిగా చెప్పాలి.
క్షురో భూత్వా హరేత్ప్రాణాన్నిశితః కాలసాధనః। ప్రతిచ్ఛన్నో లోమహారీ ద్విషతాం పరికర్తనః
రేజరు వలె పదునుగా, సమయాన్ని అందిపుచ్చుకుని, శత్రువులను అంతమొందించాలి; దాచుకుని, వారి బలాన్ని తగ్గిస్తూ, వారిని పూర్తిగా నాశనం చేయాలి.
పాణ్డవేషు యథాన్యాయమన్యేషు చ కురూద్వహ। వర్తమానో న మజ్జేస్త్వం తథా కృత్యం సమాచర
పాండవులు, ఇతరులతో నీవు న్యాయంగా వ్యవహరించినట్టు, ఓ కురువంశశ్రేష్ఠా, అన్ని విషయాల్లోనూ అలాగే నడుచుకో, అప్పుడే నీవు కష్టాల్లో పడవు.
సర్వకల్యాణసంపన్నో విశిష్ట ఇతి నిశ్చయః। తస్మాత్త్వం పాణ్డుపుత్రేభ్యో రక్షాత్మానం నరాధిప
అన్ని మంచి లక్షణాలు కలవాడు ఎప్పుడూ గొప్పవాడే అని నిశ్చయం. అందుకే, ఓ రాజా, పాండు కుమారుల నుండి నీవు నీకు రక్షణ కల్పించుకో.
భ్రాతృవ్యా బలవన్తస్తే పాణ్డుపుత్రా నరాధిప। పశ్చాత్తాపో యథా న స్యాత్తథా నీతిర్విధీయతామ్
పాండు కుమారులు, ఓ రాజా, నీకు శక్తివంతమైన ప్రత్యర్థులు. తర్వాత పశ్చాత్తాపం రాకుండా నీతిని జాగ్రత్తగా పాటించు.
ఏవముక్త్వా సంప్రతస్థే కణికః స్వగృహం తతః। ధృతరాష్ట్రోఽపి కౌరవ్యః శోకార్తః సమపద్యత
ఇలా చెప్పి, కనికుడు తన ఇంటికి వెళ్లిపోయాడు. కౌరవుడు ధృతరాష్ట్రుడు మాత్రం దుఃఖంతో నిండిపోయాడు.
కణికస్య మతం శ్రుత్వా కార్త్స్న్యేన భరతర్షభ। దుర్యోధనశ్చ కర్ణశ్చ శకునిశ్చాపి సౌబలః। దుశాసనచతుర్థాస్తే మన్త్రయామాసురేకదా
కనికుని మాటలను పూర్తిగా విన్న దుర్యోధనుడు, కర్ణుడు, శకుని (సౌబలుడు), దుశాసనుడు—ఈ నలుగురు ఒకసారి కలిసి ఆలోచన చేశారు.
తే కౌరవ్యమనుజ్ఞాప్య ధృతరాష్ట్రం నరాధిపమ్। దహనే తు సపుత్రాయాః కున్త్యా బుద్ధిమకారయన్
కౌరవ రాజు ధృతరాష్ట్రుని అనుమతి తీసుకుని, వారు కుంతి మరియు ఆమె కుమారులను కాల్చివేయాలనే యోచన చేసారు.
తేషామిఙ్గితభావజ్ఞో విదురస్తత్త్వదర్శివాన్। ఆకారేణ చ తం మన్త్రం బుబుధే దుష్టచేతసామ్
వారు ఏం ఆలోచిస్తున్నారో, వారి ముఖ కవళికల ద్వారా అర్థం చేసుకున్న విదురుడు, వారి దుష్టమైన ఉద్దేశ్యాన్ని గమనించాడు.
తతో విదితవేద్యాత్మా పాణ్డవానాం హితే రతః। పలాయనే మతిం చక్రే కున్త్యాః పుత్రైః సహానఘః
అప్పుడా విదురుడు, పాండవుల మేలుకోసం మనసు పెట్టి, ఏమి చేయాలో తెలుసుకుని, కుంతీ కుమారులతో కలిసి తప్పించుకోవాలని నిర్ణయించుకున్నాడు.
తతో వాతసహాం నావం యన్త్రయుక్తాం పతాకినీమ్। ఊర్మిక్షమాం దృఢాం కృత్వా కున్తీమిదమువాచ హ
తరువాత, గాలి తట్టుకునేలా, బలంగా, జెండా ఉన్న పడవను సిద్ధం చేసి, కుంతీదేవికి ఇలా చెప్పాడు.
ఏష జాతః కులస్యాస్య కీర్తివంశప్రణాశనః। ధృతరాష్ట్రః పరీతాత్మా ధర్మం త్యజతి శాశ్వతమ్
ఈ వంశంలో పుట్టిన ధృతరాష్ట్రుడు ఇప్పుడు వంశ కీర్తిని, వంశాన్ని నాశనం చేసేవాడయ్యాడు. ధర్మాన్ని వదిలేసి, మనసు బలహీనంగా మారిపోయాడు.
ఇయం వారిపథే యుక్తా తరఙ్గపవనక్షమా। నౌర్యయా మృత్యుపాశాత్త్వం సపుత్రా మోక్ష్యసే శుభే
ఈ పడవ నీటిలో ప్రయాణించడానికి, అలలు, గాలిని తట్టుకునేందుకు సిద్ధంగా ఉంది. దీనివల్ల నీవు నీ కుమారులతో కలిసి మరణబంధనంనుండి బయటపడతావు, శుభలక్షణమయినవాడా!
తచ్ఛ్రుత్వా వ్యథితా కున్తీ పుత్రైః సహ యశస్వినీ। నావమారుహ్య గఙ్గాయాం ప్రయయౌ భరతర్షభ
ఇలా వినగానే, ప్రసిద్ధి గల కుంతీదేవి తన కుమారులతో కలసి బాధతో పడవ ఎక్కి, గంగా నదిలో ప్రయాణం ప్రారంభించింది, భరత వంశ శ్రేష్ఠుడా!
తతో విదురవాక్యేన నావం విక్షిప్య పాణ్డవాః। ధనం చాదాయ తైర్దత్తమరిష్టం ప్రావిశన్వనమ్
విదురుని మాటలు వినిపించి, పాండవులు పడవను నడిపించి, వారికి ఇచ్చిన ధనాన్ని తీసుకుని, ఎలాంటి హాని లేకుండా అడవిలోకి ప్రవేశించారు.
నిషాదీ పఞ్చపుత్రా తు జాతేషు తత్ర వేశ్మని। కారణాభ్యాగతా దగ్ధా సహ పుత్రైరనాగసా
ఆ ఇంట్లో, అక్కడికి వచ్చిన నిషాద స్త్రీ మరియు ఆమె ఐదుగురు కుమారులు, ఏ తప్పు చేయకపోయినా, కలిసే అగ్నిలో కాలిపోయారు.
స చ మ్లేచ్ఛాధమః పాపో దగ్ధస్తత్ర పురోచనః। వఞ్చితాశ్చ దురాత్మానో ధార్తరాష్ట్రాః సహానుగాః
అక్కడే, పాపాత్ముడైన పురోచనుడు కూడా కాలిపోయాడు. దురుద్దేశ్యంతో ఉన్న ధృతరాష్ట్రుని కుమారులు, వారి అనుచరులు మోసపోయారు.
అవిజ్ఞాతా మహాత్మనో జనానామక్షతాస్తథా। జనన్యా సహ కౌన్తేయా ముక్తా విదురమన్త్రితాః
ప్రజలకు తెలియకుండా, మహాత్ములైన కుంతీ కుమారులు తల్లితో కలసి, విదురుని సూచనతో హానిలేకుండా బయటపడ్డారు.
తతస్తస్మిన్పురే లోకా నగరే వారణావతే। దృష్ట్వా జతుగృహం దగ్ధమన్వశోచన్త దుఃఖితాః
తరువాత, వారణావత నగరంలో ప్రజలు, ఆ జటుగృహం కాలిపోవడం చూసి, తీవ్రంగా విచారించారు.
ప్రేషయామాసూ రాజానం యథావృత్తం నివేదితుమ్। సంవృతస్తే మహాన్కామః పాణ్డవాన్దగ్ధవానసి
అక్కడ జరిగినదాన్ని రాజుకు తెలియజేయడానికి వారు ఒకరిని పంపించారు. పాండవులు కాలిపోయారని భావించి, వారి కోరిక నెరవేరిందని అనుకున్నారు.
సకామో భవ కౌరవ్య భుఙ్క్ష్వ రాజ్యం సపుత్రకః। తచ్ఛ్రుత్వా ధృతరాష్ట్రస్తు సహపుత్రేణ శోచయన్
'కౌరవుడా! నీ కోరిక నెరవేరింది. నీ కుమారులతో కలిసి రాజ్యాన్ని అనుభవించు.' అని వినగానే, ధృతరాష్ట్రుడు తన కుమారుడితో కలసి దుఃఖించాడు.
ప్రేతకార్యాణి చ తథా చకార సహ బాన్ధవైః। పాణ్డవానాం తథా క్షత్తా భీష్మశ్చ కురుసత్తమః
ఆ తరువాత, బంధువులతో కలసి, పాండవుల కోసం అంత్యక్రియలు నిర్వహించాడు. క్షత్త్రుడు, కురువంశ శ్రేష్ఠుడైన భీష్ముడు కూడా అలాగే చేశారు.
పునర్విస్తరశః శ్రోతుమిచ్ఛామి ద్విజసత్తమ। దాహం జతుగృహస్యైవ పాణ్డవానాం చ మోక్షణమ్
మహర్షీ! ఆ జటుగృహం కాలిపోవడం, పాండవులు ఎలా తప్పించుకున్నారో, మళ్లీ వివరంగా వినాలని నాకు ఆసక్తి ఉంది.
సునృశంసమిదం కర్మ తేషాం క్రూరోపసంహితమ్। కీర్తయస్వ యథావృత్తం పరం కౌతూహలం మమ
ఈ కార్యం ఎంత దయతో జరిగిందో, ఎంత క్రూరంగా పన్నుకున్నారో, నిజంగా ఎలా జరిగిందో నాకెంతో ఆసక్తి ఉంది. దయచేసి వివరంగా చెప్పు.