అఙ్కుశం శోచమిత్యాహురర్థానాముపధారణే। ఆనామ్య ఫలితాం శాఖాం పక్వం పక్వం ప్రశాతయేత్
ధనాన్ని సంపాదించడంలో బాధ అనేది ప్రేరణగా ఉంటుంది అంటారు. ఫలంతో ఉన్న కొమ్మను వంగించి, మళ్లీ మళ్లీ పండిన ఫలాన్ని తీయాలి.
ఫలార్థోఽయం సమారమ్భో లోకే పుంసాం విపశ్చితామ్। వహేదమిత్రం స్కన్ధేన యావత్కాలస్య పర్యయః
ఈ లోకంలో జ్ఞానులు చేసే ప్రతి పని ఫలాన్ని కోసమే. శత్రువును సమయం వచ్చిన వరకు భుజంపై మోసుకుంటూ పోవాలి.
తతః ప్రత్యాగతే కాలే భిన్ద్యాద్ధృటమివాశ్మని। అమిత్రో న విమోక్తవ్యః కృపణం బహ్వపి బ్రువన్
తరువాత సరైన సమయం వచ్చినప్పుడు, రాయిపై వస్తువును పగలగొట్టినట్లు అతడిని నాశనం చేయాలి. శత్రువు ఎంత వేడుకున్నా, ఎంత దయనీయంగా మాట్లాడినా వదిలిపెట్టకూడదు.
కృపా న తస్మిన్కర్తవ్యా హన్యాదేవాపకారిణమ్। హన్యాదమిత్రం సాన్త్వేన తథా దానేన వా పునః
అతనిపై దయ చూపకూడదు; అపకారం చేసినవారిని తప్పకుండా సంహరించాలి. శత్రువును సమాధానంతో లేదా దానంతో నశింపజేయాలి.
తథైవ భేదదణ్డాభ్యాం సర్వోపాయైః ప్రశాతయేత్
అలాగే, చిచ్చు పెట్టడం, శిక్షించడం, అన్ని మార్గాల ద్వారానూ అతడిని కట్టడి చేయాలి.
అమిత్రః శక్యతే హన్తుం తన్మే బ్రూహి యథాతథమ్
శత్రువును సంహరించవచ్చు — దానికి సరైన మార్గాన్ని నీవు నాకు చెప్పు.
జమ్బుకస్య మహారాజ నీతిశాస్త్రార్థదర్శినః। అథ కశ్చిత్కృతప్రజ్ఞః శృగాలః స్వార్థపణ్డితః
ఓ మహారాజా! నీతిశాస్త్రాన్ని బాగా తెలిసిన ఒక జింకపిల్ల ఉండేది; అలాగే తన ప్రయోజనాల్లో నిపుణుడైన ఒక నక్క కూడా ఉండేది.
సఖిభిర్న్యవసత్సార్ధం వ్యాఘ్రాఖువృకబభ్రుభిః। తేఽపశ్యన్విపినే తస్మిన్బలినం మృగయూథపమ్
ఆ నక్క తన స్నేహితులతో — పులి, ఎలుక, కొండనక్క, ఎలుగుబంటి — కలిసి ఉండేది. వాళ్లు ఆ అడవిలో బలమైన జింకల నాయకుడిని చూశారు.
అసకృద్యతితో హ్యేష హన్తుం వ్యాఘ్ర వనే త్వయా
ఈ జింకను అడవిలో నీవు పలుమార్లు చంపడానికి ప్రయత్నించావు, ఓ పులీ!
యువా వై జవసంపన్నో బుద్ధిశాలీ న శక్యతే। మూషికోఽస్య శయానస్య చరణౌ భక్షయత్వయమ్
అతడు యువకుడు, వేగవంతుడు, తెలివైనవాడు; అతన్ని ఓడించడం సాధ్యం కాదు. అతడు నిద్రిస్తున్నప్పుడు ఎలుక అతని కాళ్లను తినిపోవాలి.
అథైనం భక్షితైః పాదైర్వ్యాఘ్రో గృహ్ణాతు వై తతః। తతో వై భక్షయిష్యామః సర్వే ముదితమానసాః
ఆ తరువాత అతని కాళ్లు తినిపోగానే, పులి అతడిని పట్టుకోవాలి. అప్పుడు మనమందరం ఆనందంగా అతడిని తినగలం.
జమ్బుకస్య తు తద్వాక్యం తథా చక్రః సమాహితాః। మూషికాభక్షితైః పాదైర్మృగం వ్యాఘ్రోఽవధీత్తదా
ఆ నక్క చెప్పిన మాటలను అందరూ పాటించారు. ఎలుక అతని కాళ్లు తినిపోగానే, పులి ఆ జింకను చంపింది.
దృష్ట్వైవాచేష్టమానం తు భూమౌ మృగకలేవరమ్। స్నాత్వాఽఽగచ్ఛత భద్రం వోరక్షామీత్యాహ జమ్బుకః
భూమిపై చనిపోయిన జింక శరీరాన్ని చూసి, నక్క ఇలా అన్నాడు: 'మీరు స్నానం చేసి రండి, నేను దీన్ని కాపాడుతాను. మీరు సుఖంగా తిరిగి రండి.'
శృగాలవచనాత్తేఽపి గతాః సర్వే నదీం తతః। స చిన్తాపరమో భూత్వా తస్థౌ తత్రైవ జమ్బుకః
నక్క మాటలు విని వాళ్లంతా నదికి వెళ్లారు. ఆ నక్క మాత్రం అక్కడే ఉండి, లోపల ఆలోచనల్లో మునిగిపోయింది.
అథాజగామ పూర్వం తు స్నాత్వా వ్యాఘ్రో మహాబలః। దదర్శ జమ్బుకం చైవ చిన్తాకులితమానసమ్
తర్వాత, గొప్ప బలవంతుడైన పులి ముందుగా స్నానం చేసి వచ్చి, ఆందోళనతో ఉన్న నక్కను చూసింది.
కిం శోచసి మహాప్రాజ్ఞ త్వం నో బుద్ధిమతాం వరః। అశిత్వా పిశితాన్యద్య విహరిష్యామహే వయమ్
పులి ఇలా అడిగింది: 'ఓ జ్ఞానివా, నీవు ఎందుకు చింతిస్తున్నావు? నీవు తెలివైనవారిలో ఉత్తముడవు కదా! ఈరోజు మాంసం తిని మనం ఆనందంగా తిరుగుదాం.'
శృణు మే త్వం మహాబాహో యద్వాక్యం మూషికోఽబ్రవీత్। ధిగ్బలం మృగరాజస్య మయాద్యాయం మృగో హతః
నక్క ఇలా చెప్పింది: 'ఓ బలవంతుడా, ఎలుక చెప్పిన మాట విను. ఈరోజు నేను ఈ జింకను చంపాను, సింహానికి ఉన్న బలం వృథా అయింది.'
మద్బాహుబలమాశ్రిత్య తృప్తిమద్య గమిష్యతి। తస్యైవం గర్జితం శ్రుత్వా తతో భక్ష్యం న రోచయే
'నా బలాన్ని నమ్ముకుని ఈరోజు తృప్తిగా ఉంటాను' అని అతడు గొప్పగా చెప్పాడు. అలాంటి మాటలు విని నాకు ఈ మాంసం తినాలనే ఆసక్తి పోయింది.'
బ్రవీతి యది స హ్యేవం కాలే హ్యస్మి ప్రబోధితః। స్వబాహుబలమాశ్రిత్య హనిష్యేఽహం వనేచరాన్
'అతడు నిజంగా అలా మాట్లాడితే, ఇప్పుడు నేను జాగృతుడినయ్యాను. నా బలాన్ని నమ్ముకుని అడవిలో ఉండే జంతువులను నేను చంపుతాను.'
ఖాదిష్యే తత్ర మాంసాని ఇత్యుక్త్వా ప్రస్థితోవనమ్। ఏతస్మిన్నేవ కాలే తు మూషికోఽప్యాజగామ హ
'అక్కడ మాంసం తింటాను' అని చెప్పి, అడవిలోకి వెళ్లిపోయాడు. అదే సమయంలో ఎలుక కూడా అక్కడికి వచ్చింది.
తమాగతమభిప్రేక్ష్య శృగాలోఽప్యబ్రవీద్వచః। శృణు మీషిక భద్రం తే నకులో యదిహాబ్రవీత్
అతడిని వచ్చినట్టు చూసి, నక్క ఇలా అన్నది: 'ఓ ఎలుకా, నీకు శుభం కలగాలి. ఇక్కడ నకులుడు ఏమన్నాడో విను.'
మృగమాంసం న ఖాదేయం గరమేతన్న రోచతే। మూషికం భక్షయిష్యామి తద్భవాననుమన్యతామ్
'నాకు జింక మాంసం తినాలని లేదు; అలాంటి గర్వం నాకు నచ్చదు. నేను నిన్ను తింటాను; దీనికి నీవు ఒప్పుకోవాలి.'
తచ్ఛ్రుత్వా మూషికో వాక్యం సంత్రస్తః ప్రగతో బిలమ్। తతః స్నాత్వా స వై తత్ర ఆజగామ వృకో నపృ
ఆ మాటలు విని, భయపడి ఎలుక తన బిల్లులోకి పారిపోయింది. ఆ తరువాత, స్నానం చేసి నక్క కూడా అక్కడికి వచ్చింది.
తమాగతమిదం వాక్యమబ్రవీజ్జమ్బుకస్తదా। మృగరాజో హి సంక్రుద్ధో న తే సాధు భవిష్యతి
అతడు వచ్చినప్పుడు, నక్క ఇలా చెప్పింది: 'సింహం కోపంతో ఉంది; నీకు ఇది మంచిది కాదని చెప్పాను.'
సకలత్రస్త్విహాయాతి కురుష్వ యదనన్తరమ్। ఏవం సంచోదితస్తేన జమ్బుకేన తదా వృకః
'అతడు అందరిని భయపెట్టి ఇక్కడికి వస్తున్నాడు; నువ్వు తర్వాత ఏం చేయాలో అది చేయి.' అలా నక్క ప్రోత్సహించడంతో—
తతోఽవలుమ్పనం కృత్వా ప్రయాతః పిశితాశనః। ఏతస్మిన్నేవ కాలే తు నకులోఽప్యాజగామ హ
ఆ మాంసాహారి కొంత మాంసం తీసుకుని అక్కడినుంచి వెళ్లిపోయాడు. అదే సమయంలో నకులుడు కూడా అక్కడికి వచ్చాడు.
తమువాచ మహారాజ నకులం జమ్బుకో వనే। స్వబాహుబలమాశ్రిత్య నిర్జితాస్తేఽన్యతో గతాః
అడవిలో నక్క నకులుడితో ఇలా అన్నాడు: 'తమ బలాన్ని నమ్ముకున్నవారు ఓడిపోయి, ఇంకెక్కడికో వెళ్లిపోయారు.'
మమ దత్వా నియుద్ధం త్వం భుఙ్క్ష్వ మాంసం యథేప్సితమ్
'నాతో పోరాడి గెలిస్తే, నీవు ఇష్టమైనంత మాంసం తినవచ్చు.'
నిర్జితా యత్త్వయా వీరాస్తస్మాద్వీరతరో భవాన్। న త్వయాప్యుత్సహే యోద్ధుమిత్యుక్త్వా సోఽప్యుపాగమత్
'నీవు వీరులను ఓడించావు కాబట్టి, నువ్వు వారికంటే ధైర్యవంతుడవు. నేను కూడా నీవుతో యుద్ధం చేయలేను' అని చెప్పి, అతడు కూడా వెళ్లిపోయాడు.
ఏవం తేషు ప్రయాతేషు జమ్బుకో హృష్టమానసః। ఖాదతి స్మ తదా మాంసమేకః సన్మన్త్రనిశ్చయాత్। ఏవం సమాచరన్నిత్యం సుఖమేధేత భూపతిః
అందరూ వెళ్లిపోయిన తర్వాత, నక్క ఆనందంగా ఒంటరిగా ఆ మాంసాన్ని తిన్నాడు. ఇలా తెలివిగా వ్యవహరిస్తే ఎప్పుడూ సుఖంగా ఉండవచ్చు, ఓ రాజా.