శరణ్యః సర్వభూతానాం దేవదేవో జనార్దనః
జనార్దనుడు, దేవతల దేవుడు, అన్ని భూతాలకు ఆశ్రయం.
తథేతి చ ప్రతిజ్ఞాయ ద్రోణాయ కురుపుఙ్గవః। ఉపసంగృహ్య చరణౌ యుధిష్ఠిరవశోఽభవత్
అలా వాగ్దానం చేసి, కురువంశంలో శ్రేష్ఠుడు ద్రోణుని పాదాలు పట్టి నమస్కరించి, యుధిష్ఠిరుడు విధేయుడయ్యాడు.
స్వభావాదగమచ్ఛబ్దో మహీం సాగరమేఖలామ్। అర్జునస్య సమో లోకే నాస్తి కశ్చిద్ధనుర్ధరః
అర్జునుని విల్లు మోగిన శబ్దం, అతని సహజ శక్తితో, సముద్రంతో చుట్టబడిన భూమంతా వ్యాపించింది. ఈ లోకంలో అర్జునుని సమానమైన ధనుర్ధారి ఎవరూ లేరు.
గదాయుద్ధేఽసియుద్ధే చ రథయుద్ధే చ పాణ్డవః। పారగశ్చ ధనుర్యుద్ధే బభూవాథ ధనఞ్జయః
గదాయుద్ధం, ఖడ్గయుద్ధం, రథయుద్ధం — వీటన్నిటిలో పాండవుడు ప్రావీణ్యం సాధించాడు. ధనంజయుడు ధనుర్విద్యలోనూ నిపుణుడయ్యాడు.
నీతిమాన్సకలాం నీతిం విబుధాధిపతేస్తదా। `అస్త్రే శస్త్రే చ శాస్త్రే చ రథనాగాశ్వకర్మణి।' అవాప్య సహదేవోఽపి భ్రాతౄణాం వవృతే వశే
ఇంద్రుని వంటి నైతిక జ్ఞానం కలిగిన సహదేవుడు, ఆయుధాలు, శాస్త్రాలు, రథాలు, ఏనుగులు, గుర్రాల విద్యలన్నిటిలోను నైపుణ్యం సంపాదించి, అన్నదమ్ములకు విధేయుడిగా ఉండేవాడు.
ద్రోణేనైవం వినీతశ్చ భ్రాతౄణాం నకులః ప్రియః। చిత్రయోధీ సమాఖ్యాతో బభూవాతిరథోదితః
ద్రోణాచార్యుడి చేత శిక్షణ పొందిన నకులుడు, అన్నదమ్ములకు ఎంతో ప్రియమైనవాడిగా, గొప్ప యోధుడిగా పేరు గడించాడు. అతడిని అతిరథుడని కూడా పిలిచేవారు.
త్రివర్షకృతయజ్ఞస్తు గన్ధర్వాణాముపప్లవే। అర్జునప్రముఖైః పార్థైః సౌవీరః సమరే హతః
మూడు సంవత్సరాల పాటు యజ్ఞాలు చేసిన సౌవీరుడు, గంధర్వ యుద్ధంలో అర్జునుడు ముందుండి పాండవులు పోరాడగా, యుద్ధంలో హతుడయ్యాడు.
న శశాక వశే కర్తుం యం పాణ్డురపి వీర్యవాన్। సోఽర్జునేన వశం నీతో రాజాసీద్యవనాధిపః
శక్తిశాలి అయిన పాండువు కూడా, యవనాధిపతిని తన వశంలోకి తేవలేకపోయాడు. కాని అర్జునుడు అతడిని జయించి వశపరిచాడు.
అతీవ బలసంపన్నః సదా మాని కురూన్ప్రతి। విపులో నామ సౌవీరః శస్తః పార్థేన ధీమతా
సౌవీర దేశానికి చెందిన విపులుడు, ఎంతో బలవంతుడు, కురువంశానికి ఎప్పుడూ గర్వంగా ఉండేవాడు. అలాంటి వాడిని ధైర్యవంతుడైన పార్థుడు ఓడించాడు.
దత్తామిత్ర ఇతి ఖ్యాతం సఙ్గ్రామే కృతనిశ్చయమ్। సుమిత్రం నామ సౌవీరమర్జునోఽదమయచ్ఛరైః
దత్తమిత్రుడని పేరు గాంచిన, సంకల్పబలమైన సౌవీరుడైన సుమిత్రుడిని, అర్జునుడు తన అప్రతిహతమైన బాణాలతో యుద్ధంలో జయించాడు.
భీమసేనసహాయశ్చ రథానామయుతం చ సః। అర్జునః సమరే ప్రాచ్యాన్సర్వానేకరథోఽజయత్
భీమసేనుడు తోడుగా ఉండగా, అర్జునుడు ఒక్కడే తన రథంపై నుండి, పూర్వదేశపు రాజులందరినీ, వారి పది వేల రథాలనూ యుద్ధంలో జయించాడు.
తథైవైకరథో గత్వా దక్షిణామజయద్దిశమ్। ధనౌఘం ప్రాపయామాస కురురాష్ట్రం ధనఞ్జయః
అలాగే, అర్జునుడు ఒక్కడే తన రథంలో దక్షిణ దిశకు వెళ్లి, అక్కడి రాజులను జయించి, అపారమైన ధనాన్ని కురు రాజ్యంలోకి తెచ్చాడు.
యతః పఞ్చదశే వర్షే సర్వమేతచ్చకార సః। తం దృష్ట్వా ధార్తరాష్ట్రాణాం తతో భయమజాయత
ఇవి అన్నీ అర్జునుడు పదిహేనవ సంవత్సరంలోనే సాధించాడు. ఇది చూసిన ధృతరాష్ట్ర కుమారులకు భయం కలిగింది.
యః సర్వాన్ధృతరాష్ట్రస్య పుత్రాన్విప్రచకార హ। భీమసేనో మహాబాహుర్బలాద్బలవతాం వరః
బలవంతులలో అగ్రగణ్యుడైన భీమసేనుడు, ధృతరాష్ట్రుని కుమారులందరినీ బలప్రయోగంతో వశపరిచాడు.
అదుష్టభావం తం దోషైర్జగృహుర్దోషబుద్ధయః। ధార్తరాష్ట్రాస్తథా సర్వే భయాద్భీమస్య కర్మణా
భీముడు ఎలాంటి దురుద్దేశ్యం లేకపోయినా, ధృతరాష్ట్ర కుమారులు అతని కార్యాల వల్ల భయంతో, తప్పుడు మనసుతో అతనిలో తప్పుల్ని వెతికేవారు.
తం దృష్ట్వా కర్మభిః పార్థాన్సర్వానాగతలక్షణాన్। బలాద్బహుగుణాంస్తేభ్యో బిభియుర్దోషబుద్ధయః
పాండవులు గొప్ప కార్యాలు చేసి, బలగుణాలలో ముందుండగా, దుష్టబుద్ధి కలిగిన వారు వారిని చూసి భయపడిపోయారు.
ఏవం సర్వే మహాత్మానః పాణ్డవా మనుజోత్తమాః। పరరాష్ట్రాణి నిర్జిత్య స్వరాష్ట్రం వవృధుః పురా
ఇలా, మహాత్ములు అయిన పాండవులు, పరదేశాలను జయించి, తమ స్వదేశాన్ని అభివృద్ధి పరచారు.
తతో బలమతిఖ్యాతం విజ్ఞాయ దృఢధన్వినామ్। దూషితః సహసా భావో ధృతరాష్ట్రస్య పాణ్డుషు। స చిన్తాపరమో రాజా న నిద్రామలభన్నిశి
ఈ ధీర్ఘబలవంతులైన ధనుర్ధారుల శక్తి ఎంతో గొప్పదని తెలుసుకున్న ధృతరాష్ట్రునికి, పాండవులపై మనసు మారిపోయింది. అతడు ఆందోళనతో రాత్రిపూట నిద్రపట్టలేదు.
ప్రాణాధికం భీమసేనం కృతవిద్యం ధనఞ్జయమ్। దుర్యోధనో లక్షయిత్వా పర్యతప్యత దుర్మనాః
భీమసేనుడు ప్రాణాలకు మించినవాడిగా, ధనంజయుడు అన్ని విద్యలలో నిపుణుడిగా ఉన్నారని గమనించిన దుర్యోధనుడు, మనసులో తీవ్రంగా బాధపడ్డాడు.
తతో వైకర్తనః కర్ణః శకునిశ్చాపి సౌబలః। అనేకారభ్యుపాయైస్తే జిఘాంసన్తి స్మ పాణ్డవాన్
అప్పుడే వికర్తనుని కుమారుడైన కర్ణుడు, సుబలుని కుమారుడైన శకుని, అనేక రకాల ఉపాయాలతో పాండవులను నాశనం చేయాలని యత్నించారు.
పాణ్డవా అపి తత్సర్వం ప్రతిచక్రుర్యథాబలమ్। ఉద్భావనమకుర్వన్తో విదురస్య మతే స్థితాః
పాండవులు కూడా తమ శక్తికి తగినట్టు ప్రతిస్పందించారు. వారు పొగడక, విదురుని సలహాను పాటిస్తూ ఉన్నారు.
గుణైః సముదితాన్దృష్ట్వా పౌరాః పాణ్డుసుతాంస్తదా। కథయాఞ్చక్రిరే తేషాం గుణాన్సంసత్సు భారత
ఆ సమయంలో పౌరులు పాండవ కుమారుల గుణాలను చూసి, వారి మంచి లక్షణాలను పరస్పరం మాట్లాడుకుంటూ ఉన్నారు, ఓ భారత.
రాజ్యప్రాప్తిం చ సంప్రాప్తం జ్యేష్ఠం పాణ్డుసుతం తదా। కథయన్తి స్మ సంభూయ చత్వరేషు సభాసు చ
పాండవులలో పెద్దవాడైనవాడు రాజ్యాన్ని పొందిన విషయాన్ని, వారు కూడలి దగ్గరలు, సభల్లో చర్చించుకుంటూ ఉన్నారు.
ప్రజ్ఞాశ్చక్షురచక్షుష్ట్వాద్ధృతరాష్ట్రో జనేశ్వరః। రాజ్యం న ప్రాప్తవాన్పూర్వం స కథం నృపతిర్భవేత్
ధృతరాష్ట్రుడు జ్ఞానం ఉన్నవాడు అయినా, కళ్ళు లేనివాడు. అతడు ఇంతకు ముందు రాజ్యాన్ని పొందలేదు. మరి ఇప్పుడు ఎలా రాజు అవుతాడు?
తథా శాన్తనవో భీష్మః సత్యసన్ధో మహావ్రతః। ప్రత్యాఖ్యాయ పురా రాజ్యం న స జాతు గ్రహీష్యతి
అలాగే శాంతనువు కుమారుడైన భీష్ముడు, సత్యవ్రతుడు, మహావ్రతుడు, ఒకప్పుడు రాజ్యాన్ని వదిలేశాడు. అతడు ఎప్పుడూ రాజ్యాన్ని స్వీకరించడు.
తే వయం పాణ్డవజ్యేష్ఠం తరుణం వృద్ధశీలినమ్। అభిషిఞ్చామ సాధ్వద్య సత్యకారుణ్యవేదినమ్
కాబట్టి, మనం పాండవులలో పెద్దవాడైన, యువకుడైనప్పటికీ వృద్ధుల మాదిరిగా ప్రవర్తించే, సత్యం, దయ తెలిసిన వాడిని రాజుగా అభిషేకిద్దాం.
స హి భీష్మం శాన్తనవం ధృతరాష్ట్రం చ ధర్మవిత్। సపుత్రం వివిధైర్భోగైర్యోజయిష్యతి పూజయన్
అతడు శాంతనువు కుమారుడైన భీష్మునికి, ధర్మాన్ని తెలిసిన ధృతరాష్ట్రునికి, అతని కుమారులతో కలిసి, ఎన్నో సుఖాలతో గౌరవం చేస్తాడు.
తేషాం దుర్యోధనః శ్రుత్వా తాని వాక్యాని జల్పతామ్। యుధిష్ఠిరానురక్తానాం పర్యతప్యత దుర్మతిః
యుధిష్ఠిరుని పట్ల ప్రేమతో ఉన్నవారు మాట్లాడిన మాటలు దుర్యోధనుడు విని, చెడ్డ మనసున్న వాడు, బాగా బాధపడ్డాడు.
స తప్యమానో దుష్టాత్మా తేషాం వాచో న చక్షమే। ఈర్ష్యయా చాపి సంతప్తో ధృతరాష్ట్రముపాగమత్
ఆ దుష్టహృదయుడు, వాళ్ల మాటలు తట్టుకోలేక, ఈర్ష్యతో మండిపడి, ధృతరాష్ట్రుని దగ్గరకు వెళ్లాడు.
తతో విరహితం దృష్ట్వా పితరం ప్రతిపూజ్య సః। పౌరానురాగసంతప్తః పశ్చాదిదమభాషత
తండ్రిని ఒంటరిగా చూసి, గౌరవంగా నమస్కరించి, పౌరుల ప్రేమ వల్ల కలిగిన బాధతో, తరువాత ఇలా అన్నాడు.