కాలేనాతిచిరాద్రాజన్పితా స్వర్గముపేయివాన్। స సమాగమ్య పాఞ్చాలైః పాఞ్చాలేష్వభిషేచితః
ఓ రాజా, చాలా కాలం తరువాత అతని తండ్రి స్వర్గానికి వెళ్ళాడు. ఆ తరువాత, పాంచాలులతో కలసి, అతడు పాంచాల రాజుగా అభిషేకించబడ్డాడు.
ప్రాప్తశ్చ రాజ్యం రాజేన్ద్ర సుహృదాం ప్రీతివర్ధనః। రాజ్యం రరక్ష ధర్మేణ యథా చేన్ద్రస్త్రివిష్టపమ్
ఓ రాజేంద్ర, రాజ్యాన్ని పొందిన తరువాత, అతడు తన మిత్రులకు ఆనందాన్ని పెంచాడు. ఇంద్రుడు తన స్వర్గాన్ని ఎలా రక్షించాడో, అతడు కూడా ధర్మంతో తన రాజ్యాన్ని రక్షించాడు.
ఏతన్మయా తే రాజేన్ద్ర యథావత్పరికీర్తితమ్। ద్రుపదస్య చ రాజర్షేర్ధృష్టద్యుమ్నస్య జన్మ చ
ఓ రాజేంద్ర, ద్రుపదుడు అనే రాజర్షి, ధృష్టద్యుమ్నుడు ఎలా జన్మించారో నేను నీకు యథావిధిగా వివరించాను.
ధృతరాష్ట్రస్తు రాజన్ద్రే యదా కౌరవనన్దనమ్। యుధిష్ఠిరం విజానన్వై సమర్థం రాజ్యరక్షణే
ఓ రాజా, ధృతరాష్ట్రుడు, కౌరవ వంశానికి ఆనందంగా ఉన్న యుధిష్ఠిరుడు రాజ్యాన్ని రక్షించగలడని తెలుసుకున్నప్పుడు—
యౌవరాజ్యాభిషేకార్థమమన్త్రయత మన్త్రిభిః। తే తు బుద్ధ్వాన్వతప్యన్త ధృతరాష్ట్రాత్మజాస్తదా
యువరాజు అభిషేకం కోసం మంత్రులతో కలసి ఆలోచించాడు. కానీ ఆ విషయం తెలుసుకున్న ధృతరాష్ట్రుని కుమారులు బాధపడ్డారు.
తతః సంవత్సరస్యాన్తే యౌవరాజ్యాయ పార్థివ। స్థాపితో ధృతరాష్ట్రేణ పాణ్డుపుత్రో యుధిష్ఠిరః
ఆ తరువాత, సంవత్సరం ముగిసినప్పుడు, పాండుపుత్రుడైన యుధిష్ఠిరుడు, ధృతరాష్ట్రునిచేత యువరాజుగా నియమించబడ్డాడు.
తతోఽదీర్ఘేణ కాలేన కున్తీపుత్రో యుధిష్ఠిరః। పితురన్తర్దధే కీర్తిం శీలవృత్తసమాధిభిః
అప్పటికీ కొంతకాలంలో కుంతీ కుమారుడు యుధిష్ఠిరుడు తన మంచితనం, ఆచరణ, స్థిరమైన మనస్సుతో తన తండ్రి పేరు మళ్లీ వెలిగించాడు.
అసియుద్ధే గదాయుద్ధే రథయుద్ధే చ పాణ్డవః। సంకర్షణాదశిక్షద్వై శశ్వచ్ఛిక్షాం వృకోదరః
ఖడ్గయుద్ధం, గదాయుద్ధం, రథయుద్ధంలో పాండవుడు భీముడు ఎప్పుడూ సంకర్షణుడి దగ్గర శిక్షణ పొందేవాడు.
సమాప్తశిక్షో భీమస్తు ద్యుమత్సేనసమో బలే। పరాక్రమేణ సంపన్నో భ్రాతౄణామచరద్వశే
శిక్షణ పూర్తయిన తర్వాత భీముడు ద్యుమత్సేనుడితో సమానమైన బలాన్ని పొందాడు, పరాక్రమంతో నిండిపోయి అన్నల మాట వినేవాడు.
ప్రగాఢదృఢముష్టిత్వే లాఘవే వేధనే తథా। క్షురనారాచభల్లానాం విపాఠానాం చ తత్త్వవిత్
గట్టిగా పట్టుకోడంలో, వేగంగా కదిలే విషయంలో, గాయపరిచే నైపుణ్యంలో భీముడు నిపుణుడు. క్షుర, నారాచ, భల్ల వంటి ఆయుధాల వాడకంలో అతడు నిపుణుడయ్యాడు.
ఋజువక్రవిశాలానాం ప్రయోక్తా ఫాల్గునోఽభవత్। లాఘవే సౌష్ఠవే చైవ నాన్యః కశ్చన విద్యతే
నేరుగా, వంకరగా, విశాలంగా ఉండే ఆయుధాలను వాడడంలో అర్జునుడు అందరికంటే ముందున్నవాడు. వేగం, నైపుణ్యంలో అతడిని మించేవాడు మరొకరు లేరు.
బీభత్సుసదృశో లోక ఇతి ద్రోణో వ్యవస్థితః। తతోఽబ్రవీద్గుడాకేశం ద్రోణః కౌరవసంసది
లోకంలో బీభత్సుని సమానుడు ఎవరూ లేరని ద్రోణుడు నిశ్చయించి, కౌరవ సభలో గుడాకేశుడితో ఇలా అన్నాడు.
అగస్త్యస్య ధనుర్వేదే శిష్యో మమ గురుః పురా। అగ్నివేశ్య ఇతి ఖ్యాతస్తస్య శిష్యోఽస్మి భారత
ధనుర్వేదంలో నా గురువు ఒకప్పుడు అగస్త్యుని శిష్యుడైన అగ్నివేశ్యుడు. నేను అతని శిష్యుడిని, ఓ భారత.
తీర్థాత్తీర్థం గమయితుమహమేతత్సముద్యతః। తపసా యన్మయా ప్రాప్తమమోఘమశనిప్రభమ్
తీర్థయాత్రలు చేయడానికి నేను బయలుదేరి, తపస్సుతో మేఘంలా మెరిసే, ఎప్పుడూ తప్పని ఒక ఆయుధాన్ని సంపాదించాను.
అస్త్రం బ్రహ్మశిరో నామ యద్దహేత్పృథివీమపి। దదతా గురుణా చోక్తం న మనుష్యేష్విదంత్వయా
ఆ ఆయుధాన్ని బ్రహ్మశిరస్త్రం అంటారు. అది భూమిని కూడా కాల్చగలదు. నా గురువు ఇచ్చేటప్పుడు, 'ఇది మనుషులపై ఉపయోగించకూడదు' అని చెప్పాడు.
భారద్వాజ విమోక్తవ్యమల్పవీర్యేషు సంయుగే। యద్యదన్తర్హితం భూతం కించిద్యుద్ధ్యేత్త్వయా సహ
ఓ భారద్వాజా, యుద్ధంలో బలహీనులపై లేదా దాగి పోయిన ఏదైనా ప్రాణి నీవు యుద్ధం చేస్తే, అప్పుడే ఈ ఆయుధాన్ని వదలాలి.
మహాతేజస్త్వమేతేన హన్యాః శస్త్రేణ సంయుగే। త్వయా ప్రాప్తమిదం వీర దివ్యం నాన్యోఽర్హతి త్విదమ్
ఈ మహాశక్తివంతమైన ఆయుధంతో నీవు యుద్ధంలో శత్రువులను సంహరించగలవు. వీరుడా, ఈ దివ్యాస్త్రాన్ని నీవే పొందావు, మరెవ్వరూ అర్హులు కాదు.
సమయస్తు త్వయా రక్ష్యో మునిసృష్టో విశాంపతే। ఆచార్యదక్షిణాం దేహి జ్ఞాతిగ్రామస్య పశ్యతః
ఓ రాజా, ముని నిర్ణయించిన ప్రమాణాన్ని నీవు పాటించాలి. నీ బంధువులూ గ్రామస్థుల ముందే గురుదక్షిణ ఇవ్వాలి.
దదానీతి ప్రతిజ్ఞాతే ఫాల్గునేనాబ్రవీద్గురుః। యుద్ధేఽహం ప్రతియోద్ధవ్యో యుధ్యమానస్త్వయాఽనఘ
ఫాల్గుణుడు 'ఇస్తాను' అని ఒప్పుకున్నప్పుడు, గురువు ఇలా అన్నాడు: 'పాపరహితుడా, నువ్వు యుద్ధంలో నన్ను ఎదుర్కోవాలి. అదే గురుదక్షిణ.'
తథేతి చ ప్రతిజ్ఞాయ ద్రోణాయ కురుపుఙ్గవః। ఉపసంగృహ్య చరణావుపతస్థే వినీతవత్
అని ఒప్పుకొని, కురువంశంలో ఉత్తముడు ద్రోణుని పాదాలను నమస్కరించి, వినయంగా ఆయన ముందు నిలబడ్డాడు.
ద్రోణో జగాద వచనం సమాలిఙ్గ్య తు ఫాల్గునమ్। యన్మయోక్తం పురా పార్థ తవ లోకే నరం క్వచిత్
ద్రోణుడు ఫాల్గుణుణ్ని ఆలింగనం చేసి ఇలా అన్నాడు: 'పార్థా, నేను ముందే చెప్పినట్టు, లోకంలో నీవంతటి మనిషి లేడు.'
సదృశం కారయే నైవ సర్వప్రహరణే యుధి। తత్కృతం చ మయా సమ్యక్తవ తుల్యో న వర్తతే
యుద్ధంలో, అన్ని ఆయుధాల్లో నీవు సమానుడిని కలిగి ఉండేలా చేశాను. ఇది నిజంగా నా వల్ల జరిగింది. నీవంతటి వాడు లేడు.
దేవా యుధి న శక్తాస్త్వాం యోద్ధుం దైత్యా న దానవాః। నాహం త్వత్తో విశిష్టోఽస్మి కిం పునర్మానవా రణే
యుద్ధంలో దేవతలు, దానవులు, దైత్యులు కూడా నిన్ను ఎదుర్కోలేరు. నేనూ నీకంటే గొప్పవాడిని కాదు. మరి మానవులు ఎలా నిన్ను ఎదుర్కొంటారు?
ఏకస్తవాధికో లోకే యో హి వృష్ణికులోద్భవః। కృష్ణః కమలపత్రాక్షః కంసకాలియసూదనః
ఈ లోకంలో నీవంటే ఒక్కరే గొప్పవాడు ఉన్నాడు. అతడు వృష్ణికులలో జన్మించిన, కమలనేత్రుడు, కంసుని, కాలియుని సంహరించిన కృష్ణుడు.
స జేతా సర్వలోకానాం సర్వప్రహరణాయుధః। నైతావతా తే పార్థాహం భవామ్యనృతవాగిహ
అన్ని ఆయుధాలతో కూడినవాడు అన్ని లోకాలను జయించగలడు; అయినా పార్థా, దీనివల్ల నేను ఇక్కడ అబద్ధం చెప్పేవాడిని కాదు.
తదధీనం జగత్సర్వం తత్ప్రలీనం తదుద్భవమ్। తత్పదం న విజానన్తి బ్రహ్మేశానాదయోఽపి వా
ఈ జగత్తు అంతా ఆయన మీద ఆధారపడి ఉంది, ఆయనలోనే లయమవుతుంది, ఆయన నుంచే ఉద్భవిస్తుంది; బ్రహ్మా, ఈశానుడు వంటి వారు కూడా ఆయన పరమ స్థితిని తెలుసుకోలేరు.
తన్నాభిప్రభవో బ్రహ్మా సర్వభూతాని నిర్మమే। స ఏవ కర్తా భోక్తా చ సంహర్తా చ జగన్మయమ్
ఆయన నాభి నుండి బ్రహ్మా పుట్టాడు, అతడు అన్ని జీవులను సృష్టించాడు; ఆయనే సృష్టికర్త, అనుభవించేవాడు, లయకర్త, ఈ జగత్తంతటికి ఆధారం.
స ఏవ భూతం భవ్యం చ భవచ్చ పురుషః పరః। నిత్యః సర్వగతః స్థాణురచలోఽయం సనాతనః
ఆయనే భూతకాలం, భవిష్యత్తు, వర్తమానం అయిన పరమ పురుషుడు; నిత్యుడు, అన్నిచోట్ల ఉన్నవాడు, స్థిరుడు, కదలని వాడు, శాశ్వతుడు.
ప్రాదుర్భవతి యోగాత్మా పాలనార్థం స లీలయా। తత్తుల్యో హి న జాయేత న జాతో న జనిష్యతే
లోక రక్షణ కోసం తన యోగశక్తితో ఆయన లీలగా అవతరించుతాడు; ఆయనకు సమానుడు ఎప్పుడూ పుట్టలేదు, పుట్టడంలేదు, పుట్టబోదు కూడా.
స హి మాతులజోఽభూత్తే చరాచరగురుః పితా। కో హి తం జేతుమీహేత జానన్నాత్మహితం నరః
ఆయన మామగారి కుమారుడై, చరాచరాలకు గురువుగా, తండ్రిగా మారాడు; తనకు మేలు తెలుసుకునే మనిషి ఎవ్వరూ ఆయనను జయించాలని ఆశపడడు.