పుత్రజన్మ పరీప్సన్వై పృథివీమన్వయాదిమామ్। ప్రభావశిక్షావినయాద్ద్రోణస్యాస్త్రబలేన చ
కొడుకు పుట్టాలని ఆశిస్తూ, భూమంతా తిరిగాడు. ద్రోణుని ఆయుధబలం, ప్రభావం, విద్య, వినయంతో సమానమైన వారిని వెతికాడు.
కర్తుం ప్రయతమానో వై న శశాక పరాజయమ్। అభితః సోఽథ కల్మాషీం గఙ్గాతీరే పరిభ్రమన్
ఇది సాధించేందుకు ఎంత ప్రయత్నించినా గెలవలేకపోయాడు. చివరికి గంగా తీరంలో నలుపు కలిగిన ప్రాంతానికి చేరుకున్నాడు.
బ్రాహ్మణావసథం పుణ్యమాససాద మహీపతిః। తత్ర నాస్నాతకః కశ్చిన్న చాసీదవ్రతో ద్విజః
రాజు పవిత్రమైన బ్రాహ్మణుల ఆశ్రమానికి చేరాడు. అక్కడ ఎవ్వరూ విద్య పూర్తి చేయని వారు లేరు, వ్రతముండని బ్రాహ్మణుడు లేడు.
తథైవ తౌ మహాభాగౌ సోఽపశ్యచ్ఛంసితవ్రతౌ। యాజోపయాజౌ బ్రహ్మర్షీ భ్రాతరౌ పృషతాత్మజః
అక్కడ గొప్ప వ్రతాలు పాటించే యజ, ఉపయజ అనే ఇద్దరు మహర్షుల కుమారులను చూశాడు.
సంహితాధ్యయనే యుక్తౌ గోత్రతశ్చాపి కాశ్యపౌ। అరణ్యే యుక్తరూపౌ తౌ బ్రాహ్మణావృషిసత్తమౌ
వారు సంహితా పఠనంలో నిమగ్నంగా, కాశ్యప గోత్రానికి చెందినవారు, అరణ్యంలో తగిన వేషధారణతో ఉన్న ఉత్తమ బ్రాహ్మణులు.
స ఉపామన్త్రయామాస సర్వకామైరతన్ద్రితః। బుద్ధ్వా తయోర్బలం బుద్ధిం కనీయాంసముపహ్వరే
అతడు అన్ని కోరికలతో అలసట లేకుండా వారిని దగ్గరగా పలకరించాడు. వారి బలం, బుద్ధిని తెలుసుకుని, ముఖ్యంగా చిన్నవాడిని ఆశ్రమంలో మరింతగా గమనించాడు.
ప్రపేదే ఛన్దయన్కామైరుపయాజం ధృతవ్రతమ్। గురుశుశ్రూషణే యుక్తః ప్రియకృత్సర్వకామదమ్
తన కోరికలు నెరవేర్చుకోవడానికి యజ్ఞాలు చేయాలని ఆశించి, దృఢమైన వ్రతాన్ని పాటిస్తూ, గురువును సేవించడంలో నిమగ్నుడై, అందరికీ ఇష్టమైనవాడై, అన్నిరకాల కోరికలు తీర్చగలిగే ఉపయాజుని ద్రుపదుడు ఆశ్రయించాడు.
పాద్యేనాసనదానేన తథాఽర్ఘ్యేణ ఫలైశ్చ తమ్। అర్హయిత్వా యథాన్యాయముపయాజోఽబ్రవీత్తతః
అతనికి పాదాలకు నీరు, ఆసనం, అర్ఘ్యం, పండ్లు ఇస్తూ యథావిధిగా సత్కరించాడు. ఆ తరువాత ఉపయాజుడు అతనితో మాట్లాడాడు.
యేన కార్యవిశేషేణ త్వమస్మానభికాఙ్క్షసే। కృతశ్చాయం సముద్యోగస్తద్బ్రవీతు భవానితి
నీవు మమ్మల్ని ఏ ప్రత్యేక పనికోసం ఆశ్రయించావో, ఏ కారణంతో ఇంత శ్రమపడ్డావో చెప్పు అని ఉపయాజుడు అడిగాడు.
స బుద్ధ్వా ప్రీతిసంయుక్తమృషీణాముత్తమం తదా। ఉవాచ ఛన్దయన్కామైర్ద్రుపదః స తపస్వినమ్
ఆ సమయంలో ఋషుల ఆనందాన్ని గమనించిన ద్రుపదుడు, తన కోరికను చెప్పాలని ఆశిస్తూ ఆ తపస్విని ఉద్దేశించి మాట్లాడాడు.
యేన మే కర్మణా బ్రహ్మన్పుత్రః స్యాద్ద్రోణమృత్యేవ। ఉపయాజ చరస్వైతత్ప్రదాస్యామి ధనం తవ
బ్రాహ్మణా, ద్రోణుని సమానమైన శక్తి గల కుమారుడు నాకు కలగాలంటే ఏ కార్యం చేయాలి? ఆ యజ్ఞాన్ని నీవు నిర్వహిస్తే, నీకు ధనం ఇస్తాను.
నాహం ఫలార్థీ ద్రుపద యోఽర్థీ స్యాత్తత్ర గమ్యతామ్
ద్రుపదా, నాకు ఫలితాలపై ఆశ లేదు. ఎవరికైనా అవి కావాలంటే వారు అక్కడికి వెళ్లాలి.
ఆరాధయిష్యన్ద్రుపదః స తం పర్యచరత్తదా। తతః సంవత్సరస్యాన్తే ద్రుపదం ద్విజసత్తమః
ద్రుపదుడు అతన్ని ప్రసన్నం చేయాలని ప్రయత్నిస్తూ సేవ చేశాడు. ఏడాది ముగిసిన తర్వాత ఆ గొప్ప ద్విజుడు ద్రుపదునితో మాట్లాడాడు.
ఉపయాజోఽబ్రవీద్వాక్యం కాలే మధురయా గిరా। జ్యేష్ఠో భ్రాతా న మేఽత్యాక్షీద్విచరన్విజనే వనే
సమయానుసారం మృదువైన మాటలతో ఉపయాజుడు చెప్పాడు: "నా అన్నయ్య అడవిలో ఒంటరిగా తిరిగినప్పుడు ఎప్పుడూ నన్ను నిర్లక్ష్యం చేయలేదు."
అపరిజ్ఞాతశౌచాయాం భూమౌ నిపతితం ఫలమ్। తదపశ్యమహం భ్రాతురసాంప్రతమనువ్రజన్
ఒకసారి అన్నయ్యను అనుసరిస్తూ పోతున్నప్పుడు నేలపై పడిపోయిన, శుద్ధి తెలియని ఒక పండు నేను చూశాను.
విమర్శం హి ఫలాదానే నాయం కుర్యాత్కథంచన। నాపశ్యత్ఫలం దృష్ట్వా దోషాంస్తస్యాఽఽనుబన్ధికాన్
పండును తీసుకునే ముందు ఎప్పుడూ జాగ్రత్తగా పరిశీలించేవాడు. ఆ పండును చూసి దాని లోపాలను, వాటి అనుబంధాలను గమనించేవాడు.
వివినక్తి న శౌచార్థీ సోఽన్యత్రాపి కథం భవేత్। సంహితాధ్యయనస్యాన్తే పఞ్చయజ్ఞాన్నిరూప్య చ
ఆయన శుద్ధిని గురించి ఎక్కడా తేడా చేయడు. మరెక్కడా ఎలా చేస్తాడు? సంహితల అధ్యయనం పూర్తయిన తర్వాత, ఐదు యజ్ఞాలను నిర్ణయించిన తరువాత—
భైక్షముఞ్ఛేన సహితం భుఞ్జానస్తు తదా తదా। కీర్తయత్యేవ రాజర్షే భోజనస్య రసం పునః
ఆయన భిక్షగా చీలికలు సేకరించి తినేవాడు. భోజనం రుచి గురించి పదే పదే సంతోషంగా చెప్పేవాడు, రాజర్షీ!
సంహితాధ్యయనం కుర్వన్వనే గురుకులే వసన్। భైక్షముచ్ఛిష్టమన్యేషాం భుఙ్క్తే స్మ సతతం తథా
అడవిలో గురుకులంలో ఉండి సంహితల అధ్యయనం చేస్తూ, ఇతరుల భోజన మిగులు భిక్షగా ఎప్పుడూ తినేవాడు.
కీర్తయన్గుణమన్నానామథ ప్రీతో ముహుర్ముహుః। ఏవం ఫలార్థినస్త్సమాన్మన్యేఽహం తర్కచక్షుషా
అన్నం మంచి గుణాన్ని కొనియాడుతూ, మళ్లీ మళ్లీ ఆనందపడేవాడు. అందువల్ల ఫలితాన్ని కోరేవాడిగా, తర్కబుద్ధితో చూస్తే ఆయన కూడా అలాగే ఉన్నాడని నేను భావిస్తున్నాను.
తం వై గచ్ఛేహ నృపతే త్వాం స సంయాజయిష్యతి
రాజా! నీవు అతని వద్దకు వెళ్ళు. అతనే నీకు యజ్ఞం నిర్వహిస్తాడు.
ఉపయాజవచః శ్రుత్వా యాజస్యాశ్రమమభ్యగాత్। జుగుప్సమానో నృపతిర్మనసేదం విచిన్తయన్
ఉపయాజుని మాటలు విని, రాజు యాజుని ఆశ్రమానికి వెళ్లాడు. మనసులో అసహ్యంగా భావిస్తూ ఆలోచిస్తూ వెళ్లాడు.
భృశం సంపూజ్య పూజార్హమృషిం యాజమువాచ హ। గోశతాని దదాన్యష్టౌ యాజ యాజయ మాం విభో
పూజకు అర్హుడైన యాజుని ఘనంగా సత్కరించి, 'యాజా! నాకోసం యజ్ఞం నిర్వహించు. ఎనిమిది వందల గోవులను నీకు ఇస్తాను' అని అన్నాడు.
ద్రోణవైరాన్తరే తప్తం విషణ్ణం శరణాగతమ్। బ్రహ్మబన్ధుప్రణిహితం న క్షత్రం క్షత్రియో జయేత్
ద్రోణునితో శత్రుత్వం వల్ల బాధపడుతూ, మనసు దిగులుగా, ఆశ్రయం కోరుతూ, బ్రాహ్మణుని ఆశ్రయించిన రాజు, క్షత్రియుడు క్షత్రియుని జయించలేడని గ్రహించాడు.
తస్మాద్ద్రోణభయార్తం మాం భవాంస్త్రాతుమిహార్హతి। యేన మే కర్మణా బ్రహ్మన్పుత్రః స్యాద్ద్రోణమృత్యవే
కాబట్టి ద్రోణుని భయంతో ఉన్న నన్ను మీరు రక్షించాలి. మీరు చేసే కార్యంతో నాకు ఒక కుమారుడు పుట్టి, ఆ కుమారుడు ద్రోణుని సంహారానికి కారణమవుతాడు.
అర్జునస్యాపి వై భార్యా భవేద్యా వరవర్ణినీ। స హి బ్రహ్మవిదాం శ్రేష్ఠో బ్రాహ్మే క్షాత్రేఽప్యనుత్తమః
అర్జునునికి మంచి రూపం కలిగిన భార్య కలగాలి. ఎందుకంటే అతడు బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠుడు, బ్రాహ్మణ ధర్మంలోను, క్షత్రియ ధర్మంలోను అతడికి సమానులు లేరు.
తతో ద్రోణస్తు మాఽజైషీత్సఖివిగ్రహకారణాత్। క్షత్రియో నాస్తి తుల్యోఽస్య పృథివ్యాం కశ్చిదగ్రణీః
అందువల్ల స్నేహితుల మధ్య పోటీ కారణంగా ద్రోణుడు నన్ను ఓడించకూడదు. భూమిపై అతనికి సమానమైన క్షత్రియుడు లేడు, నాయకుడిగా ఎవ్వరూ లేరు.
భారతాచార్యముఖ్యస్య భారద్వాజస్య ధీమతః। ద్రోణస్య శరజాలాని రిపుదేహహరాణి చ
భారత వంశానికి గురువైన, బుద్ధిమంతుడైన భారద్వాజుని కుమారుడు ద్రోణుడు, శత్రువుల శరీరాలను నాశనం చేసే బాణవర్షాలు, ఆయుధాలు కలవాడు.
షడరత్ని ధనుశ్చాస్య ఖడ్గమప్రతిమ తథా। స హి బ్రాహ్మణవేషేణ క్షాత్రం వేగమసంశయమ్
అతనికి ఆరు రత్నాల ధనుస్సు, అపూర్వమైన ఖడ్గం ఉన్నాయి. బ్రాహ్మణ వేషంలో ఉన్నా, అతడిలో క్షత్రియ శక్తి అపారంగా ఉంది.
ప్రతిహన్తి మహేష్వాసో భారద్వాజో మహామనాః। కార్తవీర్యసమో హ్యేష ఖట్వాఙ్గప్రతిమో రణే
బహు ధనుస్సు పట్టిన భారద్వాజుడు, మహాత్ముడు, యుద్ధంలో శత్రువులను సంహరిస్తాడు. అతడు కార్తవీర్యునితో సమానం, ఖట్వాంగుడితో పోల్చదగినవాడు.