హయాన్ధ్వజం ధనుర్ముష్టిముభౌ తౌ పార్ష్ణిసారథీ। స తథా భిద్యమానేషు కార్ముకేషు పునః పునః
ఆ యోధుడు తన రథసారథితో కలిసి, ధ్వజాన్ని, విల్లును, ధనుర్ముష్టిని పాడుచేశాడు. ఇలా రిపు విల్లు మళ్లీ మళ్లీ విరిగిపోతుండగా,
హయేషు వినికృత్తేషు విముఖోఽభవదాహవే। స సత్యజితమాలేక్య తథా విముఖమాహవే
అప్పుడు గుర్రాలు కూలిపోయినప్పుడు, అతడు యుద్ధంలో వెనక్కు తిరిగాడు. సత్యజిత్ యుద్ధంలో ఇలా వెనక్కు వెళ్లిపోతున్నాడని చూసి,
వేగేన మహతా రాజన్నభ్యధావత పార్షతమ్। తదా చక్రే మహద్యుద్ధమర్జునో జయతాం వరః
ఓ రాజా! అప్పుడు అతడు గొప్ప వేగంతో పాంచాలుడి మీద దాడికి వెళ్లాడు. అప్పుడు విజేతలలో శ్రేష్ఠుడైన అర్జునుడు గొప్ప యుద్ధాన్ని ప్రారంభించాడు.
తస్య పార్థో ధనుశ్ఛిత్త్వా ధ్వజం చోర్వ్యామపాతయత్। పఞ్చభిస్తస్య వివ్యాధ హయాన్సూతం చ సాయకైః
పార్థుడు అతని విల్లు విరగబొట్టి, ధ్వజాన్ని నేలపై పడేశాడు. ఐదు బాణాలతో అతని గుర్రాలను, రథసారథిని గాయపరిచాడు.
తత ఉత్సృజ్య తచ్చాపమాదదానః శరావరమ్। ఖడ్గముద్ధృత్య కౌన్తేయః సింహనాదమథాకరోత్
తర్వాత ఆ విల్లు వదిలిపెట్టి, బాణాల పొట్లాన్ని తీసుకుని, కౌంతేయుడు ఖడ్గాన్ని పైకి ఎత్తి సింహగర్జన చేశాడు.
పాఞ్చాలస్య రథస్యేషామాప్లుత్య సహసాఽపతత్। పాఞ్చాలరథమాస్థాయ అవిత్రస్తో ధనఞ్జయః
పాంచాలుని రథంపైకి ఒక్కసారిగా ఎక్కి దాడికి దిగాడు. ధనంజయుడు పాంచాలుని రథాన్ని అధిరోహించి, భయమేమీ లేకుండా నిలిచాడు.
విక్షోభ్యామ్భోనిధింతార్క్ష్యస్తంనాగమివ సోఽగ్రహీత్। తతస్తు సర్వపాఞ్చాలా విద్రవన్తి దిశో దశ
గరుత్మంతుడు సముద్రాన్ని కలవరపరిచినట్టు, అతడిని పామును పట్టుకున్నట్టు పట్టుకున్నాడు. వెంటనే అందరు పాంచాళులు పది దిక్కులకూ పారిపోయారు.
దర్శయన్సర్వసైన్యానాం స బాహ్వోర్బలమాత్మనః। సింహనాదస్వనం కృత్వా నిర్జగామ ధనఞ్జయః
అన్ని సైన్యాల ముందూ తన బాహువల బలాన్ని చూపిస్తూ, ధనంజయుడు సింహగర్జన చేస్తూ అక్కడి నుంచి బయలుదేరాడు.
ఆయాన్తమర్జునం దృష్ట్వా కుమారాః సహితాస్తదా। మమృదుస్తస్య నగరం ద్రుపదస్య మహాత్మనః
అర్జునుడు వస్తున్నాడని చూసి, అప్పట్లో యువరాజులు అందరూ కలసి, మహాత్ముడైన ద్రుపదుని నగరాన్ని వదిలేశారు.
సంబన్ధీ కురువీరాణాం ద్రుపదో రాజసత్తమః। మా వధీస్తద్బలం భీమ గురుదానం ప్రదీయతామ్
కురువీరులకు బంధువైన రాజశ్రేష్ఠుడు ద్రుపదుడు ఇలా అన్నాడు: 'ఈ సైన్యాన్ని చంపవద్దు; గురుదక్షిణగా భీముడికి ఇవ్వండి.'
భీమసేనస్తదా రాజన్నర్జునేన నివారితః। అతృప్తో యుద్ధధర్మేషు న్యవర్తత మహాబలః
అప్పుడు భీమసేనుడు, అర్జునుడు ఆపడంతో, యుద్ధంలో తృప్తి పొందక, అయినా మహాబలుడు వెనక్కు తగ్గాడు.
తే యజ్ఞసేనం ద్రుపదం గృహీత్వా రణమూర్ధని। ఉపాజగ్ముః సహామాత్యం ద్రోణాయ భరతర్షభ
వారు యజ్ఞసేనుడైన ద్రుపదుని యుద్ధ మధ్యలో పట్టుకుని, అతని మంత్రులతో కలిసి ద్రోణుని వద్దకు తీసుకువచ్చారు, ఓ భరతశ్రేష్ఠ.
భగ్నదర్పం హృతధనం తం తథా వశమాగతమ్। స వైరం మనసా ధ్యాత్వా ద్రోణో ద్రుపదమబ్రవీత్
అహంకారం చల్లారిపోయి, ధనం పోయి, ఇలా వశమైపోయిన ద్రుపదుని, శత్రుత్వాన్ని మనసులో ఆలోచిస్తూ, ద్రోణుడు ఇలా అన్నాడు.
విమృజ్య తరసా రాష్ట్రం పురం తే మృదితం మయా। ప్రాప్య జీవన్రిపువశం సఖిపూర్వం కిమిష్యతే
బలంగా నీ రాజ్యాన్ని, నగరాన్ని నేనెరిగిపోయాను. ఇప్పుడు నీ ప్రాణం శత్రువు చేతిలో ఉంది. ఓ మిత్రుడా, నువ్వేమి కోరుకుంటావు?
ఏవముక్త్వా ప్రహస్యైనం కించిత్స పునరబ్రవీత్। మా భైః ప్రాణభయాద్వీర క్షమిణో బ్రాహ్మణా వయమ్
ఇలా చెప్పి, చిరునవ్వుతో మళ్లీ అన్నాడు: 'నీ ప్రాణానికి భయపడవద్దు, ఓ వీరా; మేము క్షమాశీలి బ్రాహ్మణులు.'
ఆశ్రమే క్రీడితం యత్తు త్వయా బాల్యే మయా సహ। తేన సంవర్ధితః స్నేహః ప్రీతిశ్చ క్షత్రియర్షభ
నీవు చిన్నప్పట్లో ఆశ్రమంలో నాతో కలిసి ఆడుకున్నది మన మధ్య స్నేహాన్ని, ప్రేమను పెంచింది, ఓ క్షత్రియులలో శ్రేష్ఠ.
ప్రార్థయేయం త్వయా సఖ్యం పునరేవ జనాధిప। వరం దదామి తే రాజన్రాజ్యస్యార్ధమవాప్నుహి
మళ్ళీ నీతో స్నేహం కోరుతున్నాను, ఓ రాజాధిరాజా. నీకు వరంగా రాజ్యం యొక్క సగాన్ని ఇస్తున్నాను, స్వీకరించు.
అరాజా కిల నో రాజ్ఞః సఖా భవితుమర్హతి। అతః ప్రయతితం రాజ్యే యజ్ఞసేన మయా తవ
రాజు లేని వాడు రాజుకు స్నేహితుడిగా ఉండలేడు. అందుకే నీ రాజ్యాన్ని తిరిగి పొందేందుకు నేను ప్రయత్నించాను, యజ్ఞసేన.
రాజాసి దక్షిణే కూలే భాగీరథ్యాహముత్తరే। సఖాయం మాం విజానీహి పాఞ్చాల యది మన్యసే
భాగీరథి నదికి దక్షిణ తీరంలో నువ్వు రాజవు, నేను ఉత్తర తీరంలో ఉన్నాను. పాంచాలా! నీవు అనుకుంటే నన్ను నీ స్నేహితుడిగా గుర్తించు.
అనాశ్చర్యమిదం బ్రహ్మన్విక్రాన్తేషు మహాత్మసు। ప్రీయే త్వయాఽహం త్వత్తశ్చ ప్రీతిమిచ్ఛామి శాశ్వతీమ్
బ్రాహ్మణా! గొప్ప మనసున్నవారిలో ఇలాంటి విషయాలు ఆశ్చర్యంగా ఏమీలేవు. నీవు నాకు ఇష్టం, నీతో శాశ్వతమైన స్నేహం కోరుకుంటున్నాను.
ఏవముక్తః స తం ద్రోణో మోక్షయామాస భారత। సత్కృత్య చైనం ప్రీతాత్మా రాజ్యార్ధం ప్రత్యపాదయత్
ఇలా చెప్పిన తర్వాత ద్రోణుడు అతన్ని విడిపించాడు, హర్షంతో గౌరవంగా ఆదరించి, రాజ్యానికి సగం ఇచ్చాడు.
మాకన్దీమథ గఙ్గాయాస్తీరే జనపదాయుతామ్। సోఽధ్యావసద్దీనమనాః కామ్పిల్యం చ పురోత్తమమ్
తర్వాత మాకందీ వద్ద గంగా తీరంలో, పది వేల గ్రామాలతో కూడిన ప్రాంతంలో, దుఃఖంతో, కాంపిల్య అనే గొప్ప పట్టణంలో నివసించాడు.
దక్షిణాంశ్చాపి పఞ్చాలాన్యావచ్చర్మణ్వతీ నదీ। ద్రోణేన చైవం ద్రుపదః పరిభూయాథ పాలితః
దక్షిణ పాంచాల దేశాన్ని చర్మణ్వతి నదివరకు ద్రోణుడు దురుపదుని ఓడించి పాలించాడు.
క్షాత్రేణ చ బలేనాస్య నాపశ్యత్స పరాజయమ్। హీనం విదిత్వా చాత్మానం బ్రాహ్మేణ స బలేనతు
క్షత్రియ శక్తితో తనకు ఓటమి రాకపోయినా, బ్రాహ్మణ శక్తి తక్కువగా ఉందని తెలుసుకున్నాడు.
పుత్రజన్మ పరీప్సన్వై పృథివీమన్వసంచరత్। అహిచ్ఛత్రం చ విషయం ద్రోణః సమభిపద్యత
కొడుకు పుట్టాలని ఆశిస్తూ, భూమి అంతటా తిరిగాడు. ద్రోణుడు అహిచ్ఛత్ర అనే ప్రాంతానికి చేరుకున్నాడు.
ఏవం రాజన్నహిచ్ఛత్రా పురీజనపదాయుతా। యుధి నిర్జిత్య పార్థేన ద్రోణాయ ప్రతిపాదితా
ఓ రాజా! అహిచ్ఛత్ర అనే జనసంచయం గల పట్టణాన్ని యుద్ధంలో అర్జునుడు గెలిచి, ద్రోణునికి ఇచ్చాడు.
ద్రోణేన వైరం ద్రుపదో న సుష్వాప స్మరంస్తదా। క్షాత్రేణ వై బలేనాస్య నాఽశశంసే పరాజయమ్
ద్రోణుడితో ఉన్న వైరం గుర్తు చేసుకుంటూ ద్రుపదుడు నిద్రపోలేకపోయాడు. తన క్షత్రియ బలంతో గెలవగలనని ఆశించలేదు.
హీనం విదిత్వా చాత్మానం బ్రాహ్మేణాపి బలేన చ। ద్రుపదోఽమర్షణాద్రాజా కర్మసిద్ధాన్ద్విజోత్తమాన్
బ్రాహ్మణ శక్తి తక్కువగా ఉందని తెలుసుకుని, అసహనం కలిగి, ద్రుపదుడు కార్యసిద్ధి కలిగిన బ్రాహ్మణులను వెతికాడు.
అన్విచ్ఛన్పరిచక్రామ బ్రాహ్మణావసథాన్బహూన్। నాస్తి శ్రేష్ఠం మమాపత్యం ధిగ్బన్ధూనితి చ బ్రువన్
అతడు అనేక బ్రాహ్మణుల ఇళ్లలో తిరుగుతూ, 'నాకు ఉత్తమమైన సంతానం లేదు, బంధువులకు నింద' అని చెప్పాడు.
నిశ్వాసపరమో హ్యాసీద్ద్రోణం ప్రతిచికీర్షయా। న సన్తి మమ మిత్రాణి లోకేఽస్మిన్నాస్తి వీర్యవాన్
ద్రోణునిపై ప్రతీకారం తీర్చుకోవాలని ఉద్దేశంతో, దుఃఖంతో ఊపిరి పీల్చుకుంటూ, 'ఈ లోకంలో నాకు స్నేహితులు లేరు, ధైర్యవంతుడు లేడు' అని ఆలోచించాడు.