అపయాతేషు పార్థేషు త్రయస్తేఽభ్యాయయూ రథాః। కృతవర్మా కృపో ద్రౌణిః సాయాహ్నే రుధిరోక్షితమ్
పాండవులు వెళ్లిపోయిన తర్వాత, కృతవర్మ, కృప, ద్రోణుని కుమారుడు అనే ముగ్గురు రథాలు రక్తంతో ముడిపడి, సాయంత్రం వచ్చారు.
సమేత్య దదృశుర్భూమౌ పతితం రణమూర్ధని। ప్రతిజజ్ఞే దృఢక్రోధో ద్రౌణిర్యత్ర మహారథః
వారు కలసి యుద్ధభూమిలో పడిపోయినవారిని చూశారు. అక్కడ మహారథి ద్రౌణి దృఢమైన కోపంతో ప్రతిజ్ఞ చేశాడు.
అహత్వా సర్వపాఞ్చాలాన్ధృష్టద్యుమ్నపురోగమాన్। పాణ్డవాంశ్చ సహామాత్యాన్న విమోక్ష్యామి దంశనం
ధృష్టద్యుమ్నుడు ముందుండి, పాంచాళులు, పాండవులు, వారి మంత్రి లను చంపకుండా నా కోపాన్ని విడిచిపెట్టను అని ద్రౌణి ప్రతిజ్ఞ చేశాడు.
యత్రైవముక్త్వా రాజానమపక్రమ్య త్రయో రథాః। సూర్యాస్తమనవేలాయామాసేదుస్తే మహద్వనమ్
అలా చెప్పి, ముగ్గురు రథాలు రాజును విడిచి, సూర్యాస్తమయం సమయంలో పెద్ద అడవిలోకి వెళ్లిపోయారు.
న్యగ్రోధస్యాథ మహతో యత్రాధస్తాద్వ్యవస్థితాః। తతః కాకాన్బహూన్రాత్రౌ దృష్ట్వోలూకేన హింసితాన్
అక్కడ, పెద్ద మర్రిచెట్టు కింద వారు ఉన్న చోట, రాత్రిపూట అనేక కాకులను ఒక గుడ్లగూబ దాడి చేసి హింసించినదాన్ని చూశారు.
ద్రౌణిః క్రోధసమావిష్టః పితుర్వధమనుస్మరన్। పాఞ్చాలానాం ప్రసుప్తానాం వధం ప్రతి మనో దధే
ద్రౌణి తన తండ్రి మరణాన్ని గుర్తు చేసుకుని కోపంతో నిండిపోయి, నిద్రలో ఉన్న పాంచాళులను చంపాలని మనసులో నిర్ణయించుకున్నాడు.
గత్వా చ శిబిరద్వారి దుర్దర్శం తత్ర రాక్షసమ్। ఘోరరూపమపశ్యత్స దివామావృత్య ధిష్ఠిరమ్
శిబిర ద్వారం దగ్గరకు వెళ్లి, అక్కడ భయంకరమైన రూపంతో, ఆకాశాన్ని భూమిని కప్పేసిన రాక్షసుడిని చూశాడు.
తేన వ్యాఘాతమస్త్రాణాం క్రియమాణమవేక్ష్య చ। ద్రౌణిర్యత్ర విరూపాక్షం రుద్రమారాధ్య సత్వరః
ఆయన ఆయుధాలను నాశనం చేస్తున్నదాన్ని గమనించి, ద్రౌణి అక్కడే వింత కళ్లతో ఉన్న రుద్రుని త్వరగా పూజించాడు.
ప్రసుప్తాన్నిశి విశ్వస్తాన్ధృష్టద్యుమ్నపురోగమాన్। పాఞ్చాలాన్సపరీవారాన్ద్రౌపదేయాంశ్చ సర్వశః
రాత్రిపూట నిశ్చింతగా నిద్రిస్తున్న ధృష్టద్యుమ్నుడు ముందుండి, పాంచాళులు, వారి కుటుంబ సభ్యులు, ద్రౌపదీ కుమారులందరినీ అతను చంపాడు.
కృతవర్మణా చ సహితః కృపేణ చ నిజఘ్నివాన్। యత్రాముచ్యన్త తే పార్థాః పఞ్చ కృష్ణబలాశ్రయాత్
కృతవర్మ, కృపతో కలిసి వారిని సంహరించాడు; అక్కడ కృష్ణుని బలంతో రక్షించబడిన ఐదుగురు పాండవులు మాత్రమే తప్పించుకున్నారు.
సాత్యకిశ్చ మహేష్వాసః శేషాశ్చ నిధనం గతాః। పాఞ్చాలానాం ప్రసుప్తానాం యత్ర ద్రోణసుతాద్వధః
మహాబలుడు సాత్యకి మరియు మిగతావారు అంతా నాశనం అయ్యారు; అక్కడే ద్రోణుని కుమారుడు నిద్రలో ఉన్న పాంచాళులను హత్య చేశాడు.
ధృష్టద్యుమ్నస్య సూతేన పాణ్డవేషు నివేదితః। ద్రౌపదీ పుత్రశోకార్తా పితృభ్రాతృవధార్దితా
ధృష్టద్యుమ్నుని రథసారథి ఈ విషయం పాండవులకు తెలిపాడు; ద్రౌపదీ తన కుమారులు, తండ్రి, అన్నల మరణంతో బాధపడింది.
కృతానశనసంకల్పా యత్ర భర్తృనుపావిశత్। ద్రౌపదీవచనాద్యత్ర భీమో భీమపరాక్రమః
ఆమె ఉపవాసదీక్షకు సంకల్పించి భర్తల దగ్గర కూర్చుంది; ద్రౌపదీ మాటలతో భయంకరమైన శక్తి గల భీముడు—
ప్రియం తస్యాశ్చికీర్షన్వై గదామాదాయ వీర్యవాన్। అన్వధావత్సుసంక్రుద్ధో భారద్వాజం గురోః సుతమ్
ఆమెకు ఇష్టమైనదాన్ని చేయాలని కోరుకుని, భీము తన గదను పట్టుకుని, తీవ్రమైన కోపంతో గురువు కుమారుడైన భారద్వాజుని వెంటపడ్డాడు.
భీమసేనభయాద్యత్ర దైవేనాభిప్రచోదితః। అపాణ్డవాయేతి రుషా ద్రౌణిరస్త్రమవాసడదత్
భీమసేనుడి భయంతో, దైవం ప్రేరణతో, ద్రౌణి కోపంతో 'పాండవులపై కాదు!' అని చెప్పి ఒక ఆయుధాన్ని ప్రయోగించాడు.
మైవమిత్యబ్రవీత్కృష్ణః శమయంస్తస్య తద్వచః। యత్రాస్త్రమస్త్రేణ చ తచ్ఛమయామాస ఫాల్గునః
కృష్ణుడు 'అలా చేయవద్దు' అని చెప్పి అతని మాటలను శాంతింపజేశాడు; అర్జునుడు మరో ఆయుధంతో ఆ ఆయుధాన్ని నిలిపేశాడు.
ద్రౌణేశ్చ ద్రోహబుద్ధిత్వం వీక్ష్య పాపాత్మనస్తదా। ద్రౌణిద్వైపాయనాదీనాం శాపాశ్చాన్యోన్యకారితాః
ఆ సమయంలో ద్రౌణి దురుద్దేశాన్ని గమనించి, ద్రౌణి, వ్యాసుడు మరియు ఇతరుల శాపాలు పరస్పరం అమలయ్యాయి.
మణిం తథా సమాదాయ ద్రోణపుత్రాన్మహారథాత్। పాణ్డవాః ప్రదదుర్హృష్టా ద్రౌపద్యై జితకాశినః
అప్పుడు, మహారథుడైన ద్రోణుని కుమారుని నుండి మణిని తీసుకుని, విజేత పాండవులు ఆనందంగా ద్రౌపదీకి ఇచ్చారు.
ఏతద్వై దశమం పర్వ సౌప్తికం సముదాహృతమ్। అష్టాదశాస్మిన్నద్యాయాః పర్వమ్యుక్తా మహాత్మనా
ఇది పదవ పర్వం అయిన సౌప్తిక పర్వంగా చెప్పబడింది; ఈ పదెనిమిదవ పర్వంలో అధ్యాయాలను మహర్షి వివరించాడు.
శ్లోకానాం కథితాన్యత్ర శతాన్యష్టౌ ప్రసంఖ్యయా। శ్లోకాశ్చ సప్తతిః ప్రోక్తా మునినా బ్రహ్మవాదినా
ఇక్కడ శ్లోకాల సంఖ్య ఎనిమిది వందలు అని చెప్పబడింది; బ్రహ్మజ్ఞాని ముని డెబ్బై శ్లోకాలు చెప్పాడు.
సౌప్తికైషీకసంబన్ధే పర్వణ్యుత్తమతేజసీ। అత ఊర్ధ్వమిదం ప్రాహుః స్త్రీపర్వ కరుణోదయమ్
ఈ అత్యంత ప్రకాశవంతమైన పర్వంలో సౌప్తిక, ఈషీక కథలు ఉన్నాయి; తర్వాత దయ ఉద్భవించిన స్త్రీ పర్వాన్ని వారు చెప్పారు.
పుత్రశోకాభిసంతప్తః ప్రజ్ఞాచక్షుర్నరాధిపః। కృష్ణోపనీతాం యత్రాసావాయసీం ప్రతిమాం దృఢాం
తన కుమారుల శోకంతో జ్ఞానం, చూపు మసకబారిన రాజు, అక్కడ కృష్ణుడు తీసుకొచ్చిన ఉక్కు విగ్రహాన్ని చూశాడు.
భీమసేనద్రోహబుద్ధిర్ధృతరాష్ట్రో బభఞ్జహ। తథా శోకాభితప్తస్య ధృతరాష్ట్రస్య ధీమతః
భీమసేనుడు చేసిన ద్రోహపు ఆలోచన ధృతరాష్ట్రుని మనసును బద్దలుకొట్టింది. అందువల్ల ఆ జ్ఞానవంతుడైన ధృతరాష్ట్రుడు తీవ్రమైన దుఃఖంలో మునిగిపోయాడు.
సంసారదహనం బుద్ధ్యా హేతుభిర్మోక్షదర్శనైః। విదురేణ చ యత్రాస్య రాజ్ఞ ఆశ్వాసనం కృతమ్
ఈ లోకబంధనపు బాధలో కాలిపోయి ఉన్న రాజును, విడురు జ్ఞానబుద్ధితో, మోక్ష మార్గాన్ని వివరించి, ఓదార్చాడు.
ధృతరాష్ట్రస్య చాత్రైవ కౌరవాయోధనం తథా। సాన్తఃపురస్య గమనం శోకార్తస్య ప్రకీర్తితమ్
ఇక్కడే ధృతరాష్ట్రుడు, కౌరవుడు యుయుత్సు, అంతఃపురంలోని వారంతా దుఃఖంతో బాధపడుతూ వెళ్లిన విషయం కూడా వివరించబడింది.
విలాపో వీరపత్నీనాం యత్రాతికరుణః స్మృతః। క్రోధావేశః ప్రమోహశ్చ గాన్ధారీధృతరాష్ట్రయోః
వీరుల భార్యలు చేసిన హృదయాన్ని కలచివేసే విలాపం, గాంధారి, ధృతరాష్ట్రుల కోపం, మూర్ఛ కూడా ఇక్కడ గుర్తు చేయబడింది.
యత్ర తాన్క్షత్రియాః శూరాన్సఙ్గ్రామేష్వనివర్తినః। పుత్రాన్భ్రాతృన్పితౄంశ్చైవ దదృశుర్నిహతాన్రణే
అక్కడ క్షత్రియులు, యుద్ధంలో వెనక్కి తగ్గని తమ కుమారులు, సోదరులు, తండ్రులు యుద్ధభూమిలో పడిపోయి ఉన్న దృశ్యాన్ని చూశారు.
పుత్రపౌత్రవధార్తాయాస్తథాత్రైవ ప్రకీర్తితా। గాన్ధార్యాశ్చాపి కృష్ణేన క్రోధోపశమనక్రియా
ఇక్కడే తన కుమారులు, మనవళ్లు చనిపోవడంతో గాంధారి పడిన బాధను, ఆమె కోపాన్ని కృష్ణుడు శాంతింపజేసిన కార్యాన్ని కూడా వివరించారు.
యత్ర రాజా మహాప్రాజ్ఞః సర్వధర్మభృతాం వరః। రాజ్ఞాంతాని శరీరాణి దాహయామాస శాస్త్రతః
అక్కడ ధర్మాన్ని పాటించే మహాజ్ఞాని రాజు, రాజుల శరీరాలకు శాస్త్రోక్తంగా దహనకర్మలు నిర్వహించాడు.
తోయకర్మణి చారబ్ధే రాజ్ఞాముదకదానికే। గూఢోత్పన్నస్య చాఖ్యానం కర్ణస్య పృథయాత్మనః
రాజులకు జలక్రియలు ప్రారంభమైనప్పుడు, పృథ తనయుడైన కర్ణుని రహస్య జననం వెల్లడయింది.