తమాలోక్య ధనుస్త్యక్త్వా పితృగౌరవయన్త్రితః। కర్ణోఽభిషేకార్ద్రశిరాః శిరసా సమవన్దత
అతన్ని చూసిన కర్ణుడు, తండ్రి గౌరవంతో తన విల్లు పక్కన పెట్టి, అభిషేక జలంతో తడిన తలతో నమస్కరించాడు.
తతః పాదావవచ్ఛాద్య పటాన్తేన ససంభ్రమః। పుత్రేతి పరిపూర్ణార్థమబ్రవీద్రథసారథిమ్
తర్వాత, తన వస్త్రపు అంచుతో అతని పాదాలను కప్పి, గబగబ వణుకుతూ, 'కుమారుడా' అని పూర్తి మనసుతో రథసారథిని పలికాడు.
పరిష్వజ్య చ తస్యాథ మూర్ధానం స్నేహవిక్లవః। అఙ్గరాజ్యాభిషేకార్ద్రమశ్రుభిః సిషిచే పునః
తర్వాత అతన్ని ఆలింగనం చేసి, ప్రేమతో ముద్దుపడి, అంగ రాజ్యాభిషేక జలంతో తడిన తలపై కన్నీళ్లతో మళ్లీ తడిపాడు.
తం దృష్ట్వా సూతపుత్రోఽయమితి సంచిన్త్య పాణ్డవః। భీమసేనస్తదా వాక్యమబ్రవీత్ప్రహసన్నివ
అతడు సూతపుత్రుడని గుర్తించిన పాండవుడు భీమసేనుడు, నవ్వుతూనే ఇలా అన్నాడు.
న త్వమర్హసి పార్థేన సూతపుత్ర రణే వధమ్। కులస్య సదృశస్తూర్ణం ప్రతోదో గృహ్యతాం త్వయా
'సూతపుత్రా! నువ్వు పార్థుని చేతిలో యుద్ధంలో చనిపోవడానికి యోగ్యుడు కాను. నీ వంశానికి తగినట్టు వెంటనే కశేరా పట్టుకో.'
అఙ్గరాజ్యం చ నార్హస్త్వముపభోక్తుం నరాధమ। శ్వా హుతాశసమీపస్థం పురోడాశమివాధ్వరే
'నరాధమా! నువ్వు అంగ రాజ్యాన్ని అనుభవించడానికి కూడా యోగ్యుడు కవు. యజ్ఞంలో శునకం అగ్నికి దగ్గరగా ప్రసాదాన్ని తినడం ఎలా అనర్హమో, అలాగే.'
ఏవముక్తస్తతః కర్ణః కించిత్ప్రస్ఫురితాధరః। గగనస్థం వినిఃశ్వస్య దివాకరముదైక్షత
అలా అనగానే, కర్ణుని పెదాలు కొంచెం కంపించాయి. అతడు ఆకాశం వైపు ఊపిరి విడిచాడు, సూర్యుని వైపు చూశాడు.
తతో దుర్యోధనః కోపాదుత్పపాత మహాబలః। భ్రాతృపద్మవనాత్తస్మాన్మదోత్కట ఇవ ద్విపః
అప్పుడే మహాబలుడైన దుర్యోధనుడు, కోపంతో తన అన్నదమ్ముల మధ్య నుండి, మదంతో ఉన్న ఏనుగు లాగా లేచి నిలబడ్డాడు.
సోఽబ్రవీద్భీమకర్మాణం భీమసేనమవస్థితమ్। వృకోదర న యుక్తం తే వచనం వక్తుమీదృశమ్
ఆ సమయంలో భీష్మకర్మలు చేసిన భీమసేనుడిని చూసి, "వృకోదరా! ఇలాంటి మాటలు నీవు చెప్పడం సరైంది కాదు" అని అన్నాడు.
క్షత్రియాణాం బలం జ్యష్ఠం యోక్తవ్యం క్షత్రబన్ధునా। శూరాణాం చ నదీనాం చ ప్రభవో దుర్విభావనః
క్షత్రియులకు బలమే ముఖ్యము. ధైర్యవంతులకూ, నదులకూ ఉద్భవం ఎలా జరుగుతుందో ఎవరికీ పూర్తిగా అర్థం కాదు.
సలిలాదుత్థితో వహ్నిర్యేన వ్యాప్తం చరాచరమ్। దధీచస్యాస్థితో వజ్రం కృతం దానవసూదనమ్
నీటిలో నుంచి అగ్ని పుట్టింది, అది చరాచరమంతా వ్యాపించింది. దధీచి ఎముకలతో దానవులను సంహరించిన వజ్రాయుధం తయారైంది.
ఆగ్నేయః కృత్తికాపుత్రో రౌద్రో గాఙ్గేయ ఇత్యపి। శ్రూయతే భగవాన్దేవః సర్వగుహ్యమయో గుహః
అగ్నిలో పుట్టినవాడిగా, కృత్తికా కుమారుడిగా, గంగా పుత్రుడిగా, భయంకరుడిగా భగవంతుడైన గుహుడు ప్రసిద్ధి చెందాడు. ఆయన అంతర్యామి.
క్షత్రియేభ్యశ్చ యే జాతా బ్రాహ్మణాస్తే చ తే శ్రుతాః। విశ్వామిత్రప్రభృతయః ప్రాప్తా బ్రహ్మత్వమవ్యయమ్
క్షత్రియుల నుంచి జన్మించిన బ్రాహ్మణులు కూడా ప్రసిద్ధులే. విశ్వామిత్రుడు మొదలైన వారు బ్రాహ్మణత్వాన్ని సంపాదించారు.
ఆచార్యః కలశాజ్జాతో ద్రోణః శస్త్రభృతాం వరః। గౌతమస్యాన్వవాయే చ శరస్తమ్బాచ్చ గౌతమః
శస్త్రవిద్యలో అగ్రగణ్యుడైన ద్రోణుడు కలశంలో పుట్టాడు. గౌతముడు గౌతముల వంశంలో, ముళ్ల పొదలో జన్మించాడు.
భవతాం చ యథా జన్మ తదప్యాగమితం మయా। సకుణ్డలం సకవచం సర్వలక్షణలక్షితమ్। కథమాదిత్యసదృశం మృగీ వ్యాఘ్రం జనిష్యతి
మీ జన్మవృత్తాంతం కూడా నాకు తెలుసు. కుండలాలతో, కవచంతో, అన్ని శుభలక్షణాలతో, సూర్యుని వంటి వాడిని ఒక పులి ప్రసవించింది.
పృథివీరాజ్యమర్హోఽయం నాఙ్గరాజ్యం నరేశ్వరః। అనేన బాహువీర్యేణ మయా చాజ్ఞానువర్తినా
ఈ రాజు భూమిని పాలించడానికి అర్హుడు. అంగ రాజ్యానికి మాత్రమే కాదు. ఇతని బాహుబలంతో, నేను విధేయుడిగా ఉండగా, భూమి పాలనకు తగినవాడు.
యస్య వా మనుజస్యేదం న క్షాన్తం మద్విచేష్టితమ్। రథమారుహ్య పద్భ్యాం స వినామయతు కార్ముకమ్
ఇక్కడ ఎవరికైనా నా చర్యలు నచ్చకపోతే, అతడు రథంపైకి ఎక్కి, తన చేతులతో విల్లు వంచి చూపించాలి.
తతః సర్వస్య రఙ్గస్య హాహాకారో మహానభూత్। సాధువాదానుసంబద్ధః సూర్యశ్చాస్తముపాగమత్
అంతటా రంగస్థలంలో గొప్ప గొడవ, 'బాగుంది!' అని ప్రశంసలు వినిపించాయి. అప్పటికే సూర్యుడు అస్తమించాడు.
తతో దుర్యోధనః కర్ణమాలమ్బ్యాగ్రకరే నృపః। దీపికాభిః కృతాలోకస్తస్మాద్రఙ్గాద్వినిర్యయౌ
ఆ తరువాత దుర్యోధనుడు కర్ణుని చేతిపట్టుకుని, దీపాల వెలుతురులో ఆ రంగస్థలాన్ని విడిచిపోయాడు.
పాణ్డవాశ్చ సహద్రోణాః సకృపాశ్చ విశాంపతే। భీష్మేణ సహితాః సర్వే యయుః స్వం స్వం నివేశనమ్
పాండవులు, ద్రోణుడు, కృపాచార్యుడు, భీష్మునితో కలిసి, అందరూ తమ తమ నివాసాలకు వెళ్లారు.
అర్జునేతి జనః కశ్చిత్కశ్చిత్కర్ణేతి భారత। కశ్చిద్దుర్యోధనేత్యేవం బ్రువన్తః ప్రస్థితాస్తదా
ఎవరైనా 'అర్జునుడు!', మరికొందరు 'కర్ణుడు!', ఇంకొందరు 'దుర్యోధనుడు!' అని పిలుచుకుంటూ వెళ్లిపోయారు.
కున్త్యాశ్చ ప్రత్యభిజ్ఞాయ దివ్యలక్షణసూచితమ్। పుత్రమఙ్గేశ్వరం స్నేహాచ్ఛన్నా ప్రీతిరజాయత
దివ్య లక్షణాలతో ఉన్న తన కుమారుడిని గుర్తించిన కుంతీ, ప్రేమతో తన మనసులో ఆనందాన్ని దాచుకుంది.
దుర్యోధనస్యాపి తదా కర్ణమాసాద్య పార్థివ। భయమర్జునసంజాతం క్షిప్రమన్తరధీయత
ఆ సమయంలో దుర్యోధనుడు కర్ణుని పొందిన వెంటనే, అర్జునుని వల్ల కలిగిన భయం అతనిలో నుంచి వెంటనే పోయింది.
స చాపి వీరః కృతశస్త్రనిశ్రమః పరేణ సామ్నాఽభ్యవదత్సుయోధనమ్। యుధిష్ఠిరస్యాప్యభవత్తదా మతి- ర్న కర్ణతుల్యోఽస్తి ధనుర్ధరః క్షితౌ
ఆ వీరుడు ఆయుధ విద్యలో నిపుణుడై, సుయోధనుడిని మర్యాదగా పలికాడు. యుధిష్ఠిరుడికీ అప్పట్లో, 'భూమిపై కర్ణునికి సమానమైన విలువాడు లేడు' అనే భావన కలిగింది.
పాణ్డవాన్ధార్తరాష్ట్రాంశ్చ కృతాస్త్రాన్ప్రసమీక్ష్య సః। గుర్వర్థం దక్షిణాం కాలే ప్రాప్తేఽమన్యత వై గురుః
పాండవులు, ధృతరాష్ట్ర కుమారులు ఆయుధ విద్యలో నిపుణులయ్యారని చూసిన గురువు, గురుదక్షిణా సమయం వచ్చిందని భావించాడు.
అస్త్రశిక్షామనుజ్ఞాతాన్రఙ్గద్వారముపాగతాన్। భారద్వాజస్తతస్తాంస్తు సర్వానేవాభ్యభాషత
అస్త్ర విద్య నేర్చుకోవడానికి అనుమతి పొందిన వారంతా రంగ ద్వారానికి వచ్చినప్పుడు, భరద్వాజుడు వారందరినీ ఉద్దేశించి మాట్లాడాడు.
ఇచ్ఛామి దత్తాం సహితాం మహ్యం పరమదక్షిణామ్। ఏవముక్తాస్తతః సర్వే శిష్యా ద్రోణమథాబ్రువన్। భగవన్కిం ప్రయచ్ఛామ ఆజ్ఞాపయతు నో గురుః
నాకు ఆ దక్షిణతో కూడిన గొప్ప బహుమానాన్ని ఇవ్వాలని నేను కోరుతున్నాను. అలా చెప్పగానే, అందరు శిష్యులు ద్రోణుని చూచి, "గురువుగారు, మేమేమి ఇవ్వాలి? మీరు చెప్పండి," అని అడిగారు.
తతః శిష్యాన్సమాహూయ ఆచార్యోఽర్థమచోదయత్। ద్రోణః సర్వానశేషేణ దక్షిణార్థం మహీపతే
ఆ తర్వాత ఆచార్యుడు తన శిష్యులను పిలిపించి, రాజా, నేర్పిన విద్యకు పూర్తిగా దక్షిణ ఇవ్వాలని వారిని ప్రోత్సహించాడు.
పఞ్చాలరాజం ద్రుపదం గృహిత్వా రణమూర్ధని। పర్యానయత భద్రం వః సా స్యాత్పరమదక్షిణా
పాంచాల రాజైన ద్రుపదుని యుద్ధంలో పట్టుకుని నా దగ్గరకు తీసుకురండి. అదే నాకు అత్యుత్తమ దక్షిణ అవుతుంది.
తథేత్యుక్త్వా తు తే సర్వే రథైస్తూర్ణం ప్రహారిణః। ఆచార్యధనదానార్థం ద్రోణేన సహితా యయుః
"అలాగు," అని చెప్పి, అందరూ యుద్ధంలో నిపుణులై, వేగంగా రథాలపై ఎక్కి, ద్రోణునితో కలిసి ఆచార్యుని దక్షిణ కోసం బయలుదేరారు.