తతో వితతధన్వానం ద్రోణస్తం కురునన్దనమ్। స ముహూర్తాదువాచేదం వచనం భరతర్షభ
అప్పుడు ద్రోణుడు, విల్లు ఎక్కిన ఆ కురుకుల వంశజుడిని ఇలా అడిగాడు: 'భారత వంశశిరోమణీ, చెట్టుపైన ఉన్న పక్షిని చూస్తున్నావా?'
పశ్యసి త్వం ద్రుమాగ్రస్థం భాసం నరవరాత్మజ। పశ్యామీత్యేవమాచార్యం ప్రత్యువాచ యుధిష్ఠిరః
యుధిష్ఠిరుడు తన గురువుకు, 'చూస్తున్నాను' అని సమాధానం ఇచ్చాడు: 'ఆచార్యా, చెట్టుపైన ఉన్న పక్షిని చూస్తున్నాను' అని అన్నాడు.
స ముహూర్తాదివ పునర్ద్రోణస్తం ప్రత్యభాషత। అథ వృక్షమిమం మాం వా భ్రాతౄన్వాఽపి ప్రపశ్యసి
కొంతసేపటి తర్వాత ద్రోణుడు మళ్లీ అడిగాడు: 'ఈ చెట్టును, నన్ను, లేక నీ అన్నదమ్ములను కూడా చూస్తున్నావా?'
తమువాచ స కౌన్తేయః పశ్యామ్యేనం నవస్పతిమ్। భన్తం చ తథా భ్రాతౄన్భాసం చేతి పునఃపునః
అప్పుడు కుంతీ కుమారుడు ఇలా చెప్పాడు: 'ఈ చెట్టును, మిమ్మల్ని, నా అన్నదమ్ములను, ఆ పక్షిని కూడా చూస్తున్నాను' అని మళ్లీ మళ్లీ చెప్పాడు.
తమువాచాపసర్పేతి ద్రోణోఽప్రీతమనా ఇవ। నైతచ్ఛక్యం త్వయా వేద్ధుం లక్ష్యమిత్యేవ కుత్సయన్
ద్రోణుడు అసంతృప్తిగా, 'వెళ్లిపో' అని చెప్పాడు. 'నీతో ఈ లక్ష్యాన్ని తాకడం సాధ్యం కాదు' అని తిట్టాడు.
తతో దుర్యోధనాదీంస్తాన్ధార్తరాష్ట్రాన్మహాయశాః। తేనైవ క్రమయోగేన జిజ్ఞాసుః పర్యపృచ్ఛత
తర్వాత మహాప్రతాపశాలి ద్రోణుడు, అదే క్రమంలో దుర్యోధనుడు మరియు ఇతర ధృతరాష్ట్ర కుమారులను కూడా పరీక్షించేందుకు అడిగాడు.
అన్యాంశ్చ శిష్యాన్భీమాదీన్రాజ్ఞశ్చైవాన్యదేశజాన్। యదా చ సర్వే తత్సర్వం పశ్యామ ఇతి కుత్సితాః
భీముడు మొదలైన ఇతర శిష్యులను, ఇతర దేశాల రాజులను కూడా మనమందరం చూస్తున్నప్పుడు, ఇది ఎంతో అవమానకరంగా అనిపిస్తుంది.
తతో ధనఞ్జయం ద్రోణః స్మయమానోఽభ్యభాషత। త్వయేదానీం ప్రహర్తవ్యమేతల్లక్ష్యం విలోక్యతామ్
అప్పుడు ద్రోణుడు చిరునవ్వుతో ధనంజయుడిని ఇలా అన్నాడు: 'ఇప్పుడు నీవు ఈ లక్ష్యాన్ని కొట్టాలి, చూడు.'
మద్వాక్యసమకాలం తే మోక్తవ్యోఽత్ర భవేచ్ఛరః। వితత్య కార్ముకం పుత్ర తిష్ఠ తావన్ముహూర్తకమ్
నా మాట చెప్పిన వెంటనే నీవు బాణాన్ని విడవాలి. విల్లు బిగించి, కొంతసేపు సిద్ధంగా నిల్చో నా కుమారా.
ఏవముక్తః సవ్యసాచీ మణ్డలీకృతకార్ముకః। తస్థౌ భాసం సముద్దిశ్య గురువాక్యప్రచోదితః
ఇలా గురువు చెప్పిన వెంటనే సవ్యసాచీ విల్లు బిగించి, పక్షిని లక్ష్యంగా పెట్టి నిలబడ్డాడు.
ముహూర్తాదివ తం ద్రోణస్తథైవ సమభాషత। పశ్యస్యేనం స్థితం భాసం ద్రుమం మామపి చార్జున
కొంతసేపటి తర్వాత ద్రోణుడు మళ్లీ ఇలా అన్నాడు: 'అర్జునా! ఆ పక్షిని, చెట్టును, నన్ను కూడా చూస్తున్నావా?'
పశ్యామ్యేకం భాసమితి ద్రోణం పార్థోఽభ్యభాషత। న తు వృక్షం భవన్తం వా పశ్యామీతి చ భారత
దానికి పార్థుడు ఇలా అన్నాడు: 'నేను ఒక్క పక్షినే చూస్తున్నాను, చెట్టును గానీ, మిమ్మల్ని గానీ చూడటం లేదు.'
తతః ప్రీతమనా ద్రోణో ముహూర్తాదివ తం పునః। ప్రత్యభాషత దుర్ధర్షః పాణ్డవానాం మహారథమ్
అప్పుడు ద్రోణుడు హర్షంతో మళ్లీ కొంతసేపటి తర్వాత ఆ పాండవుల మహారథుడిని ఇలా అడిగాడు.
భాసం పశ్యసి యద్యేనం తథా బ్రూహి పునర్వచః। శిరః పశ్యామి భాసస్య న గాత్రమితి సోఽబ్రవీత్
'నీవు ఆ పక్షిని చూస్తున్నావా? మరలా చెప్పు.' అర్జునుడు ఇలా అన్నాడు: 'పక్షి తల మాత్రమే కనిపిస్తోంది, దేహం కనబడటం లేదు.'
అర్జునేనైవముక్తస్తు ద్రోణో హృష్టతనూరుహః। ముఞ్చస్వేత్యబ్రవీత్పార్థం స ముమోచావిచారయన్
అర్జునుడు ఇలా చెప్పగానే ద్రోణుడు ఆనందంతో 'విడువు' అని చెప్పాడు. అర్జునుడు ఏమాత్రం ఆలస్యం చేయకుండా బాణాన్ని విడిచాడు.
తతస్తస్య గస్థస్య క్షురేణ నిశితేన చ। శిర ఉత్కృత్య తరసా పాతయామాస పాణ్డవః
అప్పుడు పాండవుడు పదునైన బాణంతో ఆ పక్షి తలను వేగంగా కోసి కింద పడేశాడు.
తస్మిన్కర్మణి సంసిద్ధే పర్యష్వజత పాణ్డవమ్। మేనే చ ద్రుపదం సఙ్ఖ్యే సానుబన్ధం పరాజితమ్
ఆ కార్యం పూర్తయ్యాక ద్రోణుడు పాండవుణ్ణి ఆలింగనం చేశాడు. యుద్ధంలో ద్రుపదుడిని, అతని మిత్రులను ఓడించినట్టు భావించాడు.
కస్య చిత్త్వథ కాలస్య సశిష్యోఽఙ్గిరసాం వరః। జగామ గఙ్గామభితో మజ్జితుం భరతర్షభ
కొంతకాలం తర్వాత అంగిరసులలో శ్రేష్ఠుడు తన శిష్యులతో కలిసి గంగానదికి స్నానం చేయడానికి వెళ్లాడు.
అవగాఢమథో ద్రోణం సలిలే సలిలేచరః। గ్రాహో జగ్రాహ బలవాఞ్జఙ్ఘాన్తే కాలచోదితః
ద్రోణుడు నీటిలో దిగినప్పుడు, ఒక బలమైన మొసలి అతని కాలు పట్టుకుంది; అదంతా కాలచక్రం వల్ల జరిగింది.
స సమర్థోఽపి మోక్షాయ శిష్యాన్సర్వానచోదయత్। గ్రాహం హత్వా తు మోక్ష్యధ్వం మామితి త్వరయన్నివ
తానే విడిపోవచ్చు గానీ, శిష్యులను ఉత్సాహపరిచాడు: 'మొసలిని చంపి నన్ను త్వరగా విడిపించండి' అని ఆతురంగా చెప్పాడు.
తద్వాక్యసమకాలం తు బీభత్సుర్నిశితైః శరైః। అవార్యైః పఞ్చభిర్గ్రాహం మగ్నమమ్భస్యతాడయత్
ద్రోణుడు చెప్పిన వెంటనే అర్జునుడు అయిదు పదునైన, ఆపలేని బాణాలతో నీటిలో మునిగిన మొసలిని కొట్టాడు.
ఇతరే త్వథ సంమూఢాస్తత్రపత్ర ప్రపేదిరే। తం తు దృష్ట్వా క్రియోపేతం ద్రోణోఽమన్యత పాణ్డవమ్
ఇతరులు అయోమయంగా అక్కడక్కడ బాణాలు వదిలారు. కానీ అర్జునుడు చేసిన పని చూసి ద్రోణుడు అతన్ని శ్రేష్ఠుడిగా భావించాడు.
విశిష్టం సర్వశిష్యేభ్యః ప్రీతిమాంశ్చాభవత్తదా। స పార్థబాణైర్బహుధా ఖణ్డశః పరికల్పితః
అప్పుడు ద్రోణుడు అర్జునుడిని అందరి శిష్యులకన్నా గొప్పవాడిగా భావించి సంతోషించాడు. అర్జునుడి బాణాలతో మొసలి అనేక ముక్కలుగా విరిగిపోయింది.
గ్రాహః పఞ్చత్వమాపేదే జఙ్ఘాం త్యక్త్వా మహాత్మనః। `సర్వక్రియాభ్యనుజ్ఞానాత్తథా శిష్యాన్సమానయత్
ఆ మొసలి ప్రాణాలు విడిచింది, దాని కాళ్లను వదిలి పెట్టింది. అందరి అనుమతితో శిష్యులు మళ్లీ ఒక్కటయ్యారు.
దుర్యోధనం చిత్రసేనం దుఃశాసనవివింశతీ। అర్జునం చ సమానీయ హ్యశ్వత్థామానమేవ చ
దుర్యోధనుడు, చిత్రసేనుడు, దుఃశాసనుడు, వివింశతి, అర్జునుడు, అశ్వత్తామన్ — వీరందరినీ పిలిపించాడు.
శిశుకం మృణ్మయం కృత్వా ద్రోణో గఙ్గాజలే తతః। శిష్యాణాం పశ్యతాం చైవ క్షిపతి స్మ మహాభుజః
తర్వాత ద్రోణుడు, బలవంతుడు, మట్టి తో ఒక చిన్నబిడ్డను చేసి, తన శిష్యులందరూ చూస్తుండగా, ఆ బొమ్మను గంగానదిలో వేసాడు.
చక్షుషీ వాససా చైవ బద్ధ్వా ప్రాదాచ్ఛరాసనమ్। శిశుకం విద్ధ్యతేమం వై జలస్థం బద్ధచక్షుషః
ఆ చిన్నబిడ్డకు కళ్లకు, దేహానికి ముడి కట్టించి, దానిని లక్ష్యంగా పెట్టి, 'ఇదిగో నీళ్లలో ఉన్న ఈ బిడ్డను, కళ్ళు కట్టుకుని, బాణంతో కొట్టు' అని చెప్పాడు.
తత్క్షణేనైవ బీభత్సురావాపైర్దశభిర్వశీ। పఞ్చకైరనువివ్యాధ మగ్నం శిశుకమమ్భసి
అప్పుడే బీభత్సుడు, నైపుణ్యంతో, నీళ్లలో మునిగిన ఆ బొమ్మను పది బాణాలతో, ఆ తరువాత ఐదు బాణాలతో గుచ్చాడు.
తాః స దృష్ట్వా క్రియాః సర్వా ద్రోణోఽమన్యత పాణ్డవమ్। విశిష్టం సర్వశిష్యేభ్యః ప్రీతిమాంశ్చాభవత్తదా।' తథాబ్రవీన్మహాత్మానం భారద్వాజో మహారథమ్
ఆ కార్యాలన్నీ చూసిన ద్రోణుడు, పాండవుడు తన శిష్యులందరిలోకీ ఉత్తముడు అని భావించి, సంతోషించాడు. అప్పుడు భారద్వాజుడు ఆ మహాత్ముడైన రథయోధునితో ఇలా అన్నాడు.
గృహాణేదం మహాబాహో విశిష్టమతిదుర్ధరమ్। అస్త్రం బ్రహ్మశిరో నామ సప్రయోగనివర్తనమ్
బలవంతుడా! ఇది బ్రహ్మశిరస్సు అనే అత్యంత కఠినమైన, గొప్ప ఆయుధం. దీని ప్రయోగం, ఉపసంహరణ రెండూ నేర్చుకో.