యుధిష్ఠిరో రథశ్రేష్ఠః సర్వత్ర తు ధనఞ్జయః। ప్రథితః సాగరాన్తాయాం రథయూథపయూథపః
యుధిష్ఠిరుడు రథయోధుల్లో ముందున్నవాడు. కాని ధనంజయుడు సముద్రాంతం వరకు పేరుగాంచిన రథసేనాధిపతిగా ప్రతిష్ఠ పొందాడు.
బుద్ధియోగబలోత్సాహః సర్వాస్త్రేషు చ నిష్ఠితః। అస్త్రే గుర్వనురాగే చ విశిష్టోఽభవదర్జునః
అర్జునుడు బుద్ధి, యోగం, బలం, ఉత్సాహం వల్ల అన్ని ఆయుధాల్లో నైపుణ్యం సంపాదించాడు. గురువుపట్ల ప్రేమలో కూడా అందరిలోకెల్లా అతను గొప్పవాడయ్యాడు.
తుల్యేష్వస్త్రోపదేశేషు సౌష్ఠవేన చ వీర్యవాన్। ఏకః సర్వకుమారాణాం బభూవాతిరథోఽర్జునః
అన్ని రాజకుమారులు ఆయుధ విద్యలో సమానంగా శిక్షణ పొందినా, నైపుణ్యంలో అర్జునుడు ఒక్కడే అందరిలోకెల్లా అతి ముఖ్యమైన రథసారధి అయ్యాడు.
ప్రాణాధికం భీమసేనం కృతవిద్యం ధనఞ్జయమ్। ధార్తరాష్ట్రా దురాత్మానో నామృష్యన్త పరస్పరమ్
ధృతరాష్ట్రుని కుమారులు, దుష్టబుద్ధి కలవారు, ప్రాణాలకన్నా ప్రియమైన భీమసేనుని, విద్యలో నిపుణుడైన ధనంజయుని, ఒకరినొకరు కూడా సహించలేకపోయారు.
తాంస్తు సర్వాన్సమానీయ సర్వవిద్యాస్త్రశిక్షితాన్। ద్రోణః ప్రహరణజ్ఞానే జిజ్ఞాసుః పురుషర్షభః
అప్పుడూ ద్రోణుడు, అన్ని విద్యలు, ఆయుధాల్లో శిక్షణ పొందిన రాజకుమారులను ఒకచోట కూడదీసి, వారి ఆయుధజ్ఞానాన్ని పరీక్షించాలనుకున్నాడు.
కృత్రిమం భాసమారోప్య వృక్షాగ్రే శిల్పిభిః కృతమ్। అవిజ్ఞాతం కుమారాణాం లక్ష్యభూతముపాదిశత్
ఆయన శిల్పులతో ఒక కృత్రిమ పక్షిని చెట్టుపైన ఉంచించి, రాజకుమారులకు తెలియకుండా దాన్ని లక్ష్యంగా నిర్ణయించాడు.
శీఘ్రం భన్తః సర్వేఽపి ధనూంష్యాదాయ సర్వశః। భాసమేతం సముద్దిశ్య తిష్ఠధ్వం సన్ధితేషతః
మీ అందరూ త్వరగా విల్లు తీసుకుని, ఈ పక్షిని లక్ష్యంగా పెట్టి, బాణాన్ని సిద్ధంగా ఉంచి, నా ఆజ్ఞ కోసం సిద్ధంగా ఉండండి.
మద్వాక్యసమకాలం తు శిరోఽస్య వినిపాత్యతామ్। ఏకైకశో నియోక్ష్యామి తథా కురుత పుత్రకాః
నా మాట వచ్చిన వెంటనే ఒక్కొక్కరుగా దాని తలను బాణంతో కూలదోసేలా ప్రయత్నించండి. నా పిల్లలూ, నేను చెప్పినట్టు చేయండి.
తతో యుధిష్ఠిరం పూర్వమువాచాఙ్గిరసాం వరః। సంధత్స్వ బామం దుర్ధర్ష మద్వాక్యాన్తే విముఞ్చతమ్
తర్వాత అంగిరసులలో శ్రేష్ఠుడైన ద్రోణుడు ముందుగా యుధిష్ఠిరునితో ఇలా అన్నాడు: 'ధైర్యవంతుడా, విల్లు సిద్ధం చేసుకో. నా ఆజ్ఞ వచ్చినప్పుడు బాణాన్ని వదిలేయి.'
తతో యుధిష్ఠిరః పూర్వం ధనుర్గృహ్య పరన్తపః। తస్థౌ భాసం సముద్దిశ్య గురువాక్యప్రచోదితః
అందుకే శత్రువులను సంహరించగల యుధిష్ఠిరుడు ముందుగా విల్లు తీసుకుని, గురువు మాటలకు అనుగుణంగా, పక్షిని లక్ష్యంగా పెట్టి నిలబడ్డాడు.
తతో వితతధన్వానం ద్రోణస్తం కురునన్దనమ్। స ముహూర్తాదువాచేదం వచనం భరతర్షభ
అప్పుడు ద్రోణుడు, విల్లు ఎక్కిన ఆ కురుకుల వంశజుడిని ఇలా అడిగాడు: 'భారత వంశశిరోమణీ, చెట్టుపైన ఉన్న పక్షిని చూస్తున్నావా?'
పశ్యసి త్వం ద్రుమాగ్రస్థం భాసం నరవరాత్మజ। పశ్యామీత్యేవమాచార్యం ప్రత్యువాచ యుధిష్ఠిరః
యుధిష్ఠిరుడు తన గురువుకు, 'చూస్తున్నాను' అని సమాధానం ఇచ్చాడు: 'ఆచార్యా, చెట్టుపైన ఉన్న పక్షిని చూస్తున్నాను' అని అన్నాడు.
స ముహూర్తాదివ పునర్ద్రోణస్తం ప్రత్యభాషత। అథ వృక్షమిమం మాం వా భ్రాతౄన్వాఽపి ప్రపశ్యసి
కొంతసేపటి తర్వాత ద్రోణుడు మళ్లీ అడిగాడు: 'ఈ చెట్టును, నన్ను, లేక నీ అన్నదమ్ములను కూడా చూస్తున్నావా?'
తమువాచ స కౌన్తేయః పశ్యామ్యేనం నవస్పతిమ్। భన్తం చ తథా భ్రాతౄన్భాసం చేతి పునఃపునః
అప్పుడు కుంతీ కుమారుడు ఇలా చెప్పాడు: 'ఈ చెట్టును, మిమ్మల్ని, నా అన్నదమ్ములను, ఆ పక్షిని కూడా చూస్తున్నాను' అని మళ్లీ మళ్లీ చెప్పాడు.
తమువాచాపసర్పేతి ద్రోణోఽప్రీతమనా ఇవ। నైతచ్ఛక్యం త్వయా వేద్ధుం లక్ష్యమిత్యేవ కుత్సయన్
ద్రోణుడు అసంతృప్తిగా, 'వెళ్లిపో' అని చెప్పాడు. 'నీతో ఈ లక్ష్యాన్ని తాకడం సాధ్యం కాదు' అని తిట్టాడు.
తతో దుర్యోధనాదీంస్తాన్ధార్తరాష్ట్రాన్మహాయశాః। తేనైవ క్రమయోగేన జిజ్ఞాసుః పర్యపృచ్ఛత
తర్వాత మహాప్రతాపశాలి ద్రోణుడు, అదే క్రమంలో దుర్యోధనుడు మరియు ఇతర ధృతరాష్ట్ర కుమారులను కూడా పరీక్షించేందుకు అడిగాడు.
అన్యాంశ్చ శిష్యాన్భీమాదీన్రాజ్ఞశ్చైవాన్యదేశజాన్। యదా చ సర్వే తత్సర్వం పశ్యామ ఇతి కుత్సితాః
భీముడు మొదలైన ఇతర శిష్యులను, ఇతర దేశాల రాజులను కూడా మనమందరం చూస్తున్నప్పుడు, ఇది ఎంతో అవమానకరంగా అనిపిస్తుంది.
తతో ధనఞ్జయం ద్రోణః స్మయమానోఽభ్యభాషత। త్వయేదానీం ప్రహర్తవ్యమేతల్లక్ష్యం విలోక్యతామ్
అప్పుడు ద్రోణుడు చిరునవ్వుతో ధనంజయుడిని ఇలా అన్నాడు: 'ఇప్పుడు నీవు ఈ లక్ష్యాన్ని కొట్టాలి, చూడు.'
మద్వాక్యసమకాలం తే మోక్తవ్యోఽత్ర భవేచ్ఛరః। వితత్య కార్ముకం పుత్ర తిష్ఠ తావన్ముహూర్తకమ్
నా మాట చెప్పిన వెంటనే నీవు బాణాన్ని విడవాలి. విల్లు బిగించి, కొంతసేపు సిద్ధంగా నిల్చో నా కుమారా.
ఏవముక్తః సవ్యసాచీ మణ్డలీకృతకార్ముకః। తస్థౌ భాసం సముద్దిశ్య గురువాక్యప్రచోదితః
ఇలా గురువు చెప్పిన వెంటనే సవ్యసాచీ విల్లు బిగించి, పక్షిని లక్ష్యంగా పెట్టి నిలబడ్డాడు.
ముహూర్తాదివ తం ద్రోణస్తథైవ సమభాషత। పశ్యస్యేనం స్థితం భాసం ద్రుమం మామపి చార్జున
కొంతసేపటి తర్వాత ద్రోణుడు మళ్లీ ఇలా అన్నాడు: 'అర్జునా! ఆ పక్షిని, చెట్టును, నన్ను కూడా చూస్తున్నావా?'
పశ్యామ్యేకం భాసమితి ద్రోణం పార్థోఽభ్యభాషత। న తు వృక్షం భవన్తం వా పశ్యామీతి చ భారత
దానికి పార్థుడు ఇలా అన్నాడు: 'నేను ఒక్క పక్షినే చూస్తున్నాను, చెట్టును గానీ, మిమ్మల్ని గానీ చూడటం లేదు.'
తతః ప్రీతమనా ద్రోణో ముహూర్తాదివ తం పునః। ప్రత్యభాషత దుర్ధర్షః పాణ్డవానాం మహారథమ్
అప్పుడు ద్రోణుడు హర్షంతో మళ్లీ కొంతసేపటి తర్వాత ఆ పాండవుల మహారథుడిని ఇలా అడిగాడు.
భాసం పశ్యసి యద్యేనం తథా బ్రూహి పునర్వచః। శిరః పశ్యామి భాసస్య న గాత్రమితి సోఽబ్రవీత్
'నీవు ఆ పక్షిని చూస్తున్నావా? మరలా చెప్పు.' అర్జునుడు ఇలా అన్నాడు: 'పక్షి తల మాత్రమే కనిపిస్తోంది, దేహం కనబడటం లేదు.'
అర్జునేనైవముక్తస్తు ద్రోణో హృష్టతనూరుహః। ముఞ్చస్వేత్యబ్రవీత్పార్థం స ముమోచావిచారయన్
అర్జునుడు ఇలా చెప్పగానే ద్రోణుడు ఆనందంతో 'విడువు' అని చెప్పాడు. అర్జునుడు ఏమాత్రం ఆలస్యం చేయకుండా బాణాన్ని విడిచాడు.
తతస్తస్య గస్థస్య క్షురేణ నిశితేన చ। శిర ఉత్కృత్య తరసా పాతయామాస పాణ్డవః
అప్పుడు పాండవుడు పదునైన బాణంతో ఆ పక్షి తలను వేగంగా కోసి కింద పడేశాడు.
తస్మిన్కర్మణి సంసిద్ధే పర్యష్వజత పాణ్డవమ్। మేనే చ ద్రుపదం సఙ్ఖ్యే సానుబన్ధం పరాజితమ్
ఆ కార్యం పూర్తయ్యాక ద్రోణుడు పాండవుణ్ణి ఆలింగనం చేశాడు. యుద్ధంలో ద్రుపదుడిని, అతని మిత్రులను ఓడించినట్టు భావించాడు.
కస్య చిత్త్వథ కాలస్య సశిష్యోఽఙ్గిరసాం వరః। జగామ గఙ్గామభితో మజ్జితుం భరతర్షభ
కొంతకాలం తర్వాత అంగిరసులలో శ్రేష్ఠుడు తన శిష్యులతో కలిసి గంగానదికి స్నానం చేయడానికి వెళ్లాడు.
అవగాఢమథో ద్రోణం సలిలే సలిలేచరః। గ్రాహో జగ్రాహ బలవాఞ్జఙ్ఘాన్తే కాలచోదితః
ద్రోణుడు నీటిలో దిగినప్పుడు, ఒక బలమైన మొసలి అతని కాలు పట్టుకుంది; అదంతా కాలచక్రం వల్ల జరిగింది.
స సమర్థోఽపి మోక్షాయ శిష్యాన్సర్వానచోదయత్। గ్రాహం హత్వా తు మోక్ష్యధ్వం మామితి త్వరయన్నివ
తానే విడిపోవచ్చు గానీ, శిష్యులను ఉత్సాహపరిచాడు: 'మొసలిని చంపి నన్ను త్వరగా విడిపించండి' అని ఆతురంగా చెప్పాడు.