పూజయిత్వా తతో ద్రోణం విధివత్స నిషాదజః। నివేద్య శిష్యమాత్మానం తస్థౌ ప్రాఞ్జలిరగ్రతః
తర్వాత నిషాద కుమారుడు, విధిగా ద్రోణునికి గౌరవం చూపించి, తాను ఆయన శిష్యుడినని తెలియజేసి, చేతులు జోడించి ఆయన ముందు నిలబడ్డాడు.
తతో ద్రోణోఽబ్రవీద్రాజన్నేకలవ్యమిదం వచః। యది శిష్యోఽసి మే వీర వేతనం దీయతాం మమ
అప్పుడు ద్రోణుడు, 'నువ్వు నిజంగా నా శిష్యుడైతే, నాకు గురుదక్షిణా ఇవ్వాలి' అని ఏకలవ్యుడిని అడిగాడు.
ఏకలవ్యస్తు తచ్ఛ్రుత్వా ప్రీయమాణోఽబ్రవీదిదమ్। కిం ప్రయచ్ఛామి భగవన్నాజ్ఞాపయతు మాం గురుః
అది విని ఏకలవ్యుడు ఆనందంగా, 'భగవంతుడా, నేను ఏమి ఇవ్వాలి? గురువు ఆజ్ఞాపించండి' అని అన్నాడు.
తమబ్రవీత్త్వయాఙ్గుష్ఠో దక్షిణో దీయతామితి
అప్పుడు ద్రోణుడు, 'నీ కుడి బొటనవేళ్లను నాకు ఇవ్వు' అని చెప్పాడు.
ఏకలవ్యస్తు తచ్ఛ్రుత్వా వచో ద్రోణస్య దారుణమ్। ప్రతిజ్ఞామాత్మనో రక్షన్సత్యే చ నియతః సదా
ద్రోణుని ఆ కఠినమైన మాటలు విని, ఏకలవ్యుడు తన ప్రతిజ్ఞను, సత్యాన్ని కాపాడుతూ, దృఢంగా నిర్ణయం తీసుకున్నాడు.
తథైవ హృష్టవదనస్తథైవాదీనమానసః। ఛిత్త్వాఽవిచార్య తం ప్రాదాద్ద్రోణాయాఙ్గుష్ఠమాత్మనః
అలాగే, ముఖంలో ఆనందంతో, మనసులో చింత లేకుండా, ఎలాంటి సందేహం లేకుండా, తన కుడి బొటనవేళ్లను కోసి ద్రోణునికి ఇచ్చాడు.
తతః శరం తు నైషాదిరఙ్గులీభిర్వ్యకర్షత। న తథా చ స శీఘ్రోఽభూద్యథా పూర్వం నరాధిప
ఆ తరువాత, నిషాద యువకుడు వేలులతో ధనుస్సు ఎక్కించుకున్నా, రాజా, ఇక ముందు లాగ వేగంగా బాణాలు వదులలేకపోయాడు.
తతోఽర్జునః ప్రీతమనా బభూవ విగతజ్వరః। ద్రోణశ్చ సత్యవాగాసీన్నాన్యోఽభిభవితాఽర్జునం
అప్పుడతడు, అర్జునుడు సంతోషంతో, మనసు నిశ్చింతగా మారాడు. ద్రోణుడు కూడా తన మాట నిలబెట్టుకున్నాడు. ఇకపై ఎవరూ అర్జునుని మించలేరు.
ద్రోణస్య తు తదా శిష్యౌ గదాయోగ్యౌ బభూవతుః। దుర్యోధనశ్చ భీమశ్చ సదా సంరబ్ధణానసౌ
ఆ సమయంలో ద్రోణునికి గదాయుద్ధంలో నైపుణ్యం కలిగిన ఇద్దరు శిష్యులు ఉన్నారు — దుర్యోధనుడు, భీముడు. వీరిద్దరూ ఎప్పుడూ కోపంగా, ఉత్సాహంగా ఉండేవారు.
అశ్వత్థామా రహస్యేషు సర్వేష్వభ్యధికోఽభవత్। తథాఽతిపురుషానన్యాన్త్సారుకౌ యమజావుభౌ
అశ్వత్థామా రహస్య విద్యల్లో అందరికంటే మించి ఉన్నాడు. అలాగే మాద్రీ కుమారులైన ఇద్దరు ద్వితీయులు కూడా పరాక్రమంలో ఇతరులను మించిపోయారు.
యుధిష్ఠిరో రథశ్రేష్ఠః సర్వత్ర తు ధనఞ్జయః। ప్రథితః సాగరాన్తాయాం రథయూథపయూథపః
యుధిష్ఠిరుడు రథయోధుల్లో ముందున్నవాడు. కాని ధనంజయుడు సముద్రాంతం వరకు పేరుగాంచిన రథసేనాధిపతిగా ప్రతిష్ఠ పొందాడు.
బుద్ధియోగబలోత్సాహః సర్వాస్త్రేషు చ నిష్ఠితః। అస్త్రే గుర్వనురాగే చ విశిష్టోఽభవదర్జునః
అర్జునుడు బుద్ధి, యోగం, బలం, ఉత్సాహం వల్ల అన్ని ఆయుధాల్లో నైపుణ్యం సంపాదించాడు. గురువుపట్ల ప్రేమలో కూడా అందరిలోకెల్లా అతను గొప్పవాడయ్యాడు.
తుల్యేష్వస్త్రోపదేశేషు సౌష్ఠవేన చ వీర్యవాన్। ఏకః సర్వకుమారాణాం బభూవాతిరథోఽర్జునః
అన్ని రాజకుమారులు ఆయుధ విద్యలో సమానంగా శిక్షణ పొందినా, నైపుణ్యంలో అర్జునుడు ఒక్కడే అందరిలోకెల్లా అతి ముఖ్యమైన రథసారధి అయ్యాడు.
ప్రాణాధికం భీమసేనం కృతవిద్యం ధనఞ్జయమ్। ధార్తరాష్ట్రా దురాత్మానో నామృష్యన్త పరస్పరమ్
ధృతరాష్ట్రుని కుమారులు, దుష్టబుద్ధి కలవారు, ప్రాణాలకన్నా ప్రియమైన భీమసేనుని, విద్యలో నిపుణుడైన ధనంజయుని, ఒకరినొకరు కూడా సహించలేకపోయారు.
తాంస్తు సర్వాన్సమానీయ సర్వవిద్యాస్త్రశిక్షితాన్। ద్రోణః ప్రహరణజ్ఞానే జిజ్ఞాసుః పురుషర్షభః
అప్పుడూ ద్రోణుడు, అన్ని విద్యలు, ఆయుధాల్లో శిక్షణ పొందిన రాజకుమారులను ఒకచోట కూడదీసి, వారి ఆయుధజ్ఞానాన్ని పరీక్షించాలనుకున్నాడు.
కృత్రిమం భాసమారోప్య వృక్షాగ్రే శిల్పిభిః కృతమ్। అవిజ్ఞాతం కుమారాణాం లక్ష్యభూతముపాదిశత్
ఆయన శిల్పులతో ఒక కృత్రిమ పక్షిని చెట్టుపైన ఉంచించి, రాజకుమారులకు తెలియకుండా దాన్ని లక్ష్యంగా నిర్ణయించాడు.
శీఘ్రం భన్తః సర్వేఽపి ధనూంష్యాదాయ సర్వశః। భాసమేతం సముద్దిశ్య తిష్ఠధ్వం సన్ధితేషతః
మీ అందరూ త్వరగా విల్లు తీసుకుని, ఈ పక్షిని లక్ష్యంగా పెట్టి, బాణాన్ని సిద్ధంగా ఉంచి, నా ఆజ్ఞ కోసం సిద్ధంగా ఉండండి.
మద్వాక్యసమకాలం తు శిరోఽస్య వినిపాత్యతామ్। ఏకైకశో నియోక్ష్యామి తథా కురుత పుత్రకాః
నా మాట వచ్చిన వెంటనే ఒక్కొక్కరుగా దాని తలను బాణంతో కూలదోసేలా ప్రయత్నించండి. నా పిల్లలూ, నేను చెప్పినట్టు చేయండి.
తతో యుధిష్ఠిరం పూర్వమువాచాఙ్గిరసాం వరః। సంధత్స్వ బామం దుర్ధర్ష మద్వాక్యాన్తే విముఞ్చతమ్
తర్వాత అంగిరసులలో శ్రేష్ఠుడైన ద్రోణుడు ముందుగా యుధిష్ఠిరునితో ఇలా అన్నాడు: 'ధైర్యవంతుడా, విల్లు సిద్ధం చేసుకో. నా ఆజ్ఞ వచ్చినప్పుడు బాణాన్ని వదిలేయి.'
తతో యుధిష్ఠిరః పూర్వం ధనుర్గృహ్య పరన్తపః। తస్థౌ భాసం సముద్దిశ్య గురువాక్యప్రచోదితః
అందుకే శత్రువులను సంహరించగల యుధిష్ఠిరుడు ముందుగా విల్లు తీసుకుని, గురువు మాటలకు అనుగుణంగా, పక్షిని లక్ష్యంగా పెట్టి నిలబడ్డాడు.
తతో వితతధన్వానం ద్రోణస్తం కురునన్దనమ్। స ముహూర్తాదువాచేదం వచనం భరతర్షభ
అప్పుడు ద్రోణుడు, విల్లు ఎక్కిన ఆ కురుకుల వంశజుడిని ఇలా అడిగాడు: 'భారత వంశశిరోమణీ, చెట్టుపైన ఉన్న పక్షిని చూస్తున్నావా?'
పశ్యసి త్వం ద్రుమాగ్రస్థం భాసం నరవరాత్మజ। పశ్యామీత్యేవమాచార్యం ప్రత్యువాచ యుధిష్ఠిరః
యుధిష్ఠిరుడు తన గురువుకు, 'చూస్తున్నాను' అని సమాధానం ఇచ్చాడు: 'ఆచార్యా, చెట్టుపైన ఉన్న పక్షిని చూస్తున్నాను' అని అన్నాడు.
స ముహూర్తాదివ పునర్ద్రోణస్తం ప్రత్యభాషత। అథ వృక్షమిమం మాం వా భ్రాతౄన్వాఽపి ప్రపశ్యసి
కొంతసేపటి తర్వాత ద్రోణుడు మళ్లీ అడిగాడు: 'ఈ చెట్టును, నన్ను, లేక నీ అన్నదమ్ములను కూడా చూస్తున్నావా?'
తమువాచ స కౌన్తేయః పశ్యామ్యేనం నవస్పతిమ్। భన్తం చ తథా భ్రాతౄన్భాసం చేతి పునఃపునః
అప్పుడు కుంతీ కుమారుడు ఇలా చెప్పాడు: 'ఈ చెట్టును, మిమ్మల్ని, నా అన్నదమ్ములను, ఆ పక్షిని కూడా చూస్తున్నాను' అని మళ్లీ మళ్లీ చెప్పాడు.
తమువాచాపసర్పేతి ద్రోణోఽప్రీతమనా ఇవ। నైతచ్ఛక్యం త్వయా వేద్ధుం లక్ష్యమిత్యేవ కుత్సయన్
ద్రోణుడు అసంతృప్తిగా, 'వెళ్లిపో' అని చెప్పాడు. 'నీతో ఈ లక్ష్యాన్ని తాకడం సాధ్యం కాదు' అని తిట్టాడు.
తతో దుర్యోధనాదీంస్తాన్ధార్తరాష్ట్రాన్మహాయశాః। తేనైవ క్రమయోగేన జిజ్ఞాసుః పర్యపృచ్ఛత
తర్వాత మహాప్రతాపశాలి ద్రోణుడు, అదే క్రమంలో దుర్యోధనుడు మరియు ఇతర ధృతరాష్ట్ర కుమారులను కూడా పరీక్షించేందుకు అడిగాడు.
అన్యాంశ్చ శిష్యాన్భీమాదీన్రాజ్ఞశ్చైవాన్యదేశజాన్। యదా చ సర్వే తత్సర్వం పశ్యామ ఇతి కుత్సితాః
భీముడు మొదలైన ఇతర శిష్యులను, ఇతర దేశాల రాజులను కూడా మనమందరం చూస్తున్నప్పుడు, ఇది ఎంతో అవమానకరంగా అనిపిస్తుంది.
తతో ధనఞ్జయం ద్రోణః స్మయమానోఽభ్యభాషత। త్వయేదానీం ప్రహర్తవ్యమేతల్లక్ష్యం విలోక్యతామ్
అప్పుడు ద్రోణుడు చిరునవ్వుతో ధనంజయుడిని ఇలా అన్నాడు: 'ఇప్పుడు నీవు ఈ లక్ష్యాన్ని కొట్టాలి, చూడు.'
మద్వాక్యసమకాలం తే మోక్తవ్యోఽత్ర భవేచ్ఛరః। వితత్య కార్ముకం పుత్ర తిష్ఠ తావన్ముహూర్తకమ్
నా మాట చెప్పిన వెంటనే నీవు బాణాన్ని విడవాలి. విల్లు బిగించి, కొంతసేపు సిద్ధంగా నిల్చో నా కుమారా.
ఏవముక్తః సవ్యసాచీ మణ్డలీకృతకార్ముకః। తస్థౌ భాసం సముద్దిశ్య గురువాక్యప్రచోదితః
ఇలా గురువు చెప్పిన వెంటనే సవ్యసాచీ విల్లు బిగించి, పక్షిని లక్ష్యంగా పెట్టి నిలబడ్డాడు.