పాఞ్చాల్యో రాజపుత్రశ్చ యజ్ఞసేనో మహాబలః। ఇష్వస్త్రహేతోర్న్యవసత్తస్మిన్నేవ గురౌ ప్రభుః
పాంచాల్యుడు, మహాబలుడు యజ్ఞసేనుడు, ధనుర్విద్య నేర్చుకోవడానికి ఆ గురువు వద్దే ఉండేవాడు.
స మే తత్ర సఖా చాసీదుపకారీ ప్రియశ్చ మే। తేనాహం సహ సంగమ్య వర్తయన్సుచిరం ప్రభో
అక్కడ అతడు నాకు స్నేహితుడిగా, సహాయపడేవాడిగా, ఎంతో ఇష్టమైనవాడిగా ఉండేవాడు. ఆయనతో కలిసి నేను చాలా కాలం సుఖంగా గడిపాను, ప్రభూ.
బాల్యాత్ప్రభృతి కౌరవ్య సహాధ్యయనమేవ చ। స మే సఖా సదా తత్ర ప్రియవాదీ ప్రియంకరః
కౌరవుడా, చిన్నప్పటి నుంచే మేమిద్దరం కలిసి చదువుకున్నాం. అక్కడ అతడు ఎప్పుడూ నా స్నేహితుడిగా, మధురంగా మాట్లాడే వాడిగా, నాకు ఇష్టమైన పనులు చేసే వాడిగా ఉండేవాడు.
అబ్రవీదితి మాం భీష్మ వచనం ప్రీతివర్ధనమ్। అహం ప్రియతమః పుత్రః పితుర్ద్రోణ మహాత్మనః
భీష్ముడు నాకు ఆనందాన్ని పెంచే మాటలు చెప్పాడు: 'నేను నా తండ్రి, మహాత్ముడు ద్రోణునికి అత్యంత ప్రియమైన కుమారుడిని.'
అభిషేక్ష్యతి మాం రాజ్యే స పాఞ్చాల్యో యదా తదా। తద్భోజ్యం భవతా రాజ్యమర్ధం సత్యేన తే శపే
'ఆ పాంచాల్యుడు నన్ను రాజ్యాభిషేకం చేసినప్పుడు, అప్పుడే నిజంగా చెబుతున్నాను, రాజ్యంలో అర్ధాన్ని నీవు అనుభవించవచ్చు.'
మమ భోగాశ్చ విత్తం చ త్వదధీనం సుఖాని చ। ఏవముక్త్వాఽథ వవ్రాజ కృతాస్త్రః పూజితో మయా
'నా సుఖాలు, ధనం, ఆనందాలన్నీ నీ ఆధీనంలో ఉంటాయి.' అని చెప్పి, ఆయుధ విద్యలో నిపుణుడై, నేను గౌరవించిన అతడు అక్కడి నుండి వెళ్లిపోయాడు.
తచ్చ వాక్యమహం నిత్యం మనసా ధారయంస్తదా। సోఽహం పితృనియోగేన పుత్రలోభాద్యశస్వినీమ్
ఆ మాటలను నేను ఎప్పుడూ మనసులో ఉంచుకున్నాను. కానీ తండ్రి ఆజ్ఞతో, కుమారుని కోరికతో, నేను అపఖ్యాతికరమైన పని చేసాను.
శారద్వతీం మహాప్రజ్ఞాముపయేమే మహావ్రతామ్। అగ్నిహోత్రే చ సత్రే చ దమే చ సతతం రతామ్
శారద్వతిని అనే మహాజ్ఞానిని, దీక్షలో నిలకడగలదాన్ని, ఎప్పుడూ అగ్నిహోత్రాలు, యజ్ఞాలు, నియమాలలో నిమగ్నమై ఉండే దాన్ని పెళ్లి చేసుకున్నాను.
లేభే చ గౌతమీ పుత్రమశ్వత్థామానమౌరసమ్। భీమవిక్రమకర్మాణమాదిత్యసమతేజసమ్
గౌతమి ద్వారా నాకు అశ్వత్థామ అనే కుమారుడు కలిగాడు. అతని కార్యాలు భీముడి వంటివి, తేజస్సు సూర్యునితో సమానం.
పుత్రేణ తేన ప్రీతోఽహం భరద్వాజో మయా యథా। గోక్షీరం పిబతో దృష్ట్వా ధనినస్తత్ర పుత్రకాన్। అశ్వత్థామారుదద్బాలస్తన్మే సందేహయద్దిశః
ఆ కుమారునితో నేను, భరద్వాజుడు, ఎంతో సంతోషించాను. కానీ ధనవంతుల పిల్లలు పాలు తాగుతుంటే, నా కుమారుడు అశ్వత్థామ చిన్నవయసులో ఏడ్చాడు. అది నాకు చాలా బాధ కలిగించింది.
న స్నాతకోఽవసీదేత వర్తమానః స్వకర్మసు। ఇతి సంచిన్త్య మనసా తం దేశం బహుశో భ్రమన్
స్వధర్మంలో నిమగ్నుడై ఉన్న ద్విజుడు కష్టాల్లో పడకూడదు అని మనసులో ఆలోచిస్తూ, ఆ ప్రాంతంలో చాలా తిరిగాను.
విశుద్ధణిచ్ఛన్గాఙ్గేయ ధర్మోపేతం ప్రతిగ్రహమ్। అన్తాదన్తం పరిక్రమ్య నాధ్యగచ్ఛం పయస్వినీమ్
నిర్మలమైన, ధర్మబద్ధమైన దానం కోసం అన్ని చోట్ల వెతికాను. కానీ పాలిచ్చే దాతను ఎక్కడా కనుగొనలేకపోయాను.
యవపిష్టోదకేనైనం లోభయేయం కుమారకమ్। పీత్వా పిష్టరసం బాలః క్షీరం పీతం మయాఽపి చ
యవపిండితో కలిపిన నీటిని నా కుమారుడికి ఇచ్చి మాయ చేశాను. ఆ పిల్లవాడు ఆ నీటిని తాగి, తాను కూడా పాలు తాగానని భావించాడు.
ననర్తోత్థాయ కౌరవ్య హృష్టో బాల్యాద్విమోహితః। తం దృష్ట్వా నృత్యమానం తు బాలైః పరివృతం సుతమ్
కౌరవుడా, చిన్నదనంలో మోసపోయి, ఆనందంతో లేచి నర్తించాడు. ఇతర పిల్లలతో కలిసి నా కుమారుడు ఆనందంగా ఆడాడు.
హాస్యతాముపసంప్రాప్తం కశ్మలం తత్ర మేఽభవత్। ద్రోణం ధిగస్త్వధనినం యో ధనం నాధిగచ్ఛతి
అతడిని అలా చూసి నాకు చాలా సిగ్గు, బాధ కలిగింది. 'ధనాన్ని సంపాదించలేని ద్రోణుడికి ఇదేమి జీవితం!' అని తిట్టుకున్నాను.
పిష్టోదకం సుతో యస్య పీత్వా క్షీరస్య తృష్ణయా। నృత్యతిస్మ ముదావిష్టః క్షీరం పీతం మయాఽప్యుత
పాల కోసం తపిస్తూ, పిండినీరు తాగి, 'నేను కూడా పాలు తాగాను' అని ఆనందంగా నర్తించే పిల్లవాడి తండ్రిని ఎవరు కోరుకుంటారు?
ఇతి సంభాషతాం వాచం శ్రుత్వా మే బుద్ధిరచ్యవత్। ఆత్మానం చాత్మనా గర్హన్మనసేదం వ్యచిన్తయమ్
వాళ్లు మాట్లాడిన మాటలు విని నా మనస్సు కలవరపడింది. నన్ను నేనే నిందించుకుంటూ, మనసులో ఇలా ఆలోచించాను.
అపి చాహం పురా విప్రైర్వర్జితో గర్హితో వసే। పరోపసేవాం పాపిష్ఠాం న చ కుర్యాం ధనేప్సయా
మరియు, బ్రాహ్మణులు నన్ను ఒకప్పుడు దూరం పెట్టి, నిందించినప్పుడు, ధనానికి ఆశపడి, పాపమైన పరులకు సేవ చేయకూడదని నిర్ణయించుకున్నాను.
ఇతి మత్వా ప్రియం పుత్రం భీష్మాదాయ తతో హ్యహమ్। పూర్వస్నేహానురాగిత్వాత్సదారః సౌమకిం గతః
ఇలా ఆలోచించి, నా ప్రియమైన కుమారుడు భీష్ముడిని తీసుకుని, మునుపటి మమకారం వల్ల భార్యతో కలిసి సౌమకికి వెళ్లాను.
అభిషిక్తం తు శ్రుత్వైవ కృతార్థోఽస్మీతి చిన్తయన్। ప్రియం సఖాయం సుప్రీతో రాజ్యస్థం సముపాగమమ్
అతడిని రాజుగా అభిషేకించారని విని, 'నా కోరిక నెరవేరింది' అని అనుకొని, ఎంతో సంతోషంతో రాజ్యాన్ని పొందిన నా ప్రియ మిత్రుని దగ్గరకు వెళ్లాను.
సంస్మరన్సఙ్గమం చైవ వచనం చైవ తస్య తత్। తతో ద్రుపదమాగమ్య సఖఇపూర్వమహం ప్రభో
మన కలయికను, అతను చెప్పిన మాటలను గుర్తు చేసుకుంటూ, ప్రభూ! మునుపటి మైత్రీతో ద్రుపదుని వద్దకు వెళ్లాను.
అబ్రువం పురుషవ్యాఘ్ర సఖాయం విద్ధి మామితి। ఉపస్థితస్తు ద్రుపదం సఖివచ్చాస్మి సఙ్గతః
'పురుషశార్దూలా! నన్ను నీ మిత్రుడిగా తెలుసుకో' అని చెప్పి, మిత్రునిగా ద్రుపదుని దగ్గరకు చేరాను.
స మాం నిరాకారమివ ప్రహసన్నిదమబ్రవీత్। అకృతేయం తవ ప్రజ్ఞా బ్రహ్మన్నాతిసమఞ్జసా
అతడు నన్ను పరాయివాడిలా నవ్వుతూ ఇలా అన్నాడు: 'బ్రాహ్మణా! నీ ఆలోచన సరైనది కాదు.'
యదాత్థ మాం త్వం ప్రసభం సఖా తేఽహమితి ద్విజ। సంగతనీహ జీర్యన్తి కాలేన పరిజీర్యతః
'నీవు బలవంతంగా 'నేను నీ మిత్రుడిని' అని చెప్పినప్పుడు, ద్విజా! ఈ లోకంలో సంబంధాలు కాలక్రమంలో వృద్ధాప్యంతో క్షీణిస్తాయి.'
సౌహృదం మే త్వయా హ్యాసీత్పూర్వం సామర్థ్యబన్ధనమ్। నాశ్రోత్రియః శ్రోత్రియస్య నారథీ రథినః సఖా
'మునుపు మన మైత్రీ సామర్థ్యంతో ఏర్పడింది. విద్యలేని వాడు విద్యావంతుడికి మిత్రుడు కాడు, రథం లేనివాడు రథికునికి మిత్రుడు కాడు.'
సామ్యాద్ధి సఖ్యం భవతి వైషమ్యాన్నోపపద్యతే। న సఖ్యమజరం లోకే విద్యతే జాతు కస్యచిత్
'సామ్యముండే చోటే మైత్రీ కలుగుతుంది; అసమానత ఉంటే మైత్రీ ఉండదు. ఈ లోకంలో ఎవరికీ చిరకాల మైత్రీ ఉండదు.'
కామో వైనం విహరతి క్రోధో వైనం రహత్యుత। మైవం జీర్ణముపాస్స్వ త్వం సఖ్యం భవదుపాధికృత్
'కామం దానిని ఆస్వాదిస్తుంది, కోపం దానిని వదిలేస్తుంది. నువ్వు నీ అవసరానికి ఏర్పరచుకున్న ఈ పాత మైత్రీని పట్టుకోకు.'
ఆసీత్సఖ్యం ద్విజశ్రేష్ఠ త్వయా మేఽర్థనిబన్ధనమ్। నహ్యనాఢ్యః సఖాఽఽఢ్యస్య నావిద్వాన్విదుషః సఖా
'ద్విజశ్రేష్ఠా! మన మైత్రీ ఒకప్పుడు అవసరంతో ఏర్పడింది. ధనహీనుడు ధనవంతుడికి మిత్రుడు కాడు, అవిద్వాన్ విద్యావంతుడికి మిత్రుడు కాడు.'
న శూరస్య సఖా క్లీబః సఖిపూర్వం కిమిష్యతే। న హి రాజ్ఞాముదీర్ణానామేవం భూతైర్నరైః క్వచిత్
'భయపడే వాడు వీరుడికి మిత్రుడు కాడు, ఇలాంటి మైత్రీను మునుపు ఎవ్వరూ అంగీకరించరు. గొప్ప శక్తివంతమైన రాజులు ఇలాంటి వారిని మిత్రులుగా ఎప్పుడూ చేసుకోరు.'
సఖ్యం భవతి మన్దాత్మఞ్ఛ్రియా హీనైర్ధనచ్యుతైః। నాశ్రోత్రియః శ్రోత్రియస్య నారథీ రథినః సఖా
'మందబుద్ధి, ఐశ్వర్యం లేకపోయినవారు, ధనం పోయినవారితోనే మైత్రీ ఏర్పడుతుంది. విద్యలేని వాడు విద్యావంతుడికి మిత్రుడు కాడు, రథం లేనివాడు రథికునికి మిత్రుడు కాడు.'