స క్రోధామర్షజిహ్మభ్రూః కషాయీకృతలోచనః। ఐశ్వర్యమదసంపన్నో ద్రోణం రాజాఽబ్రవీదిదమ్
కోపంతో, అసహనంతో కనుబొమ్మలు వంపు తీసుకుని, కన్నులు ఎర్రబడి, అధికార గర్వంతో మదమెక్కిన ఆ రాజు ద్రోణునితో ఇలా అన్నాడు.
అకృతేయం తవ ప్రజ్ఞా బ్రహ్మన్నాతిసమఞ్జసా। యన్మాం వ్రవీషి ప్రసభం సఖా తేఽహమితి ద్విజ
'బ్రాహ్మణా! నీ ఆలోచన సరైనది కాదు. నువ్వు బలవంతంగా నన్ను 'నీ మిత్రుడిని' అంటావు, అది న్యాయమైనది కాదు.'
న హి రాజ్ఞాముదీర్ణానామేవంభూతైర్నరైః క్వచిత్। సఖ్యం భవతి మన్దాత్మఞ్శ్రియా హీనైర్ధనచ్యుతైః
'రాజులు గొప్పవారు. వారు బలహీనులు, ఐశ్వర్యం లేని వారు, ధనం కోల్పోయినవారితో ఎప్పుడూ స్నేహం చేయరు.'
సౌహృదాన్యపి జీర్యన్తే కాలేన పరిజీర్యతః। సౌహృదం మే త్వయా హ్యాసీత్పూర్వం సామర్థ్యబన్ధనమ్
'స్నేహాలు కూడా కాలక్రమంలో వృద్ధాప్యంతో కలిసిపోతాయి. నాతో నీ స్నేహం కూడా ఒకప్పుడు సామర్థ్యంతోనే ఏర్పడింది.'
న సఖ్యమజరం లోకే హృది తిష్ఠతి కస్యచిత్। కామశ్చైతన్నాశయతి క్రోధో వైనం రహత్యుత
ఈ లోకంలో ఎవరైనా మనసులో స్నేహం ఎప్పటికీ మారదని ఉండదు; కోరిక దాన్ని నశింపజేస్తుంది, కోపం దాన్ని పూర్తిగా వేరుచేస్తుంది.
మైవం జీర్ణముపాస్స్వ త్వం సఖ్యం భవదుపాధికృత్। ఆసీత్సఖ్యం ద్విజశ్రేష్ఠ త్వయా మేఽర్థనిబన్ధనమ్
నీ వల్ల పరిమితమైన ఈ పాత స్నేహాన్ని ఇక పట్టుకోకు; బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠుడా, మన మధ్య స్నేహం ఒకప్పుడు ఉండేది, కానీ అది లాభం కోసం మాత్రమే.
న దరిద్రో వసుమతో నావిద్వాన్విదుషః సఖా। న శూరస్య సఖా క్లీబః సఖిపూర్వం కిమిష్యతే
పేదవాడు ధనికుడికి స్నేహితుడు కాదు, అవిద్వాంసుడు పండితుడికి స్నేహితుడు కాదు; భయపడే వాడు వీరుడికి స్నేహితుడు కాదు — పాత స్నేహానికి ఉపయోగం ఏముంది?
యయోరేవ సమం విత్తం యయోరేవ సమం శ్రుతమ్। తయోర్వివాహః సఖ్యం చ న తు పుష్టవిపుష్టయోః
ధనం సమానంగా ఉండేవాళ్ల మధ్య, విద్య సమానంగా ఉన్నవాళ్ల మధ్యే వివాహం, స్నేహం ఉండాలి; ధనికుడు, పేదవాడి మధ్య కాదు.
నాశ్రోత్రియః శ్రోత్రియస్య నారథీ రథినః సఖా। నారాజా పార్థివస్యాపి సఖిపూర్వం కిమిష్యతే
వేదపఠనంలో నిపుణుడికి, తెలియని వాడు స్నేహితుడు కాదు; రథస్వారికి, రథం లేనివాడు స్నేహితుడు కాదు; రాజుకు మరొక రాజు స్నేహితుడు కాదు — పాత స్నేహానికి ఉపయోగం ఏముంది?
ద్రుపదేనైవముక్తస్తు భారద్వాజః ప్రతాపవాన్। ముహూర్తం చిన్తయిత్వా తు మన్యునాఽభిపరిప్లుతః
ద్రుపదుడు ఇలా చెప్పిన తర్వాత, భారద్వాజుని కుమారుడు బలవంతుడైన ద్రోణుడు కొంతసేపు ఆలోచించి కోపంతో నిండిపోయాడు.
స వినిశ్చిత్య మనసా పాఞ్చాల్యం ప్రతిబుద్ధిమాన్। `శిష్యైః పరివృతః శ్రీమాన్పుత్రేణ సహితస్తథా
తన మనసులో నిర్ణయం తీసుకుని, తన శిష్యులు, కుమారుడితో కలిసి, ఆ జ్ఞానవంతుడు పాంచాల రాజును చేరాడు.
జగామ కురుముఖ్యానాం నాగరం నాగసాహ్వయమ్। తాం ప్రతిజ్ఞాం ప్రతిజ్ఞాయ యాం కర్తా నచిరాదివ
ఆయన కురు వంశీయుల నగరమైన నాగసాహ్వయానికి వెళ్లి, తాను చేసిన ప్రతిజ్ఞను త్వరలోనే నెరవేర్చాలని సంకల్పించుకున్నాడు.
స నాగపురమాగమ్య గౌతమస్య నివేశనే। భారద్వాజోఽవసత్తత్ర ప్రచ్ఛన్నం ద్విజసత్తమః
నాగపురానికి చేరుకుని, భారద్వాజుని కుమారుడు గొతముని ఇంట్లో, ఎవరికీ తెలియకుండా, అక్కడే ఉండిపోయాడు.
తతోఽస్య తనుజః పార్థాన్కృపస్యానన్తరం ప్రభుః। అస్త్రాణి శిక్షయామాస నాబుధ్యన్త చ తం జనాః
అప్పుడతడు, కృపాచార్యుని తరువాత, పాండవులకు ఆయుధ విద్యను బోధించాడు; కానీ ఎవ్వరూ అతడిని గుర్తించలేదు.
ఏవం స తత్ర గూఢాత్మా కంచిత్కాలమువాస హ। కుమారాస్త్వథ నిష్క్రమ్య సమేతా గజసాహ్వయాత్
అలా తన అసలు స్వరూపాన్ని దాచుకుని కొంతకాలం అక్కడ ఉన్నాడు; ఆ తరువాత యువరాజులు అందరూ కలిసి గజసాహ్వయ నగరం నుండి బయటకు వచ్చారు.
క్రీడన్తో వీటయా తత్ర వీరాః పర్యచరన్ముదా। `తేషాం సంక్రీడమానానాముదపానేఽఙ్గులీయకమ్
వీరయువరాజులు అక్కడ ఆనందంగా బంతి ఆడుతూ తిరిగారు; ఆడుతుండగా వారి ఉంగరం బావిలో పడిపోయింది.
పపాత ధర్మపుత్రస్య వీటా తత్రైవ చాపతత్। గర్తాన్బునా ప్రతిచ్ఛన్నం తారారూపమివామ్బరే
ధర్మపుత్రుని బంతి కూడా అక్కడే పడిపోయింది; అది లోతైన, కనిపించని బావిలో, ఆకాశంలో నక్షత్రంలా మెరిసింది.
దృష్ట్వా చైతే కుమారాశ్చ తం యత్నాత్పర్యవారయన్।' తతస్తే యత్నమాతిష్ఠన్వీటాముద్ధర్తుమాదృతాః। న చ తే ప్రత్యయద్యన్త కర్మ వీటోపలబ్ధయే
అది చూసిన యువరాజులు బంతిని తీయడానికి ఎంతగానో ప్రయత్నించారు; వారు ఎంత ప్రయత్నించినా, దాన్ని తీయలేకపోయారు.
తతోఽన్యోన్యమవైక్షన్త వ్రీడయావనతాననాః। తస్యా యోగమవిదన్తో భృశం చోత్కణ్ఠితాభవన్
అప్పుడు వారు ఒకరినొకరు చూసుకుని, సిగ్గుతో తలవంచారు; దాన్ని ఎలా తీయాలో తెలియక, చాలా ఆందోళన చెందారు.
తేఽపశ్యన్బ్రాహ్మణం శ్యామమాపన్నం పలితం కృశమ్। కృత్యవన్తమదూరస్థమగ్నిహోత్రపురస్కృతమ్
అప్పుడు వారు దగ్గరలోనే, యజ్ఞాగ్ని ముందు, తన పనిలో నిమగ్నమైన, ముదుసలి, నల్లగా, బలహీనంగా ఉన్న ఒక బ్రాహ్మణుడిని చూశారు.
తే తం దృష్ట్వా మహాతమానముపగమ్య కుమారకాః। భగ్నోత్సాహక్రియాత్మానో బ్రాహ్మణం పర్యవారయన్
ఆ మహాత్మునిని చూసిన యువకులు, వారి ఉత్సాహం తగ్గిపోయి, ఆ బ్రాహ్మణుడి దగ్గరకు వెళ్లి చుట్టూ నిలబడ్డారు.
అథ ద్రోణః కుమారాంస్తాన్దృష్ట్వా కత్యవశస్తదా। ప్రహస్య మన్దం పైశల్యాదభ్యభాషత వీర్యవాన్
అప్పుడు ద్రోణుడు, ఆ సహాయంలేని యువరాజులను చూసి, మృదువుగా నవ్వుతూ, పాంచాలదేశం నుండి వచ్చినవాడిగా, వారికి ధైర్యంగా మాటలాడాడు.
అహో వో ధిగ్బలం క్షాత్రం ధిగేతాం వః కృతాస్త్రతామ్। భరతస్యాన్వయే జాతా యే వీటాం నాధిగచ్ఛత
అయ్యో, మీ వీరత్వానికి, మీ ఆయుధ విద్యకు నిందే మిగిలింది! మీరు భరత వంశంలో పుట్టినా, ఒక చిన్న బహుమతిని కూడా పొందలేకపోయారు.
వీటాం చ ముద్రికాం చైవ హ్యహమేతదపి ద్వయమ్। ఉద్ధరేయమిషీకాభిర్భోజనం మే ప్రదీయతామ్
ఈ బహుమతిని, ఉంగరాన్ని కూడా నేనే ఈ ముళ్లతో బాణాలుగా వాడి తేవగలను. నాకు భోజనం ఇవ్వండి.
తతోఽబ్రవీత్తదా ద్రోణం కున్తీపుత్రో యుధిష్ఠిరః। కృపస్యానుమతే బ్రహ్మన్భిక్షామాప్నుహి శాశ్వతీమ్
అప్పుడు కుంతీ కుమారుడు యుధిష్ఠిరుడు ద్రోణుని ఇలా అన్నాడు: 'కృపాచార్యుని అనుమతితో, బ్రాహ్మణా, నీవు ఎప్పటికీ భిక్ష పొందు.'
ఏషా ముష్టిరిషీకాణాం మయాఽస్త్రేణాభిమన్త్రితా
ఇవి నేను మంత్రబలంతో సిద్ధం చేసిన ముళ్ల బాణాలు.
అస్యా వీర్యం నిరీక్షధ్వం యదన్యేషు న విద్యతే। వేత్స్యామీషికయా వీటాం తామిషీకాం తథాఽన్యయా
ఇవి ఎంత శక్తివంతమో చూడండి, ఇతర బాణాల్లో లేని శక్తి వీటిలో ఉంది. ఇప్పుడు ఈ ముళ్లతో బహుమతిని, మరో ముళ్లతో ఉంగరాన్ని తేవగలను.
తతో యథోక్తం ద్రోణేన తత్సర్వం కృతమఞ్జసా
అప్పుడు ద్రోణుడు చెప్పినట్లుగానే ఆ పనిని అంతా వెంటనే చేసేశాడు.
తదవేక్ష్య కుమారాస్తే విస్మయోత్ఫుల్లలోచనాః। ఆశ్చర్యమిదమత్యన్తమితి మత్వా వచోఽబ్రువన్
అది చూసి, రాజకుమారులందరూ ఆశ్చర్యంతో కన్నులు పెద్దవిగా చేసుకున్నారు. 'ఇది ఎంత అద్భుతమో!' అని వారు అనుకున్నారు.
ముద్రికామణి విప్రర్షే శీధ్రమేతాం సముద్ధరథ
బ్రాహ్మణ మహర్షీ, ఆ ఉంగర రత్నాన్ని త్వరగా తీసుకురా.