రామం ప్రహరతాం శ్రేష్ఠం దిత్సన్తం వివిధం వసు। అహం ధనమనన్తం హి ప్రార్థయే విపులవ్రత
'యుద్ధంలో శ్రేష్ఠుడవైన రామా! ఎన్నో రకాల ధనాన్ని ఇచ్చేవాడవు. నేను దీక్షతో ఉండి, నీ వద్ద నుండి ఎప్పటికీ తరుగని ధనాన్ని కోరుతున్నాను.'
హిరణ్యం మమ యచ్చాన్యద్వసు కించిదిహ స్థితమ్। బ్రాహ్మణేభ్యో మయా దత్తం సర్వమేతత్తపోధన
'తపస్సుతో ఉన్నవాడా! నా వద్ద ఉన్న బంగారం, ఇతర ధనమంతా, నేను బ్రాహ్మణులకు ఇచ్చేశాను.'
తథైవేయం ధరా దేవీ సాగరాన్తా సపత్తనా। కశ్యపాయ మయా దత్తా కృత్స్నా నగరమాలినీ
'ఇలా, సముద్రంతో చుట్టుబడిన, పట్టణాలతో నిండిన ఈ భూమిని కూడా నేను మొత్తం కశ్యపునికి ఇచ్చేశాను.'
శరీరమాత్రమేవాద్య మమేదమవశేషితమ్। అస్త్రాణి చ మహార్హాణి శస్త్రాణి వివిధాని చ
'ఇప్పుడైతే నా వద్ద శరీరం మాత్రమే మిగిలింది. ఇంకా విలువైన ఆయుధాలు, వివిధ రకాల ఆయుధాలు మాత్రమే ఉన్నాయి.'
అస్త్రాణి వా శరీరం వా బ్రహ్మఞ్శస్త్రాణి వా పునః। వృణీష్వ కిం ప్రయచ్ఛామి తుభ్యం ద్రోణ వదాశు తత్
'బ్రాహ్మణా! నా ఆయుధాలు కావాలా, నా శరీరం కావాలా, లేక మరలా ఆయుధాలు కావాలా? ఏది కావాలో చెప్పు ద్రోణా, వెంటనే ఇస్తాను.'
అస్త్రాణి మే సమగ్రాణి ససంహారాణి భార్గవ। స ప్రయోగరహస్యాని దాతుమర్హస్యశేషతః
'భార్గవా! నీ దగ్గర ఉన్న అన్ని ఆయుధాలు, వాటిని ఉపసంహరించుకునే విధానాలు, రహస్య వినియోగాలు అన్నీ నాకు ఇవ్వు.'
ఏతద్వసు వసూనాం హి సర్వేషాం విప్రసత్తమ।' తథేత్యుక్త్వా తతస్తస్మై ప్రాదాదస్త్రాణి భార్గవః। సరహస్యవ్రతం చైవ ధనుర్వేదమశేషతః
'ఇది అన్ని ధనాల్లో శ్రేష్ఠమైనదే, బ్రాహ్మణ శ్రేష్ఠా!' అని చెప్పి, భర్గవుడు ఆయుధాలు, రహస్య నియమాలు, ధనుర్వేదాన్ని పూర్తిగా అతనికి ఇచ్చాడు.
ప్రతిగృహ్య తు తత్సర్వం కృతాస్త్రే ద్విజసత్తమః। ప్రియం సఖాయం సుప్రీతో జగామ ద్రుపదం ప్రతి
అవి అన్నింటినీ స్వీకరించి, ఆయుధాల్లో నిపుణుడై, ఆ బ్రాహ్మణ శ్రేష్ఠుడు సంతోషంతో తన మిత్రుడైన ద్రుపదుని దగ్గరకు వెళ్లాడు.
తతో ద్రుపదమాసాద్య భారద్వాజః ప్రతాపవాన్। అబ్రవీత్పార్థివం రాజన్సఖాయం విద్ధి మామిహ
తర్వాత భరద్వాజుడు పరాక్రమశాలి ద్రుపదుని దగ్గరకు వెళ్లి, 'రాజా! నన్ను నీ మిత్రుడిగా ఇక్కడ గుర్తించు' అని అన్నాడు.
ఇత్యేవముక్తః సఖ్యా స ప్రీతిర్పూర్వం జనేశ్వరః। భారద్వాజేన పాఞ్చాల్యో నామృష్యత వచోఽస్య తత్
అలా మిత్రుడిగా పిలవబడినప్పటికీ, పాంచాల రాజు భరద్వాజుని మాటలను సహించలేకపోయాడు, గతంలో అనురాగం ఉన్నా కూడా.
స క్రోధామర్షజిహ్మభ్రూః కషాయీకృతలోచనః। ఐశ్వర్యమదసంపన్నో ద్రోణం రాజాఽబ్రవీదిదమ్
కోపంతో, అసహనంతో కనుబొమ్మలు వంపు తీసుకుని, కన్నులు ఎర్రబడి, అధికార గర్వంతో మదమెక్కిన ఆ రాజు ద్రోణునితో ఇలా అన్నాడు.
అకృతేయం తవ ప్రజ్ఞా బ్రహ్మన్నాతిసమఞ్జసా। యన్మాం వ్రవీషి ప్రసభం సఖా తేఽహమితి ద్విజ
'బ్రాహ్మణా! నీ ఆలోచన సరైనది కాదు. నువ్వు బలవంతంగా నన్ను 'నీ మిత్రుడిని' అంటావు, అది న్యాయమైనది కాదు.'
న హి రాజ్ఞాముదీర్ణానామేవంభూతైర్నరైః క్వచిత్। సఖ్యం భవతి మన్దాత్మఞ్శ్రియా హీనైర్ధనచ్యుతైః
'రాజులు గొప్పవారు. వారు బలహీనులు, ఐశ్వర్యం లేని వారు, ధనం కోల్పోయినవారితో ఎప్పుడూ స్నేహం చేయరు.'
సౌహృదాన్యపి జీర్యన్తే కాలేన పరిజీర్యతః। సౌహృదం మే త్వయా హ్యాసీత్పూర్వం సామర్థ్యబన్ధనమ్
'స్నేహాలు కూడా కాలక్రమంలో వృద్ధాప్యంతో కలిసిపోతాయి. నాతో నీ స్నేహం కూడా ఒకప్పుడు సామర్థ్యంతోనే ఏర్పడింది.'
న సఖ్యమజరం లోకే హృది తిష్ఠతి కస్యచిత్। కామశ్చైతన్నాశయతి క్రోధో వైనం రహత్యుత
ఈ లోకంలో ఎవరైనా మనసులో స్నేహం ఎప్పటికీ మారదని ఉండదు; కోరిక దాన్ని నశింపజేస్తుంది, కోపం దాన్ని పూర్తిగా వేరుచేస్తుంది.
మైవం జీర్ణముపాస్స్వ త్వం సఖ్యం భవదుపాధికృత్। ఆసీత్సఖ్యం ద్విజశ్రేష్ఠ త్వయా మేఽర్థనిబన్ధనమ్
నీ వల్ల పరిమితమైన ఈ పాత స్నేహాన్ని ఇక పట్టుకోకు; బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠుడా, మన మధ్య స్నేహం ఒకప్పుడు ఉండేది, కానీ అది లాభం కోసం మాత్రమే.
న దరిద్రో వసుమతో నావిద్వాన్విదుషః సఖా। న శూరస్య సఖా క్లీబః సఖిపూర్వం కిమిష్యతే
పేదవాడు ధనికుడికి స్నేహితుడు కాదు, అవిద్వాంసుడు పండితుడికి స్నేహితుడు కాదు; భయపడే వాడు వీరుడికి స్నేహితుడు కాదు — పాత స్నేహానికి ఉపయోగం ఏముంది?
యయోరేవ సమం విత్తం యయోరేవ సమం శ్రుతమ్। తయోర్వివాహః సఖ్యం చ న తు పుష్టవిపుష్టయోః
ధనం సమానంగా ఉండేవాళ్ల మధ్య, విద్య సమానంగా ఉన్నవాళ్ల మధ్యే వివాహం, స్నేహం ఉండాలి; ధనికుడు, పేదవాడి మధ్య కాదు.
నాశ్రోత్రియః శ్రోత్రియస్య నారథీ రథినః సఖా। నారాజా పార్థివస్యాపి సఖిపూర్వం కిమిష్యతే
వేదపఠనంలో నిపుణుడికి, తెలియని వాడు స్నేహితుడు కాదు; రథస్వారికి, రథం లేనివాడు స్నేహితుడు కాదు; రాజుకు మరొక రాజు స్నేహితుడు కాదు — పాత స్నేహానికి ఉపయోగం ఏముంది?
ద్రుపదేనైవముక్తస్తు భారద్వాజః ప్రతాపవాన్। ముహూర్తం చిన్తయిత్వా తు మన్యునాఽభిపరిప్లుతః
ద్రుపదుడు ఇలా చెప్పిన తర్వాత, భారద్వాజుని కుమారుడు బలవంతుడైన ద్రోణుడు కొంతసేపు ఆలోచించి కోపంతో నిండిపోయాడు.
స వినిశ్చిత్య మనసా పాఞ్చాల్యం ప్రతిబుద్ధిమాన్। `శిష్యైః పరివృతః శ్రీమాన్పుత్రేణ సహితస్తథా
తన మనసులో నిర్ణయం తీసుకుని, తన శిష్యులు, కుమారుడితో కలిసి, ఆ జ్ఞానవంతుడు పాంచాల రాజును చేరాడు.
జగామ కురుముఖ్యానాం నాగరం నాగసాహ్వయమ్। తాం ప్రతిజ్ఞాం ప్రతిజ్ఞాయ యాం కర్తా నచిరాదివ
ఆయన కురు వంశీయుల నగరమైన నాగసాహ్వయానికి వెళ్లి, తాను చేసిన ప్రతిజ్ఞను త్వరలోనే నెరవేర్చాలని సంకల్పించుకున్నాడు.
స నాగపురమాగమ్య గౌతమస్య నివేశనే। భారద్వాజోఽవసత్తత్ర ప్రచ్ఛన్నం ద్విజసత్తమః
నాగపురానికి చేరుకుని, భారద్వాజుని కుమారుడు గొతముని ఇంట్లో, ఎవరికీ తెలియకుండా, అక్కడే ఉండిపోయాడు.
తతోఽస్య తనుజః పార్థాన్కృపస్యానన్తరం ప్రభుః। అస్త్రాణి శిక్షయామాస నాబుధ్యన్త చ తం జనాః
అప్పుడతడు, కృపాచార్యుని తరువాత, పాండవులకు ఆయుధ విద్యను బోధించాడు; కానీ ఎవ్వరూ అతడిని గుర్తించలేదు.
ఏవం స తత్ర గూఢాత్మా కంచిత్కాలమువాస హ। కుమారాస్త్వథ నిష్క్రమ్య సమేతా గజసాహ్వయాత్
అలా తన అసలు స్వరూపాన్ని దాచుకుని కొంతకాలం అక్కడ ఉన్నాడు; ఆ తరువాత యువరాజులు అందరూ కలిసి గజసాహ్వయ నగరం నుండి బయటకు వచ్చారు.
క్రీడన్తో వీటయా తత్ర వీరాః పర్యచరన్ముదా। `తేషాం సంక్రీడమానానాముదపానేఽఙ్గులీయకమ్
వీరయువరాజులు అక్కడ ఆనందంగా బంతి ఆడుతూ తిరిగారు; ఆడుతుండగా వారి ఉంగరం బావిలో పడిపోయింది.
పపాత ధర్మపుత్రస్య వీటా తత్రైవ చాపతత్। గర్తాన్బునా ప్రతిచ్ఛన్నం తారారూపమివామ్బరే
ధర్మపుత్రుని బంతి కూడా అక్కడే పడిపోయింది; అది లోతైన, కనిపించని బావిలో, ఆకాశంలో నక్షత్రంలా మెరిసింది.
దృష్ట్వా చైతే కుమారాశ్చ తం యత్నాత్పర్యవారయన్।' తతస్తే యత్నమాతిష్ఠన్వీటాముద్ధర్తుమాదృతాః। న చ తే ప్రత్యయద్యన్త కర్మ వీటోపలబ్ధయే
అది చూసిన యువరాజులు బంతిని తీయడానికి ఎంతగానో ప్రయత్నించారు; వారు ఎంత ప్రయత్నించినా, దాన్ని తీయలేకపోయారు.
తతోఽన్యోన్యమవైక్షన్త వ్రీడయావనతాననాః। తస్యా యోగమవిదన్తో భృశం చోత్కణ్ఠితాభవన్
అప్పుడు వారు ఒకరినొకరు చూసుకుని, సిగ్గుతో తలవంచారు; దాన్ని ఎలా తీయాలో తెలియక, చాలా ఆందోళన చెందారు.
తేఽపశ్యన్బ్రాహ్మణం శ్యామమాపన్నం పలితం కృశమ్। కృత్యవన్తమదూరస్థమగ్నిహోత్రపురస్కృతమ్
అప్పుడు వారు దగ్గరలోనే, యజ్ఞాగ్ని ముందు, తన పనిలో నిమగ్నమైన, ముదుసలి, నల్లగా, బలహీనంగా ఉన్న ఒక బ్రాహ్మణుడిని చూశారు.