తత్రైవ చ వసన్ధీమాన్ధనుర్వేదపరోఽభవత్। స శుశ్రావ మహాత్మానం జామదగ్న్యం పరంతపమ్
అక్కడే ఉండి, ధీమంతుడు అయిన ద్రోణుడు ధనుర్వేదంలో నిష్ణాతుడయ్యాడు. అతడు మహాత్ముడైన జామదగ్న్యుడి గురించి వినాడు.
సర్వజ్ఞానవిదం విప్రం సర్వశస్త్రభృతాం వరమ్। బ్రాహ్మణేభ్యస్తదా రాజన్దిత్సన్తం వసు సర్వశః
అతడు అన్ని విద్యలు తెలిసిన, ఆయుధాలలో అగ్రగణ్యుడైన, ఆ సమయంలో బ్రాహ్మణులకు తన సంపద అంతా దానం చేస్తున్న మహర్షి గురించి విన్నాడు.
స రామస్య ధనుర్వేదం దివ్యాన్యస్త్రాణి చైవ హ। శ్రఉత్వా తేషు మనశ్చక్రే నీతిశాస్త్రే తథైవ చ
రాముని ధనుర్వేద నైపుణ్యం, దివ్యాస్త్రాలు, నీతిశాస్త్రంలో ప్రావీణ్యం గురించి విని, వాటిని నేర్చుకోవాలని మనసు పెట్టుకున్నాడు.
తతః స వ్రతిభిః శిష్యైస్తపోయుక్తైర్మహాతపాః। వృతః ప్రాయాన్మహావాహుర్మహేన్ద్రం పర్వతోత్తమమ్
తర్వాత తనతో ఉన్న తపస్సు గల శిష్యులతో కలిసి, మహాబలుడు ద్రోణుడు మహేంద్రపర్వతానికి ప్రయాణమయ్యాడు.
తతో మహేన్ద్రమాసాద్య భారద్వాజో మహాతపాః। క్షత్రఘ్నం తమమిత్రఘ్నమపశ్యద్భృగునన్దనమ్
అక్కడ మహేంద్రపర్వతాన్ని చేరుకున్న భరద్వాజుడు, క్షత్రియులను సంహరించిన భృగునందనుడైన రాముణ్ణి దర్శించాడు.
తతో ద్రోణో వృతః శిష్యైరుపగమ్య భృగూద్వహమ్। ఆచఖ్యావాత్మనో నామ జన్మ చాఙ్గిరసః కులే
ఆ తరువాత ద్రోణుడు తన శిష్యులతో కలిసి భృగువంశీయుడైన రాముణ్ణి దగ్గరకు వెళ్లి, తన పేరు, జన్మస్థానం, ఆంగిరస వంశాన్ని పరిచయం చేసుకున్నాడు.
నివేద్య శిరసా భూమౌ పాదౌ చైవాభ్యవాదయత్। తతస్తం సర్వముత్సృజ్య వనం జిగమిషుం తదా
ఆయన తల మోపి భూమిపై నమస్కరించి, పాదాలకు వందనం చేసి, అక్కడి అన్నిటినీ వదిలిపెట్టి అప్పుడు అడవికి వెళ్లాలని సంకల్పించాడు.
జామదగ్న్యం మహాత్మానం భారద్వాజోఽబ్రవీదిదమ్। భరద్వాజాత్సముత్పన్నం తథా త్వం మామయోనిజమ్
అప్పుడా మహాత్ముడు భరద్వాజుడు జామదగ్న్యునితో ఇలా అన్నాడు: 'నీవు భరద్వాజుని వంశంలో పుట్టావు, నేనూ అంతే, వేరే వంశానికి చెందినవాడిని కాను.'
ఆగతం విత్తకామం మాం విద్ధి ద్రోణం ద్విజోత్తమ। తమబ్రవీన్మహాత్మా స సర్వక్షత్రియమర్దనః
'విత్తం కోసం వచ్చిన ద్రోణుడిని నేనేనని తెలుసుకో, బ్రాహ్మణ శ్రేష్ఠా!' అని అతను చెప్పగా, ఆ మహాత్ముడు, క్షత్రియులను జయించినవాడు, అతనితో ఇలా అన్నాడు.
స్వాగతం తే ద్విజశ్రేష్ఠ యదిచ్ఛసి వదస్వ మే। ఏవముక్తస్తు రామేణ భారద్వాజోఽబ్రవీద్వచః
'బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠుడా! నీకు స్వాగతం. నీవు ఏది కోరుతున్నావో నాకు చెప్పు.' అని రాముడు అన్నప్పుడు, భరద్వాజుడు ఇలా సమాధానమిచ్చాడు.
రామం ప్రహరతాం శ్రేష్ఠం దిత్సన్తం వివిధం వసు। అహం ధనమనన్తం హి ప్రార్థయే విపులవ్రత
'యుద్ధంలో శ్రేష్ఠుడవైన రామా! ఎన్నో రకాల ధనాన్ని ఇచ్చేవాడవు. నేను దీక్షతో ఉండి, నీ వద్ద నుండి ఎప్పటికీ తరుగని ధనాన్ని కోరుతున్నాను.'
హిరణ్యం మమ యచ్చాన్యద్వసు కించిదిహ స్థితమ్। బ్రాహ్మణేభ్యో మయా దత్తం సర్వమేతత్తపోధన
'తపస్సుతో ఉన్నవాడా! నా వద్ద ఉన్న బంగారం, ఇతర ధనమంతా, నేను బ్రాహ్మణులకు ఇచ్చేశాను.'
తథైవేయం ధరా దేవీ సాగరాన్తా సపత్తనా। కశ్యపాయ మయా దత్తా కృత్స్నా నగరమాలినీ
'ఇలా, సముద్రంతో చుట్టుబడిన, పట్టణాలతో నిండిన ఈ భూమిని కూడా నేను మొత్తం కశ్యపునికి ఇచ్చేశాను.'
శరీరమాత్రమేవాద్య మమేదమవశేషితమ్। అస్త్రాణి చ మహార్హాణి శస్త్రాణి వివిధాని చ
'ఇప్పుడైతే నా వద్ద శరీరం మాత్రమే మిగిలింది. ఇంకా విలువైన ఆయుధాలు, వివిధ రకాల ఆయుధాలు మాత్రమే ఉన్నాయి.'
అస్త్రాణి వా శరీరం వా బ్రహ్మఞ్శస్త్రాణి వా పునః। వృణీష్వ కిం ప్రయచ్ఛామి తుభ్యం ద్రోణ వదాశు తత్
'బ్రాహ్మణా! నా ఆయుధాలు కావాలా, నా శరీరం కావాలా, లేక మరలా ఆయుధాలు కావాలా? ఏది కావాలో చెప్పు ద్రోణా, వెంటనే ఇస్తాను.'
అస్త్రాణి మే సమగ్రాణి ససంహారాణి భార్గవ। స ప్రయోగరహస్యాని దాతుమర్హస్యశేషతః
'భార్గవా! నీ దగ్గర ఉన్న అన్ని ఆయుధాలు, వాటిని ఉపసంహరించుకునే విధానాలు, రహస్య వినియోగాలు అన్నీ నాకు ఇవ్వు.'
ఏతద్వసు వసూనాం హి సర్వేషాం విప్రసత్తమ।' తథేత్యుక్త్వా తతస్తస్మై ప్రాదాదస్త్రాణి భార్గవః। సరహస్యవ్రతం చైవ ధనుర్వేదమశేషతః
'ఇది అన్ని ధనాల్లో శ్రేష్ఠమైనదే, బ్రాహ్మణ శ్రేష్ఠా!' అని చెప్పి, భర్గవుడు ఆయుధాలు, రహస్య నియమాలు, ధనుర్వేదాన్ని పూర్తిగా అతనికి ఇచ్చాడు.
ప్రతిగృహ్య తు తత్సర్వం కృతాస్త్రే ద్విజసత్తమః। ప్రియం సఖాయం సుప్రీతో జగామ ద్రుపదం ప్రతి
అవి అన్నింటినీ స్వీకరించి, ఆయుధాల్లో నిపుణుడై, ఆ బ్రాహ్మణ శ్రేష్ఠుడు సంతోషంతో తన మిత్రుడైన ద్రుపదుని దగ్గరకు వెళ్లాడు.
తతో ద్రుపదమాసాద్య భారద్వాజః ప్రతాపవాన్। అబ్రవీత్పార్థివం రాజన్సఖాయం విద్ధి మామిహ
తర్వాత భరద్వాజుడు పరాక్రమశాలి ద్రుపదుని దగ్గరకు వెళ్లి, 'రాజా! నన్ను నీ మిత్రుడిగా ఇక్కడ గుర్తించు' అని అన్నాడు.
ఇత్యేవముక్తః సఖ్యా స ప్రీతిర్పూర్వం జనేశ్వరః। భారద్వాజేన పాఞ్చాల్యో నామృష్యత వచోఽస్య తత్
అలా మిత్రుడిగా పిలవబడినప్పటికీ, పాంచాల రాజు భరద్వాజుని మాటలను సహించలేకపోయాడు, గతంలో అనురాగం ఉన్నా కూడా.
స క్రోధామర్షజిహ్మభ్రూః కషాయీకృతలోచనః। ఐశ్వర్యమదసంపన్నో ద్రోణం రాజాఽబ్రవీదిదమ్
కోపంతో, అసహనంతో కనుబొమ్మలు వంపు తీసుకుని, కన్నులు ఎర్రబడి, అధికార గర్వంతో మదమెక్కిన ఆ రాజు ద్రోణునితో ఇలా అన్నాడు.
అకృతేయం తవ ప్రజ్ఞా బ్రహ్మన్నాతిసమఞ్జసా। యన్మాం వ్రవీషి ప్రసభం సఖా తేఽహమితి ద్విజ
'బ్రాహ్మణా! నీ ఆలోచన సరైనది కాదు. నువ్వు బలవంతంగా నన్ను 'నీ మిత్రుడిని' అంటావు, అది న్యాయమైనది కాదు.'
న హి రాజ్ఞాముదీర్ణానామేవంభూతైర్నరైః క్వచిత్। సఖ్యం భవతి మన్దాత్మఞ్శ్రియా హీనైర్ధనచ్యుతైః
'రాజులు గొప్పవారు. వారు బలహీనులు, ఐశ్వర్యం లేని వారు, ధనం కోల్పోయినవారితో ఎప్పుడూ స్నేహం చేయరు.'
సౌహృదాన్యపి జీర్యన్తే కాలేన పరిజీర్యతః। సౌహృదం మే త్వయా హ్యాసీత్పూర్వం సామర్థ్యబన్ధనమ్
'స్నేహాలు కూడా కాలక్రమంలో వృద్ధాప్యంతో కలిసిపోతాయి. నాతో నీ స్నేహం కూడా ఒకప్పుడు సామర్థ్యంతోనే ఏర్పడింది.'
న సఖ్యమజరం లోకే హృది తిష్ఠతి కస్యచిత్। కామశ్చైతన్నాశయతి క్రోధో వైనం రహత్యుత
ఈ లోకంలో ఎవరైనా మనసులో స్నేహం ఎప్పటికీ మారదని ఉండదు; కోరిక దాన్ని నశింపజేస్తుంది, కోపం దాన్ని పూర్తిగా వేరుచేస్తుంది.
మైవం జీర్ణముపాస్స్వ త్వం సఖ్యం భవదుపాధికృత్। ఆసీత్సఖ్యం ద్విజశ్రేష్ఠ త్వయా మేఽర్థనిబన్ధనమ్
నీ వల్ల పరిమితమైన ఈ పాత స్నేహాన్ని ఇక పట్టుకోకు; బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠుడా, మన మధ్య స్నేహం ఒకప్పుడు ఉండేది, కానీ అది లాభం కోసం మాత్రమే.
న దరిద్రో వసుమతో నావిద్వాన్విదుషః సఖా। న శూరస్య సఖా క్లీబః సఖిపూర్వం కిమిష్యతే
పేదవాడు ధనికుడికి స్నేహితుడు కాదు, అవిద్వాంసుడు పండితుడికి స్నేహితుడు కాదు; భయపడే వాడు వీరుడికి స్నేహితుడు కాదు — పాత స్నేహానికి ఉపయోగం ఏముంది?
యయోరేవ సమం విత్తం యయోరేవ సమం శ్రుతమ్। తయోర్వివాహః సఖ్యం చ న తు పుష్టవిపుష్టయోః
ధనం సమానంగా ఉండేవాళ్ల మధ్య, విద్య సమానంగా ఉన్నవాళ్ల మధ్యే వివాహం, స్నేహం ఉండాలి; ధనికుడు, పేదవాడి మధ్య కాదు.
నాశ్రోత్రియః శ్రోత్రియస్య నారథీ రథినః సఖా। నారాజా పార్థివస్యాపి సఖిపూర్వం కిమిష్యతే
వేదపఠనంలో నిపుణుడికి, తెలియని వాడు స్నేహితుడు కాదు; రథస్వారికి, రథం లేనివాడు స్నేహితుడు కాదు; రాజుకు మరొక రాజు స్నేహితుడు కాదు — పాత స్నేహానికి ఉపయోగం ఏముంది?
ద్రుపదేనైవముక్తస్తు భారద్వాజః ప్రతాపవాన్। ముహూర్తం చిన్తయిత్వా తు మన్యునాఽభిపరిప్లుతః
ద్రుపదుడు ఇలా చెప్పిన తర్వాత, భారద్వాజుని కుమారుడు బలవంతుడైన ద్రోణుడు కొంతసేపు ఆలోచించి కోపంతో నిండిపోయాడు.