యుధిష్ఠిరముఖాః సర్వే పాణ్డవా వేదపరాగాః। తేఽభ్యాగత్య పితుర్మూలే నిఃసంజ్ఞాః పతితా భువి
యుధిష్ఠిరుడు ముందుండగా, వేదాలను ఆచరిస్తూ ఉన్న పాండవులు అందరూ తమ తండ్రి పాదాల దగ్గరకు వచ్చి, భూమిపై అచేతనంగా పడిపోయారు.
పాణ్డోః పాదౌ పరిష్వజ్య విలపన్తి స్మ పాణ్డవాః। హా వినష్టాః స్మ తాతేతి హా అనాథా భవామహే
పాండవులు పాండువు పాదాలను పట్టుకుని, "అయ్యో తండ్రి, మేము నాశనమయ్యాము! అయ్యో, మేము అనాథలమయ్యాము!" అని విలపించారు.
త్వద్విహీనా మహాప్రాజ్ఞ కథం జీవామ బాలకాః। లోకనాథస్య పుత్రాః స్మో న సనాథా భవామహే
మహాజ్ఞానివైన నీవు లేరు, మేము పిల్లలు ఎలా బతుకుతాము? ప్రపంచానికి అధిపతివి అయినా, నీ రక్షణ లేకుండా మేము అనాథలమయ్యాము.
క్షణేనైవ మహారాజ అహో లోకస్య చిత్రతా। నాస్మద్విధా రాజపుత్రా అధన్యాః సన్తి భారత
మహారాజా, ఒక్క క్షణంలోనే ఈ లోకంలోని విచిత్రతను చూడు. భరత వంశజుడా, మాదిరిగా దురదృష్టవంతులైన రాజకుమారులు మరెవరూ లేరు.
త్వద్వినాశాచ్చ రాజేన్ద్ర రాజ్యప్రస్ఖలనాత్తదా। పాణ్డవాశ్చ వయం సర్వే ప్రాప్తాః స్మ వ్యసనం మహత్
రాజేంద్రా, నీవు మరణించడంవల్ల, రాజ్యం పోవడం వల్ల మేము పాండవులందరం గొప్ప దుఃఖంలో పడిపోయాము.
కిం కరిష్యామహే రాజన్కర్తవ్యం చ ప్రసీదతామ్
రాజా, మేము ఇప్పుడు ఏమి చేయాలి? ఏం చేయడం మంచిదో చెప్పు, దయచేసి మాపై కరుణ చూపు.
త్వయా లబ్ధాః స్మ రాజేన్ద్ర మహతా తపసా వయమ్। హిత్వా మానం వనం గత్వా స్వయమాహృత్య భక్షణమ్
రాజేంద్రా, నీ గొప్ప తపస్సుతో మేము పుట్టాము. గర్వాన్ని వదిలి, అడవికి వెళ్లి, మాకు తినే దానిని నువ్వే తెచ్చిపెట్టేవాడివి.
శాకమూలఫలైర్వన్యైర్భరణం వై త్వయా కృతమ్। పుత్రానుత్పాద్య పితరో యమిచ్ఛ్తి మహాతమ్నః
నీవు అడవి కూరగాయలు, మూలికలు, పండ్లతో మమ్మల్ని పోషించావు. గొప్పతనాన్ని కోరే తండ్రులు, నీవంటి కుమారులను ఆశిస్తారు.
త్రివర్గఫలమిచ్ఛన్తస్తస్య కాలోఽయమాగతః। అభుక్త్వైవ ఫలం రాజన్గన్తుం నార్హసి భారత
ధర్మార్థకామాల ఫలితాన్ని కోరుతూ, ఇప్పుడు ఆ సమయం వచ్చింది. భరత వంశజుడా, ఆ ఫలితాన్ని అనుభవించకుండానే నువ్వు వెళ్లకూడదు.
ఇత్యేవముక్త్వా పితరం భీమోఽపి విలలాప
ఇలా తండ్రితో చెప్పిన తరువాత, భీముడు కూడా బాగా విలపించాడు.
ప్రనష్టం భారతం వంశం పాణ్డునా పునరుద్ధృతమ్। తస్మింస్తదా వనగతే నష్టం రాజ్యమరాజకమ్
భరత వంశం ఒకసారి నశించగా, పాండు దానిని తిరిగి నిలిపాడు. ఆయన అడవికి వెళ్లినప్పుడు రాజ్యం పోయి, పాలకుడు లేకుండా పోయింది.
పునర్నిఃసారితం క్షత్రం పాణ్డుపుత్రైశ్చ పఞ్చభిః। ఏతచ్ఛ్రుత్వాఽనుమోదిత్వా గన్తుమర్హసి శఙ్కర
మళ్ళీ క్షత్రియ వంశం పాండు కుమారుల ఐదుగురిచేత నిలబడింది. ఇది విని, అంగీకరించి, శంకరా, నీవు ఇప్పుడు వెళ్లాలి.
దుఃసహం చ తపః కృత్వా లబ్ధ్వా నో భరతర్షభ
మేము తపస్సు చేసి, నిన్ను పొందాము, ఓ భారత వంశ శిరోమణీ!
పుత్రలాభస్య మహతః శుశ్రూషాదిఫలం త్వయా। న చావాప్తం కించిదేవ పురా దశరథో యథా
పిల్లలను పొందిన ఆనందం, సేవ చేయడం వంటి ఫలితాలు నీవు పొందలేదు; ఇంతకు ముందు దశరథుడికీ అలాంటి ఫలితం దక్కలేదు.
ఏవముక్త్వా యమౌ చాపి విలేపతురథాతురౌ
ఇలా చెప్పి, ఆ ఇద్దరు యములు బాధతో విలపించసాగారు.
అహం జ్యేష్ఠా ధర్మపత్నీ జ్యేష్ఠం ధర్మఫలం మమ। అవశ్యం భావినో భావాన్మా మాం మాద్రి నివర్తయ
నేను పెద్ద భార్యను, ధర్మఫలం నాకు; భవిష్యత్తులో జరగాల్సింది తప్పక జరుగుతుంది. మాద్రి, నన్ను ఆపకు.
అన్విష్యామీహ భర్తారమహం ప్రేతవశం గతమ్। ఉత్తిష్ఠ త్వం విసృజ్యైనమిమాన్రక్షస్వ దారకాన్
నా భర్త ప్రేత లోకానికి వెళ్లాడు, నేను అతన్ని వెతుకుతాను. నీవు లేచి, ఈ పని వదిలిపెట్టి పిల్లలను కాపాడు.
అవాప్య పుత్రాంల్లబ్ధార్థాన్వీరపత్నీత్వమర్థయే
పిల్లలను పొందాను, నా కోరిక నెరవేరింది. ఇప్పుడు వీరభర్త భార్యగా ఉండాలని కోరుకుంటున్నాను.
అహమేవానుయాస్యామి భర్తారమపలాపినమ్। న హి తృప్తాఽస్మి కామానాం జ్యేష్ఠా మామనుమన్యతామ్
నా భర్త వెళ్ళిపోవగా, నేను ఒంటరిగా అతని వెంట వెళ్తాను. కోరికలు నన్ను తృప్తిపర్చలేదు. అక్కా, నన్ను అనుమతించు.
మాం చాభిగమ్య క్షీణోఽయం కామాద్భరతసత్తమః। సముచ్ఛిద్యామి తత్కామం కథం ను యమసాదనే
ఈ భారత వంశ శ్రేష్ఠుడు నన్ను కోరుతూ వచ్చాడు, అతని కోరిక తీరలేదు. యమ లోకంలో ఆ కోరికను ఎలా విడిచిపెట్టగలను?
మమ హతోర్హి రాజాఽయం దివం రాజర్పిసత్తమః। న చైవ తాదృశీ బుద్ధిర్బాన్ధవాశ్చ న తాదృశాః
నా రాజు హతమై స్వర్గానికి వెళ్ళిపోయాడు, రాజర్షులలో శ్రేష్ఠుడా! నా మనసు కూడా అలాగే లేదు, నా బంధువులు కూడా అలా అనుకోవడం లేదు.
న చోత్సహే ధారయితుం ప్రాణాన్భర్త్రా వినా కృతా। తస్మాత్తమనుయాస్యామి యాన్తం వైవస్వతక్షయమ్
నా భర్త లేకుండా ప్రాణాలు నిలుపుకోలేను. అందుకే, వైవస్వతుని లోకానికి వెళ్తున్న అతని వెంట నేను వెళ్తాను.
వర్తేయం న సమాం వృత్తిం జాత్వహం న సుతేషు తే। తథాహి వర్తమానాం మామధర్మః సంస్పృశేన్మహాన్
నీ పిల్లలతో నేను ఎప్పుడూ ఒకే విధంగా ఉండలేను. అలా ఉంటే, నాకు పెద్ద పాపం కలుగుతుంది.
తస్మాన్మే సుతయోర్దేవి వర్తితవ్యం స్వపుత్రవత్। అన్వేష్యామి చ భర్తారం వ్రజన్తం యమసాదనమ్
కాబట్టి, దేవీ, నీ పిల్లలను నా పిల్లలవలె చూసుకోవాలి. భర్త యమ లోకానికి వెళ్తున్నప్పుడు నేను కూడా వెతుకుతాను.
మాం హి కామయమానోఽయం రాజా ప్రేతవశం గతః। రాజ్ఞః శరీరేణ సహ మామపీదం కలేవరమ్
ఈ రాజు నన్ను కోరుతూ ప్రేత లోకానికి వెళ్ళిపోయాడు. రాజు శరీరంతో పాటు నా శరీరం కూడా —
దగ్ధవ్యం సుప్రతిచ్ఛన్నం త్వేతదార్యే ప్రియం కురు। దారకేష్వప్రమత్తా త్వం భవేశ్చాభిహితా మయా। అతోఽహం న ప్రపశ్యామి సందేష్టవ్యం హితం తవ
ఈ శరీరాన్ని బాగా కప్పి దహించాలి, ఆర్యే, ఇది నాకు ప్రియమైన పని. పిల్లల విషయంలో జాగ్రత్తగా ఉండు, నేను చెప్పినట్లు చేయు. నీకు ఇంకేమీ చెప్పాల్సిన అవసరం నాకు కనిపించదు.
ఋషయస్తాన్సమాశ్వాస్య పాణ్డవాన్సత్యవిక్రమాన్। ఊచుః కున్తీం చ మాద్రీం చ సమాశ్వాస్య తపస్వినః
ఋషులు, సత్యవంతులు, పరాక్రమవంతులు అయిన పాండవులను ఓదార్చి, తపస్సులో నిమగ్నమైన కుంతీ, మాద్రిలను కూడా ఓదార్చారు.
సుభగే బాలపుత్రా తు న మర్తవ్యం తథంచన। పాణ్డవాంశ్చాపి నేష్యామః కురురాష్ట్రం పరన్తపాన్
సౌభాగ్యవతీ, చిన్న పిల్లలతో ఉన్న నీవు ఏ విధంగా అయినా చావకూడదు. పాండవులను, శత్రువులను జయించే వీరులను, మేము కురు దేశానికి తీసుకెళ్తాము.
అధర్మేష్వర్థజాతేషు ధృతరాష్ట్రశ్చ లోభవాన్। స కదాచిన్న వర్తేత పాణ్డవేషు యథావిధి
లోభంతో అధర్మం కలిగినప్పుడు ధృతరాష్ట్రుడు కూడా పాండవుల పట్ల యథావిధిగా ప్రవర్తించకపోవచ్చు.
కున్త్యాశ్చ వృష్ణయో నాథాః కున్తిభోజస్తథైవ చ। మాద్ర్యాశ్చ బలినాంశ్రేష్ఠః శల్యో భ్రాతా మహారథః
కుంతికి వృష్ణులు, కుంతిభోజుడు కూడా రక్షకులు; మాద్రికి బలవంతులలో శ్రేష్ఠుడు, ఆమె అన్నయ్య శల్యుడు మహారథి.