తస్య పత్నీ దమోపేతా మమ మాతా విశేషతః। పతివ్రతాం తపోవృద్ధాం సాధ్వాచారైరలఙ్కృతామ్
ఆయన భార్య, అంటే నా తల్లి, ప్రత్యేకంగా నియమశీలురాలు. పతివ్రత, తపస్సుతో పరిపక్వురాలు, మంచి ఆచారాలతో అలంకృతురాలు.
అప్రమాదేన తే బ్రహ్మన్మాతృభూతాం విముఞ్చ వై
బ్రాహ్మణా! జాగ్రత్తగా, నా తల్లిని, నీకూ తల్లిలాంటి ఆమెను వదిలిపెట్టు.
ఏవముక్త్వా తు యాచన్తం విముఞ్చేతి ముహుర్ముహుః। ప్రత్యవోచద్ద్విజో రాజన్నప్రగల్భమిదం వచః
అలా శ్వేతకేతువు మళ్లీ మళ్లీ 'వదిలిపెట్టు' అని వేడుకున్నా, ఆ ద్విజుడు రాజా! వినయంగా ఇలా అన్నాడు.
అపత్యార్థీ శ్వేతకేతో వృద్ధోఽహం మన్దచాక్షుషః। పితా తే ఋణనిర్ముక్తస్త్వయా పుత్రేణ కాశ్యప
'శ్వేతకేతూ! నేను వృద్ధుడిని, చూపు బలహీనంగా ఉంది. సంతానం కోసం ప్రయత్నిస్తున్నాను. నీ తండ్రి నీవు పుట్టినవాడివల్ల ఋణం నుండి విముక్తి పొందాడు, కాశ్యపా!'
ఋణాదహమనిర్ముక్తో వృద్ధోఽహం విగతస్పృహః। మమ కో దాస్యతి సుతాం కన్యాం సంప్రాప్తయౌవనామ్
'కానీ నేను ఇంకా ఋణం నుండి విముక్తి కాలేదు. వృద్ధుడిని, ఇక ఆశలు లేవు. నాకు ఎవరు పెళ్లికాని యువతిని ఇచ్చేరు?'
ప్రజారణిమిమాం పత్నీం విముఞ్చ త్వం మహాతపః। ఏకయా ప్రజయా ప్రీతో మాతరం తే దదామ్యహమ్
'పుత్రోత్పత్తికి యోగ్యురాలైన నీ భార్యను వదిలిపెట్టు, మహాతపస్వీ! ఒక కుమారుడు పుట్టిన తర్వాత సంతృప్తిగా, నీ తల్లిని మళ్లీ నీకు అప్పగిస్తాను.'
ఏవముక్తః శ్వేతకేతుర్లజ్జయా క్రోధమేయివాన్।' క్రుద్ధం తం తు పితా దృష్ట్వా శ్వేతకేతుమువాచ హ
ఇలా విన్న శ్వేతకేతువు, సిగ్గుతో తన కోపాన్ని ఆపుకున్నాడు. కానీ తన కుమారుడు కోపంతో ఉన్నాడని చూసి, తండ్రి శ్వేతకేతువును ఇలా ఉద్దేశించి అన్నాడు.
మా తాత కోపం కార్షీస్త్వమేష ధర్మః సనాతనః। అనావృతా హి సర్వేషాం వర్ణానామఙ్గనా భువి
'తండ్రి! నీవు కోపపడవద్దు. ఇది శాశ్వతమైన ధర్మం. భూమిపై అన్ని వర్ణాల మహిళలు స్వేచ్ఛగా ఉండేవారు.'
యథా గావః స్థితాః పుత్ర స్వేస్వే వర్ణే తథా ప్రజాః। `తథైవ చ కుటుమ్బేషు న ప్రమాద్యన్తి కర్హిచిత్
'ఎలా పశువులు తమ తమ వర్గాల్లో ఉంటాయో, అలాగే మహిళలు కూడా తమ వంశాల్లో ఉంటారు. కుటుంబాల్లో వారు ఎప్పుడూ నిర్లక్ష్యం చేయరు.'
ఋతుకాలే తు సంప్రాప్తే భర్తారం న జహుస్తదా।' ఋషిపుత్రోఽథ తం ధర్మం శ్వేతకేతుర్న చక్షమే
'ఋతుకాలం వచ్చినప్పుడు, వారు భర్తను వదిలిపెట్టరు.' అయినా ఆ ధర్మాన్ని ఋషిపుత్రుడు శ్వేతకేతువు ఒప్పుకోలేకపోయాడు.
చకార చైవ మర్యాదామిమాం స్త్రీపుంసయోర్భువి। మానుషేషు మహాభాగే న త్వేవాన్యేషు జన్తుషు
పృథ్విలో మనుషులలో మాత్రమే, పురుషుడు మరియు స్త్రీకి మధ్య ఈ సరిహద్దును స్థాపించాడు, మహాభాగే. ఇతర జంతువుల్లో మాత్రం ఇది లేదు.
తదాప్రభృతి మర్యాదా స్థితేయమితి నః శ్రుతమ్। వ్యుచ్చరన్త్యాః పతిం నార్యా అద్యప్రభృతి పాతకమ్
అప్పటి నుండి ఈ నియమం నిలిచినదిగా మనకు వినిపించింది. ఈ రోజు నుండి భార్య భర్తను విడిచిపోతే అది పాపమని చెప్పబడింది.
భ్రూణహత్యాసమం ఘోరం భవిష్యత్యసుఖావహమ్। `అద్యాప్యనువిధీయన్తే కామక్రోధవివర్జితాః
భ్రూణహత్యతో సమానమైన భయంకరమైన, సుఖం లేని పాపంగా ఇది మారుతుంది. ఇప్పటికీ కామం, కోపం లేని వారు ఈ నియమాన్ని పాటిస్తున్నారు.
ఉత్తరేషు మహాభాగే కురుష్వేవం యశస్విని। పురాణదృష్టో ధర్మోఽయం పూజ్యతే చ మహర్షిభిః
ఉత్తర ప్రాంతాల్లో, కురువంశంలో ప్రసిద్ధురాలా, ఈ పురాతన ధర్మాన్ని మహర్షులు గౌరవించి పాటిస్తున్నారు.
భార్యాం తథా వ్యుచ్చరతః కౌమారబ్రహ్మచారిణీమ్। పతివ్రతామేతదేవ భవితా పాతకం భువి
ఒకవాడు, కన్యత్వాన్ని, బ్రహ్మచర్యాన్ని పాటించే భార్యను దగ్గరగా చేరితే, భూమిపై అది పాపంగా మారుతుంది.
నియుక్తా పతినా భార్యా యద్యపత్యస్య కారణాత్। న కుర్యాత్తత్తథా భీరు సైనః సుమహదాప్నుయాత్। ఇతి తేన పురా భీరు మర్యాదా స్థాపితా బలాత్
భర్త సంతానం కోసం భార్యను నియమిస్తే, ఆమె భయంతో అది చేయకపోతే, ఆమెకు పెద్ద తప్పు కలుగుతుంది. అందుకే, భయపడే వాడా, ఈ నియమం పురాతన కాలంలో బలవంతంగా పెట్టబడింది.
ఉద్దాలకస్య పుత్రేణ ధర్మ్యా వై శ్వేతకేతునా। సౌదాసేన చ రమ్భోరు నియుక్తా పుత్రజన్మని
ఉద్దాలకుని కుమారుడు ధార్మికుడు శ్వేతకేతు, సౌదాసుడు కూడా, సంతానం కోసం ఈ నియమాన్ని స్థాపించారు, సన్నని నడుము కలదానివి.
మదయన్తీ జగామర్షిం వసిష్ఠమితి నః శ్రుతమ్। తస్మాల్లేభే చ సా పుత్రమశ్మకం నామ భామినీ
మదయంతి వసిష్ఠ మహర్షిని కలిసిందని మనకు వినిపించింది. ఆయన ద్వారా ఆమె అశ్మకుడు అనే కుమారుని పొందింది, ప్రకాశవంతురాలా.
ఏవం కృతవతీ సాపి భర్తుః ప్రియచికీర్షయా। అస్మాకమపి తే జన్మ విదితం కమలేక్షణే
ఆమె భర్తకు ఆనందం కలిగించాలనే కోరికతో అలా చేసింది. కమలాక్షి, నీ జన్మ కూడా ఇలానే జరిగినదని నీకు తెలుసు.
కృష్ణద్వైపాయనాద్భీరు కురూణాం వంశవృద్ధయే। అత ఏతాని సర్వాణి కారణాని సమీక్ష్య వై
కృష్ణద్వైపాయనుని ద్వారా, కురువంశానికి వృద్ధి కోసం, భయపడే వాడా, ఈ కారణాలన్నింటినీ బట్టి—
మమైతద్వచనం ధర్మ్యం కర్తుమర్హస్యనిన్దితే। ఋతావృతౌ రాజపుత్రి స్త్రియా భర్తా పతివ్రతే
నా మాటలు ధర్మబద్ధంగా ఉన్నాయని, నిందలేని రాజకుమారీ, నువ్వు చేయాలి. సరైన కాలంలో భర్తే పతివ్రత భార్యకు అధిపతి.
నాతివర్తవ్య ఇత్యేవం ధర్మం ధర్మవిదో విదుః। శేషేష్వన్యేషు కాలేషు స్వాతన్త్ర్యం స్త్రీ కిలార్హతి
ఈ ధర్మాన్ని ధర్మజ్ఞులు ఇలా చెబుతారు—ఇది అతిక్రమించకూడదు. మిగతా కాలాల్లో స్త్రీకి స్వాతంత్ర్యం ఉండవచ్చని అంటారు.
ధర్మమేవం జనాః సన్తః పురాణం పరిచక్షతే। భర్తా భార్యాం రాజపుత్రి ధర్మ్యం వాఽధర్మ్యమేవ వా
ప్రాచీన ధర్మాన్ని ప్రజలు ఇలా వివరిస్తారు. ధర్మమైనా, అధర్మమైనా, రాజకుమారీ, భార్య భర్త చెప్పినదాన్ని చేయాలి.
యద్బ్రూయాత్తత్తథా కార్యమితి వేదవిదో విదుః। విశేషతః పుత్రగృద్ధీ హీనః ప్రజననాత్స్వయమ్
వేదజ్ఞులు ఇలా చెబుతారు—భర్త చెప్పినదాన్ని అలాగే చేయాలి, ముఖ్యంగా అతడు సంతానం కోరికతో, తానే సంతానం పొందలేని స్థితిలో ఉన్నప్పుడు.
యథాఽహమనవద్యాఙ్గి పుత్రదర్శనలాలసః। అయం రక్తాఙ్గులినఖః పద్మపత్రనిభః శుభే
నిందలేని వాడివి, నేను కూడా కుమారుని చూడాలనే తపనతో ఉన్నాను. ఈవిడకు ఎర్రటి గోళ్లు, పద్మదళాల్లాంటి చేతులు ఉన్నాయే, సుందరినీ—
ప్రసాదనార్థం సుశ్రోణి శిరస్యభ్యుద్యతోఽఞ్జలిః। మన్నియోగాత్సుకేశాన్తే ద్విజాతేస్తపసాఽధికాత్
నీ మనస్సు దోరుకునేందుకు, సుందర నడుము కలదానివి, నేను చేతులు జోడించి తలపై పెట్టాను. నా ఆజ్ఞతో, సుకేశి, బ్రాహ్మణుని తపస్సుతో—
పుత్రాన్గుణసమాయుక్తానుత్పాదయితుమర్హసి। త్వత్కృతేఽహం పృథుశ్రోణి గచ్ఛేయం పుత్రిణాం గతిమ్
గుణాలతో కూడిన కుమారులను నువ్వు కనాలి. నీ కోసం, విశాల నడుము కలదానివి, నేను సంతానం కలిగిన వారి స్థితిని పొందాలనుకుంటున్నాను.
ఏవముక్తా తతః కున్తీ పాణ్డుం పరపురఞ్జయమ్। ప్రత్యువాచ వరారోహా భర్తుః ప్రియహితే రతా
ఇలా పాండు మాట్లాడిన తరువాత, ఉత్తమ రూపం కలిగిన కుంతి, భర్తకు మేలు కావాలని కోరుతూ, శత్రు నగరాలను జయించిన పాండువుకు ఇలా సమాధానం చెప్పింది.
అధర్మః సుమహానేషు స్త్రీణాం భరతసత్తమ। యత్ప్రసాదయతే భర్తా ప్రసాద్యః క్షత్రియర్షభ। శృణు చేదం మహాబాహో మమ ప్రీతికరం చః
భరత వంశశ్రేష్ఠుడా, స్త్రీలకు ఇది ఒక పెద్ద అన్యాయం — భర్తను ఒకసారి సంతుష్టిపరిచినా, మళ్లీ మళ్లీ సంతోషపెట్టాల్సి వస్తుంది. క్షత్రియులలో శ్రేష్ఠుడా, నా మాట విను, ఇది నీకు ఆనందాన్నిస్తుంది.
పితృవేశ్మన్యహం బాలా నియుక్తాఽతిథిపూజనే। ఉగ్రం పర్యచరం తత్ర బ్రాహ్మణం సంశితవ్రతమ్
నా తండ్రి ఇంట్లో నేను చిన్నపిల్లగా ఉన్నప్పుడు, అతిథులకు ఆతిథ్యం చేయమని నాకు బాధ్యత ఇచ్చారు. అక్కడ నేను ఒక కఠినమైన వ్రతాన్ని పాటించే బ్రాహ్మణునికి సేవ చేశాను.