శ్వేతకేతురితి ఖ్యాతః పుత్రస్తస్యాభవన్మునిః। మర్యాదేయం కృతా తేన ధర్మ్యా వై శ్వేతకేతునా
ఆయన కుమారుడు శ్వేతకేతువు అని ప్రసిద్ధి. ధర్మబద్ధమైన ఈ నియమాన్ని శ్వేతకేతువు స్థాపించాడు.
కోపాత్కమలపత్రాక్షి యదర్థం తన్నిబోధ మే
కమలదళాలాంటి కన్నులవాడా, ఆయన కోపంతో ఏ కారణంగా ఇలా చేశాడో నేను చెబుతాను, విను.
శ్వేతకేతోః పితా దేవి తప ఉగ్రం సమాస్థితః। గ్రీష్మే పఞ్చతపా భూత్వా వర్షాస్వాకాశగోఽభవత్
దేవీ, శ్వేతకేతువు తండ్రి ఉద్దాలకుడు ఘోరమైన తపస్సు ఆచరించాడు. వేసవిలో అయిదు అగ్నుల మధ్య తపస్సు చేసాడు, వర్షాకాలంలో ఆకాశం క్రిందే ఉండేవాడు.
శిశఇరే సలిలస్థాయీ సహ పత్న్యా మహాతపాః। ఉద్దాలకం తపస్యన్తం నియమేన సమాహితమ్
చలికాలంలో తన భార్యతో కలిసి నీటిలో నిలబడి తపస్సు చేశాడు. ఆ మహాతపస్వి ఉద్దాలకుడు నియమంతో, ఏకాగ్రతతో తపస్సు చేసేవాడు.
తస్య పుత్రః శ్వేతకేతుః పరిచర్యాం చకార హ। అభ్యాగచ్ఛద్ద్విజః కశ్చిద్వలీపలితసంతతః
ఆయన కుమారుడు శ్వేతకేతువు సేవ చేసేవాడు. అప్పుడు ఒక వృద్ధుడు, తెల్లజుట్టుతో ఉన్న బ్రాహ్మణుడు అక్కడికి వచ్చాడు.
తం దృష్ట్వైవ మునిః ప్రీతః పూజయామాస శాస్త్రతః। స్వాగతేన చ పాద్యేన మృదువాక్యైశ్చ భారత
ఆ బ్రాహ్మణుణ్ణి చూసి ముని సంతోషించి, శాస్త్రోక్తంగా అతనికి ఆతిథ్యం ఇచ్చాడు. స్వాగతం పలికి, పాద్యంతో, మృదువైన మాటలతో ఆదరించాడు.
శాకమూలఫలాద్యైశ్చ వన్యైరన్యైరపూజయత్। క్షుత్పిపాసాశ్రమేంణార్తః పూజితశ్చ మహర్షిణా
అతనికి అడవి కూరగాయలు, మూలాలు, పండ్లు, ఇతర వన్యాహారాలతో ఆతిథ్యం ఇచ్చాడు. ఆకలి, దాహం, కష్టాలతో అలసిపోయిన అతిథిని మహర్షి ఆదరించాడు.
విశ్రాన్తో మునిమాసాద్య పర్యపృచ్ఛద్ద్విజస్తదా। ఉద్దాలక మహర్షే త్వం సత్యం మే బ్రూహి మాఽనృతమ్
విశ్రాంతి తీసుకున్న తర్వాత, ఆ బ్రాహ్మణుడు మునిని దగ్గరికి వచ్చి అడిగాడు: 'ఉద్దాలక మహర్షీ, నన్ను మోసం చేయకుండా నిజం చెప్పు.'
ఋషిపుత్రః కుమారోఽయం దర్శనీయో విశేషతః। తవ పుత్రమిమం మన్యే కృతకృత్యోఽసి తద్వద
'ఈ కుమారుడు ఋషిపుత్రుడు, చాలా అందంగా ఉన్నాడు. ఇతను నీ కుమారుడేనా? నువ్వు నీ కార్యాన్ని సాధించావా? చెప్పు.'
మమ పత్నీ మహాప్రాజ్ఞ కుశికస్య సుతా మతా। మామేవానుగతా పత్నీ మమ నిత్యమనువ్రతా
'మహాపండితా, నా భార్య కుశికుని కుమార్తె. ఆమె నన్ను మాత్రమే అనుసరిస్తూ, ఎప్పుడూ నాకే విధేయురాలిగా ఉంటుంది.'
అరున్ధతీవ పత్నీనాం తపసా కర్శితస్తనీ। అస్యాం జాతః శ్వేతకేతుర్మమ పుత్రో మహాతపాః
'అరుందతిలా, నా భార్య తపస్సుతో క్షీణించిపోయింది. ఆమె నుంచే నా కుమారుడు శ్వేతకేతువు జన్మించాడు. అతను గొప్ప తపస్వి.'
వేదవేదాఙ్గవిద్విప్ర మచ్ఛాసనపరాయణః। లోకజ్ఞః సర్వలోకేషు విశ్రుతః సత్యవాగ్ఘృణీ
'వేదాలు, వేదాంగాలు నేర్చుకున్న బ్రాహ్మణుడు. నా ఉపదేశాన్ని పాటిస్తూ, లోకజ్ఞానం కలిగి, అందరికీ ప్రసిద్ధి చెందినవాడు, సత్యవాది, దయగలవాడు.'
అపుత్రీ భార్యయా చార్థీ వృద్ధోఽహం మన్దచాక్షుషః। పిత్ర్యాదృణాదనిర్ముక్తః పూర్వమేవాకృతస్త్రియః
నాకు పిల్లలు లేరు, భార్యతో కలిసి ధనం కోసం ప్రయత్నిస్తున్నాను. వృద్ధుడిని, చూపు బలహీనంగా ఉంది. ఇంకా పితృ ఋణం నుండి విముక్తి పొందలేదు. రెండో పెళ్లి కూడా చేయలేదు.
ప్రజారణిస్తు పత్నీ తే కులశీలసమన్వితా। సదృశీ మమ గోత్రేణ వహామ్యేనాం క్షమస్వ మే
నీ భార్య మంచి వంశంలో పుట్టి, మంచి స్వభావం కలిగి ఉంది. సంతానం కోసం ఆమెను తీసుకోవాలని అనుకుంటున్నాను. దయచేసి నన్ను క్షమించు.
ఇత్యుక్త్వా మృగశావాక్షీం చీరకృష్ణాజినామ్బరామ్। యష్ట్యాధారః స్రస్తగాత్రో మన్దచక్షురబుద్ధిమాన్
అలా చెప్పి, మృగశావనయనులాంటి ఆ మహిళను, చీరలు, కృష్ణాజినం ధరించి ఉన్న ఆమెను, చేతిలో కర్రను పట్టుకుని, బలహీనమైన కళ్లతో, శరీరం అలసిపోయిన వృద్ధుడు దగ్గరకు వెళ్లాడు.
స్వవ్యాపారాక్షమాం శ్రేష్ఠమచిత్తామాత్మని ద్విజః।' శ్వేతకేతోః కిల పురా సమక్షం మాతరం పితుః
తన పని కోసం పట్టుదలగా ఉన్న ఆ ద్విజుడు, ఆమెను ఉత్తమురాలిగా భావించాడు. ఆమె మనసు ఎక్కడో ఉన్నా, ఇది శ్వేతకేతువు తన తల్లి తండ్రుల సమక్షంలో జరిగినదని చెబుతారు.
జగ్రాహ బ్రాహ్మణః పాపౌ గచ్ఛావ ఇతి చాబ్రవీత్। ఋషిపుత్రస్తదా కోపం చకారామర్షితస్తదా
ఆ బ్రాహ్మణుడు ఆమె చేతిని పట్టుకుని, 'వెళ్లుదాం' అని అన్నాడు. అప్పుడే ఆ ఋషిపుత్రుడు కోపంతో, అసహనంతో ఉన్నాడు.
మాతరం తాం తథా దృష్ట్వా నీయమానాం బలాదివ। `తపసా దీప్తవీర్యో హి శ్వేతకేతుర్న చక్షమే
తన తల్లిని బలవంతంగా తీసుకెళ్తున్నట్టు చూసి, తపస్సుతో తేజస్సుతో ఉన్న శ్వేతకేతువు దీన్ని సహించలేకపోయాడు.
సంగృహ్య మాతరం హస్తే శ్వేతకేతురభాషత। దుర్బ్రాహ్మణ విముఞ్చ త్వం మాతరం మే పతివ్రతామ్
శ్వేతకేతువు తన తల్లిని చేతిలో పట్టుకుని, 'దుర్బ్రాహ్మణా! నా తల్లిని, పతివ్రత అయిన ఆమెను వదిలిపెట్టు!' అని అన్నాడు.
స్వయం పితా మే బ్రహ్మర్షిః క్షమావాన్బ్రహ్మవిత్తమః। శాపానుగ్రహయోః శక్తః తూష్ణీంభూతో మహావ్రతః
నా తండ్రి బ్రహ్మర్షి, సహనశీలి, వేదజ్ఞాని. శాపం ఇవ్వడానికీ, అనుగ్రహించడానికీ శక్తివంతుడు. మహావ్రతుడు అయినా, ఆయన మౌనంగా ఉన్నాడు.
తస్య పత్నీ దమోపేతా మమ మాతా విశేషతః। పతివ్రతాం తపోవృద్ధాం సాధ్వాచారైరలఙ్కృతామ్
ఆయన భార్య, అంటే నా తల్లి, ప్రత్యేకంగా నియమశీలురాలు. పతివ్రత, తపస్సుతో పరిపక్వురాలు, మంచి ఆచారాలతో అలంకృతురాలు.
అప్రమాదేన తే బ్రహ్మన్మాతృభూతాం విముఞ్చ వై
బ్రాహ్మణా! జాగ్రత్తగా, నా తల్లిని, నీకూ తల్లిలాంటి ఆమెను వదిలిపెట్టు.
ఏవముక్త్వా తు యాచన్తం విముఞ్చేతి ముహుర్ముహుః। ప్రత్యవోచద్ద్విజో రాజన్నప్రగల్భమిదం వచః
అలా శ్వేతకేతువు మళ్లీ మళ్లీ 'వదిలిపెట్టు' అని వేడుకున్నా, ఆ ద్విజుడు రాజా! వినయంగా ఇలా అన్నాడు.
అపత్యార్థీ శ్వేతకేతో వృద్ధోఽహం మన్దచాక్షుషః। పితా తే ఋణనిర్ముక్తస్త్వయా పుత్రేణ కాశ్యప
'శ్వేతకేతూ! నేను వృద్ధుడిని, చూపు బలహీనంగా ఉంది. సంతానం కోసం ప్రయత్నిస్తున్నాను. నీ తండ్రి నీవు పుట్టినవాడివల్ల ఋణం నుండి విముక్తి పొందాడు, కాశ్యపా!'
ఋణాదహమనిర్ముక్తో వృద్ధోఽహం విగతస్పృహః। మమ కో దాస్యతి సుతాం కన్యాం సంప్రాప్తయౌవనామ్
'కానీ నేను ఇంకా ఋణం నుండి విముక్తి కాలేదు. వృద్ధుడిని, ఇక ఆశలు లేవు. నాకు ఎవరు పెళ్లికాని యువతిని ఇచ్చేరు?'
ప్రజారణిమిమాం పత్నీం విముఞ్చ త్వం మహాతపః। ఏకయా ప్రజయా ప్రీతో మాతరం తే దదామ్యహమ్
'పుత్రోత్పత్తికి యోగ్యురాలైన నీ భార్యను వదిలిపెట్టు, మహాతపస్వీ! ఒక కుమారుడు పుట్టిన తర్వాత సంతృప్తిగా, నీ తల్లిని మళ్లీ నీకు అప్పగిస్తాను.'
ఏవముక్తః శ్వేతకేతుర్లజ్జయా క్రోధమేయివాన్।' క్రుద్ధం తం తు పితా దృష్ట్వా శ్వేతకేతుమువాచ హ
ఇలా విన్న శ్వేతకేతువు, సిగ్గుతో తన కోపాన్ని ఆపుకున్నాడు. కానీ తన కుమారుడు కోపంతో ఉన్నాడని చూసి, తండ్రి శ్వేతకేతువును ఇలా ఉద్దేశించి అన్నాడు.
మా తాత కోపం కార్షీస్త్వమేష ధర్మః సనాతనః। అనావృతా హి సర్వేషాం వర్ణానామఙ్గనా భువి
'తండ్రి! నీవు కోపపడవద్దు. ఇది శాశ్వతమైన ధర్మం. భూమిపై అన్ని వర్ణాల మహిళలు స్వేచ్ఛగా ఉండేవారు.'
యథా గావః స్థితాః పుత్ర స్వేస్వే వర్ణే తథా ప్రజాః। `తథైవ చ కుటుమ్బేషు న ప్రమాద్యన్తి కర్హిచిత్
'ఎలా పశువులు తమ తమ వర్గాల్లో ఉంటాయో, అలాగే మహిళలు కూడా తమ వంశాల్లో ఉంటారు. కుటుంబాల్లో వారు ఎప్పుడూ నిర్లక్ష్యం చేయరు.'
ఋతుకాలే తు సంప్రాప్తే భర్తారం న జహుస్తదా।' ఋషిపుత్రోఽథ తం ధర్మం శ్వేతకేతుర్న చక్షమే
'ఋతుకాలం వచ్చినప్పుడు, వారు భర్తను వదిలిపెట్టరు.' అయినా ఆ ధర్మాన్ని ఋషిపుత్రుడు శ్వేతకేతువు ఒప్పుకోలేకపోయాడు.