సంవాదశ్చ సరస్వత్యాస్తార్క్ష్యర్షేః సుమహాత్మనః। మత్స్యోపాఖ్యానమత్రైవ ప్రోచ్యతే తదనన్తరమ్
ఇక్కడే సరస్వతీదేవి, తార్క్ష్య మహర్షి మధ్య సంభాషణ, వెంటనే చేప కథ కూడా చెప్పబడింది.
మార్కణ్డేయసమాస్యా చ పురాణం పరికీర్త్యతే। ఐన్ద్రద్యుమ్నాముపాఖ్యానం తథైవాఙ్గిరసం స్మృతమ్
మార్కండేయుడు చెప్పిన పురాణం, ఇంద్రద్యుమ్నుని కథ, అలాగే ఆంగిరసుని కథ కూడా ఇక్కడ వివరించబడింది.
పతివ్రతాయాశ్చాఖ్యానం తథైవాఙ్గిరసం స్మృతమ్। ద్రౌపద్యాః కీర్తితశ్చాత్ర సంవాదః సత్యభామయా
పతివ్రత కథ, ఆంగిరసుని కథగా గుర్తించబడింది. అలాగే ద్రౌపదీ, సత్యభామల మధ్య సంభాషణ కూడా ఇక్కడ చెప్పబడింది.
పునర్ద్వైతవనం చైవ పాణ్డవాః సముపాగతాః। ఘోషయాత్రా చ గన్ధర్వైర్యత్ర బద్ధః సుయోధనః
పాండవులు మళ్లీ ద్వైతవనానికి వెళ్లిన విషయం, అక్కడ గోసంరక్షణ యాత్రలో గంధర్వులు సుయోధనుని పట్టుకున్న సంగతీ చెప్పబడింది.
హ్రియమాణస్తు మన్దాత్మా మోక్షితోఽసౌ కిరీటినా। ధర్మరాజస్య చాత్రైవ మృగస్వప్ననిదర్శనాత్
ఆ మూర్ఖుడు గంధర్వుల చేతిలో పడగా, అర్జునుడు అతన్ని విడిపించాడు. అలాగే ధర్మరాజుకు కలలో మృగ దర్శనం జరిగిన విషయం కూడా ఇక్కడ ఉంది.
కామ్యకే కాననశ్రేష్ఠే పునర్గమనముచ్యతే। వ్రీహిద్రౌణికమాఖ్యానమత్రైవ బహువిస్తరమ్
కామ్యక వనానికి తిరిగి వెళ్లిన విషయం, అలాగే వ్రీహిద్రౌణికుని కథ విస్తృతంగా వివరించబడింది.
దుర్వాససోఽప్యుపాఖ్యానమత్రైవ పరికీర్తితమ్। జయద్రథేనాపహారో ద్రౌపద్యాశ్చాశ్రమాన్తరాత్
ఇక్కడే దుర్వాస మహర్షి కథ, జయద్రథుడు ఆశ్రమం నుండి ద్రౌపదిని అపహరించిన సంగతీ చెప్పబడింది.
యత్రైనమన్వయాద్భీమో వాయువేగసమో జవే। చక్రే చైనం పఞ్చశిఖం యత్ర భీమో మహాబలః
అక్కడ వాయువేగంతో భీముడు అతన్ని వెంబడించాడు. మహాబలుడు భీముడు అతన్ని అయిదు జుట్టులతో చేసినాడు.
రామాయణముపాఖ్యానమత్రైవ బహువిస్తరమ్। యత్ర రామేణ విక్రమ్య నిహతో రావణో యుధి
ఇక్కడే విస్తృతంగా రామాయణ కథ ఉంది. అక్కడ రాముడు తన పరాక్రమాన్ని చూపించి, యుద్ధంలో రావణుడిని సంహరించాడు.
సావిత్ర్యాశ్చాప్యుపాఖ్యానమత్రైవ పరికీర్తితమ్। కర్ణస్య పరిమోక్షోఽత్ర కుణ్డలాభ్యాం పురందరాత్
ఇక్కడే సావిత్రి కథ, ఇంద్రుడు కర్ణునికి కుండలాలను ఇచ్చిన విషయం కూడా వివరించబడింది.
యత్రాస్య శక్తిం తుష్టోఽసావదాదేకవధాయ చ। ఆరణేయముపాఖ్యానం యత్ర ధర్మోఽన్వశాత్సుతమ్
అక్కడ సంతోషంతో అతనికి ఒకరిని సంహరించడానికి శక్తి ఇచ్చినట్టు, అలాగే అరణి కథ, అక్కడ ధర్ముడు తన కుమారుని వెంబడించినట్టు చెప్పబడింది.
జగ్ముర్లబ్ధవరా యత్ర పాణ్డవాః పశ్చిమాం దిశమ్। ఏతదారణ్యకం పర్వ తృతీయం పరికీర్తితమ్
అక్కడ వరాలు పొందిన పాండవులు పడమర దిశకు వెళ్లినట్టు, ఇది మూడవ భాగమైన ఆరణ్యక పర్వమని ప్రకటించబడింది.
అత్రాధ్యాయశతే ద్వే తు సంఖ్యయా పరికీర్తితే। ఏకోనసప్తతిశ్చైవ తథాఽధ్యాయాః ప్రకీర్తితాః
ఇక్కడ రెండు వందల అధ్యాయాలు, అలాగే అరవై తొమ్మిది అధ్యాయాలు ఉన్నట్టు చెప్పబడింది.
ఏకాదశ సహస్రాణి శ్లోకానాం షట్ శతాని చ। చతుఃషష్టిస్తథా శ్లోకాః పర్వణ్యస్మిన్ప్రకీర్తితాః
ఈ పర్వంలో పదకొండు వేల ఆరు వందల అరవై నాలుగు శ్లోకాలు ఉన్నాయని ప్రకటించబడింది.
అతః పరం నిబోధేదం వైరాటం పర్వ విస్తరమ్। విరాటనగరే గత్వా శ్మశానే విపులాం శమీమ్
ఇప్పుడు విరాటపర్వం విశదంగా విను. పాండవులు విరాటనగరానికి చేరుకొని, అక్కడ శ్మశానంలో ఉన్న పెద్ద శమి చెట్టులో తమ గొప్ప ఆయుధాలను దాచారు.
దృష్ట్వా సంనిదధుస్తత్ర పాణ్డవా హ్యాయుధాన్యుత। యత్ర ప్రవిశ్య నగరం ఛద్మనా న్యవసంస్తు తే
ఆ ప్రదేశాన్ని చూసిన పాండవులు ఆయుధాలను అక్కడ దాచారు. తర్వాత వారు వేషధారణతో నగరంలోకి ప్రవేశించి అక్కడ నివసించారు.
పాఞ్చాలీం ప్రార్థయానస్య కామోపహతచేతసః। దుష్టాత్మనో వధో యత్ర కీచకస్య వృకోదరాత్
అక్కడ కామంతో మోహించిపోయిన కీచకుడు ద్రౌపదిని కోరాడు. ఆ దుష్టుడు భీమసేనుని చేతిలో అక్కడే సంహరించబడ్డాడు.
పాణ్డవాన్వేషణార్థం చ రాజ్ఞో దుర్యోధనస్య చ। చారాః ప్రస్థాపితాశ్చాత్ర నిపుణాః సర్వతోదిశం
పాండవులను వెతకడానికి రాజు దుర్యోధనుడు అన్ని దిశలలో నిపుణులైన గూఢచారులను పంపించాడు.
న చ ప్రవృత్తిస్తైర్లబ్ధా పాణ్డవానాం మహాత్మనామ్। గోగ్రహశ్చ విరాటస్య త్రిగర్తైః ప్రథమం కృతః
అయితే, ఆ గూఢచారులు మహాత్ములైన పాండవుల గురించి ఏ సమాచారం కూడా కనుగొనలేకపోయారు. ఆ సమయంలో త్రిగర్తులు మొదట విరాటుని పశువులను దోచేందుకు యత్నించారు.
యత్రాస్య యుద్ధం సుమహత్తైరాసీల్లోమహర్షణమ్। హ్రియమాణశ్చ యత్రాసౌ భీమసేనేన మోక్షితః
అక్కడ భయంకరమైన గొప్ప యుద్ధం జరిగింది. పశువులను దోచుకుపోతుండగా, భీమసేనుడు వాటిని రక్షించాడు.
గోధనం చ విరాటస్య మోక్షితం యత్ర పాణ్డవైః। అనన్తరం చ కురుభిస్తస్య గోగ్రహణం కృతమ్
విరాటుని పశువులను పాండవులు విడిపించారు. వెంటనే కౌరవులు కూడా పశువులను దోచేందుకు ప్రయత్నించారు.
సమస్తా యత్ర పార్థేన నిర్జితాః కురవో యుధి। ప్రత్యాహృతం గోధనం చ విక్రమేణ కిరీటినా
అక్కడ అర్జునుడు యుద్ధంలో కౌరవులందరినీ ఓడించాడు. కిరీటధారి అర్జునుడు తన పరాక్రమంతో పశువులను తిరిగి తీసుకొచ్చాడు.
విరాటేనోత్తరా దత్తా స్నుషా యత్ర కిరీటినః। అభిమన్యుం సముద్దిశ్య సౌభద్రమరిఘాతినమ్
తర్వాత విరాటుడు తన కుమార్తె ఉత్తరను కిరీటధారి అర్జునునికి కోడలిగా ఇచ్చాడు. ఆమెను సుభద్ర కుమారుడు, శత్రువులను సంహరించేవాడు అభిమన్యునికి ఇచ్చాడు.
చతుర్థమేతద్విపులం వైరాటం పర్వ వర్ణితమ్। అత్రాపి పరిసంఖ్యాతా అధ్యాయాః పరమర్షిణా
ఇదే నాలుగవ విస్తృతమైన విరాటపర్వం వివరించబడింది. ఇందులో కూడా పరమర్షి అధ్యాయాలను లెక్కపెట్టాడు.
సప్తషష్టిరథో పూర్ణాః శ్లోకానామపి మే శృణు। శ్లోకానాం ద్వే సహస్రే తు శ్లోకాః పఞ్చాశదేవ తు
ఇక్కడ ముప్పైయేడూ పూర్తయిన అధ్యాయాలు ఉన్నాయి. పద్యాల విషయానికి వస్తే, మొత్తం రెండు వేల యాభై పద్యాలు ఉన్నాయి.
ఉక్తాని వేదవిదుషా పర్వణ్యస్మిన్మహర్షిణా। ఉద్యోగపర్వ విజ్ఞేయం పఞ్చమం శృణ్వతః పరమ్
ఈ విభాగంలో వేదజ్ఞుడైన మహర్షి చెప్పినవి వివరించబడ్డాయి. ఇప్పుడు ఐదవదైన ఉద్యోగపర్వాన్ని విను.
ఉపప్లావ్యే నివిష్టేషు పాణ్డవేషు జిగీషయా। దుర్యోధనోఽర్జునశ్చైవ వాసుదేవముపస్థితౌ
ఉపప్లవ్యలో పాండవులు స్థిరపడిన తర్వాత, విజయం సాధించాలనే కోరికతో దుర్యోధనుడు, అర్జునుడు ఇద్దరూ వాసుదేవుని వద్దకు వెళ్లారు.
సాహాయ్యమస్మిన్సమరే భవాన్నౌ కర్తుమర్హతి। ఇత్యుక్తే వచనే కృష్ణో యత్రోవాచ మహామతిః
'ఈ యుద్ధంలో మాకు సహాయం చేయాలి' అని వారు చెప్పినప్పుడు, అక్కడ మహామతి కృష్ణుడు మాట్లాడాడు.
అయుధ్యమానమాత్మానం మన్త్రిణం పురుషర్షభౌ। అక్షౌహిణీం వా సైన్యస్య కస్య కిం వా దదామ్యహమ్
'ఒకవైపు నేను ఆయుధాలు లేకుండా, యుద్ధం చేయకుండా, సలహాదారుడిగా ఉంటాను. మరోవైపు ఒక అక్షౌహిణి సైన్యం ఉంటుంది. ఎవరు ఏది కోరుకుంటారు?' అని అన్నాడు.
వవ్రే దుర్యోధనః సైన్యం మన్దాత్మా యత్ర దుర్మతిః। అయుధ్యభానం సచివం వవ్రే కృష్మం ధనంజయః
అప్పుడు మూర్ఖుడైన దుర్యోధనుడు సైన్యాన్ని కోరుకున్నాడు. ధనంజయుడు యుద్ధం చేయని కృష్ణుని సలహాదారుడిగా కోరుకున్నాడు.