దేవా బ్రహ్మర్షయశ్చైవ చక్రుః కర్మ స్వయం తదా। వ్యుషితాశ్వస్తతో రాజన్నతి మర్త్యాన్వ్యరోచత
ఆ సమయంలో దేవతలు, బ్రహ్మర్షులు స్వయంగా ఆ కర్మలను నిర్వహించారు. రాజా వ్యుషితాశ్వుడు మానవులకన్నా మరింత ప్రకాశంగా వెలిగాడు.
సర్వభూతాన్ప్రతి యథా తపనః శిశిరాత్యయే। స విజిత్య గృహీత్వా చ నృపతీన్రాజసత్తమః
ఎండాకాలం ముగిసిన తర్వాత సూర్యుడు అన్నివ్యవస్థలకన్నా ప్రకాశవంతంగా కనిపించునట్లు, ఆ రాజశ్రేష్ఠుడు ఇతర రాజులను జయించి, వశపరిచాడు.
ప్రాచ్యానుదిచ్యాన్పాశ్చాత్యాన్దాక్షిణాత్యానకాలయత్। అశ్వమేధే మహాయజ్ఞే వ్యుషితాశ్వః ప్రతాపవాన్
ప్రాచ్య, ఉత్తర, పశ్చిమ, దక్షిణ దిక్కుల రాజులను వ్యుషితాశ్వుడు తన ప్రతాపంతో అశ్వమేధ మహాయజ్ఞంలో వశపరిచాడు.
బభూవ స హి రాజేన్ద్రో దశనాగబలాన్వితః। అప్యత్ర గాథాం గాయన్తి యే పురాణవిదో జనాః
ఆ రాజేంద్రుడు పది ఏనుగుల బలంతో ప్రసిద్ధి చెందాడు. పురాణాలను తెలిసిన వారు అతని గొప్పతనాన్ని పాటలుగా పాడుతుంటారు.
వ్యుషితాశ్వే యశోవృద్ధే మనుష్యేన్ద్రే కురూత్తమ। వ్యుషితాశ్వః సముద్రాన్తాం విజిత్యేమాం వసున్ధరామ్
కురువంశశ్రేష్ఠుడా, వ్యుషితాశ్వుని కీర్తి మానవుల్లో పెరిగినప్పుడు, అతడు సముద్రాంతం వరకు భూమిని జయించాడు.
అపాలయత్సర్వవర్ణాన్పితా పుత్రానివౌరసాన్। యజమానో మహాయజ్ఞైర్బ్రాహ్మణేభ్యో ధనం దదౌ
అతడు అన్నివర్ణాల ప్రజలను తండ్రిలా తన కుమారులను కాపాడినట్టు రక్షించాడు. మహాయజ్ఞాలు నిర్వహించి బ్రాహ్మణులకు ధనం ఇచ్చాడు.
అనన్తరత్నాన్యాదాయ స జహార మహాక్రతూన్। సుషావ చ బహూన్సోమాన్సోమసంస్థాస్తతాన చ
అతడు అనేక అపారమైన రత్నాలను సంపాదించి, మహాయాగాలు చేశాడు. ఎన్నో సోమాలను పిండించి, అనేక సోమయాగాలు నిర్వహించాడు.
ఆసీత్కాక్షీవతీ చాస్య భార్యా పరమసంమతా। భద్రా నామ మనుష్యేన్ద్ర రూపేణాసదృశీ భువి
అతనికి కాక్షీవతీ అనే భార్య ఉండేది. ఆమె పేరు భద్ర. భూమిపై అందంలో ఆమెకు సమానురాలు లేరు.
కామయామాసతుస్తౌ చ పరస్పరమితి శ్రుతమ్। స తస్యాం కామసంపన్నో యక్ష్మణా సమపద్యత
వారు ఇద్దరూ పరస్పరం ప్రేమతో ఉండేవారని వినిపించింది. ఆమెతో ప్రేమలో తృప్తి చెందిన వ్యుషితాశ్వుడు అనారోగ్యానికి గురయ్యాడు.
తేనాచిరేణ కాలేన జగామాస్తమివాంశుమాన్। తస్మిన్ప్రేతే మనుష్యేన్ద్రే భార్యాఽస్య భృశదుఃఖితా
చాలా తక్కువ కాలంలోనే, సూర్యుడు అస్తమించునట్లు, అతడు ప్రాణాలు విడిచాడు. ఆ రాజు మరణించగానే, అతని భార్య తీవ్ర దుఃఖంలో మునిగిపోయింది.
అపుత్రా పురుషవ్యాఘ్ర విలలాపేతి నః శ్రుతమ్। భద్రా పరమదుఃఖార్తా తన్నిబోధ జనాధిప
పురుషశార్దూలా, కుమారుడు లేకుండా భద్ర పరమ దుఃఖంతో విలపించిందని మేము విన్నాము. జనాధిపతీ, దయచేసి ఇది విను.
నారీ పరమధర్మజ్ఞ సర్వా భర్తృవినాకృతా। పతిం వినా జీవతి యా న సా జీవతి దుఃఖితా
ఎంత ధర్మాన్ని తెలిసిన మహిళ అయినా, భర్త లేకుండా ఆమె జీవితం అసంపూర్ణమే. భర్త లేకుండా బ్రతికే స్త్రీ నిజంగా బ్రతికినట్టుకాదు, బాధతోనే ఉంటుంది.
పతిం వినా మృతం శ్రేయో నార్యాః క్షత్రియపుంగవ।। త్వద్గతిం గన్తుమిచ్ఛామి ప్రసీదస్వనయస్వమామ్
క్షత్రియులలో శ్రేష్ఠుడా, భర్త లేకుండా బ్రతకడం కన్నా, చనిపోవడమే స్త్రీకి మేలని భావించాలి. నేను నీ మార్గాన్ని అనుసరించాలనుకుంటున్నాను, దయచేసి నన్ను కూడా తీసుకెళ్ళు.
త్వయా హీనా క్షణమపి నాహం జీవితుముత్సహే। ప్రసాదం కురు మే రాజన్నితస్తూర్ణం నయస్వ మామ్
నీతో లేకుండా క్షణమైనా బ్రతకలేను. రాజా, దయచేసి నాకు అనుగ్రహం చేసి, త్వరగా నన్ను నీ దగ్గరకు తీసుకెళ్ళు.
పృష్ఠతోఽనుగమిష్యామి సమేషు విషమేషు చ। త్వామహం నరశార్దూల గచ్ఛన్తమనివర్తితుమ్
సమానమైన మార్గంలోనైనా, కష్టమైన మార్గంలోనైనా, నీ వెనుక నేనే వస్తాను. నరశార్దూలా, నువ్వు వెళ్ళే దారిలో నేను వెనక్కి తిరిగి పోను.
ఛాయేవానుగతా రాజన్సతతం వశవర్తినీ। భవిష్యామి నరవ్యాఘ్ర నిత్యం ప్రియహితే రతా
రాజా, నీ నీడలా ఎప్పుడూ నిన్ను అనుసరిస్తాను, నీకు విధేయురాలిగా ఉంటాను. నరవ్యాఘ్రా, నీ ఆనందం, మేలుకోసం ఎల్లప్పుడూ నిబద్ధంగా ఉంటాను.
అద్యప్రభృతి మాం రాజన్కష్టా హృదయశోషణాః। ఆధయోఽభిభవిష్యన్తి త్వామృతే పుష్కరేక్షణ
ఈ రోజు నుండి, రాజా, నీ లేని వేళ నా హృదయాన్ని ఎండబెట్టే బాధలు నన్ను కమ్ముకుంటాయి, కమలనేత్రుడా!
అభాగ్యయా మయా నూనం వియుక్తాః సహచారిణః। తేన మే విప్రయోగోఽయముపపన్నస్త్వయా సహ
నా దురదృష్టం వల్లే నా తోడులందరూ నన్ను విడిచిపోయారు. అందుకే నీతో ఈ వేరుపు నాకు కలిగింది.
విప్రయుక్తా తు యా పత్యా ముహూర్తమపి జీవతి। దుఃఖం జీవతి సా పాపా నరకస్థేవ పార్థివ
భర్త నుండి వేరుపడి, ఒక్క క్షణమైనా బ్రతికే ఆడది, రాజా, నరకంలో ఉన్నట్టు బాధతో బ్రతుకుతుంది.
సంయుక్తా విప్రయుక్తాశ్చ పూర్వదేహే కృతా మయా। తదిదం కర్మభిః పాపైః పూర్వదేహేషు సంచితమ్
మునుపటి జన్మల్లో భర్తలతో కలిసిన, వేరుపడిన అనుభవాలన్నీ నా చేత జరిగినవే. ఇప్పుడు ఎదురవుతున్న ఈ బాధ, అప్పటి పాపకర్మల ఫలితమే.
దుఃఖం మామనుసంప్రాప్తం రాజంస్త్వద్విప్రయోగజమ్। అద్యప్రభృత్యహం రాజన్కుశసంస్తరశాయినీ। భవిష్యామ్యసుఖావిష్టా త్వద్దర్శనపరాయణా
రాజా, నీ వేరుపు వల్ల ఈ దుఃఖం నన్ను పట్టుకుంది. ఈ రోజు నుండి నేను కుశ గడ్డి మీద పడుకుని, సంతోషం లేకుండా, నిన్ను చూడాలని మాత్రమే ఆశిస్తూ బ్రతుకుతాను.
దర్శయస్వ నరవ్యాఘ్ర శాధి మామసుఖాన్వితామ్। కృపణాం చాథ కరుణం విలపత్నీం నరేశ్వర
మహాపురుషుడా, నన్ను దయచేసి దర్శించు, బాధతో ఉన్న నన్ను ఆదేశించు, రాజాధిరాజా, నేను ఎంత దయనీయంగా విలపిస్తున్నానో చూడు.
ఏవం బహువిధం తస్యాం విలపన్త్యాం పునఃపునః। తం శవం సంపరిష్వజ్య వాక్కిలాఽన్తర్హితాఽబ్రవీత్
ఆమె ఎన్నో విధాలుగా మళ్లీ మళ్లీ విలపిస్తూ, ఆ శవాన్ని కౌగిలించుకుని, గొంతు బిగబడి, ఇలా చెప్పింది.
ఉత్తిష్ఠ భద్రే గచ్ఛ త్వం దదానీహ వరం తవ। జనయిష్యామ్యపత్యాని త్వయ్యహం చారుహాసిని
లేచి రా, మృదువైనవాడా, వెళ్ళు. ఇక్కడే నీకు వరమిస్తాను. నీ ద్వారా నేను సంతానం కలుగజేస్తాను, అందమైన నవ్వుతోనివి.
ఆత్మకీయే వరారోహే శయనీయే చతుర్దశీమ్। అష్టమీం వా ఋతుస్నాతా సంవిశేథా మయా సహ
సుందరివి, నీ స్వంత మంచంపై, పద్నాలుగో లేదా ఎనిమిదో తిథినాడు, స్నానం చేసి, నాతో కలవచ్చు.
ఏవముక్తా తు సా దేవీ తథా చక్రే పతివ్రతా। యథోక్తమేవ తద్వాక్యం భద్రా పుత్రార్థినీ తదా
అలా చెప్పిన వెంటనే, ఆ పతివ్రత, కుమారుని కోరికతో, చెప్పినట్లే చేసింది.
సా తేన సుషువే దేవీ శవేన భరతర్షభ। త్రీఞ్శాల్వాంశ్చతురో మద్రాన్సుతాన్భరతసత్తమ
ఆ శవంతో ఆమెకు ముగ్గురు శాల్వ వంశానికి, నలుగురు మద్ర వంశానికి పుత్రులు పుట్టారు, భరతశ్రేష్ఠుడా!
తథా త్వమపి మయ్యేవం మనసా భరతర్షభ। శక్తో జనయితుం పుత్రాంస్తపోయోగబలాన్వితః
అలాగే, భరతశ్రేష్ఠుడా, నువ్వు కూడా తపస్సు, యోగబలం ద్వారా నాలో కుమారులను కలిగించగలవు.
ఏవముక్తస్తయా రాజా తాం దేవీం పునరబ్రవీత్। ధర్మవిద్ధర్మసంయుక్తమిదం వచనముత్తమమ్
ఆమె ఇలా చెప్పిన తర్వాత, రాజు ఆ దేవిని తిరిగి ఇలా ధర్మజ్ఞుడిగా, ధర్మబద్ధంగా ఉత్తమమైన మాటలు అన్నాడు.
ఏవమేతత్పురా కున్తి వ్యుషితాశ్వశ్చకార హ। యథా త్వయోక్తం కల్యాణి స హ్యాసీదమరోపమః
అదే విధంగా, కుంతీ, పూర్వం వ్యుషితాశ్వుడు కూడా నీవు చెప్పినట్లే చేశాడు. అతడు నిజంగా దేవతలతో సమానమైనవాడు.