స్వాసు ప్రజాస్వివ సదా సమః ప్రాణభృతః ప్రతి। ఏకకాలం చరన్భైక్షం కులాని దశ పఞ్చ చ
ప్రాణులందరిపట్ల తన పిల్లల పట్ల ఉన్నట్లు ఎప్పుడూ సమానంగా ఉండేవాడు. ఒకే సమయానికి పది లేదా పదిహేను ఇళ్లలో భిక్షాటన చేసి తినేవాడు.
అసంభవే వా భైక్షస్య చరన్ననశనాన్యపి। అల్పమల్పం చ భుఞ్జానః పూర్వాలాభే న జాతుచిత్
భిక్ష దొరకని రోజుల్లో ఆహారం లేకుండా ఉండేవాడు. కొద్దిగా దొరికితే కొద్దిగా తినేవాడు. ముందుగా వచ్చినది పూర్తిగా తినకముందు మరింత కోసం ఎప్పుడూ ఆశపడేవాడు కాదు.
అన్యాన్యపి చరఁల్లోభాదలాభే సప్త పూరయన్। అలాభే యది వా లాభే సమదర్శీ మహాతపాః
ఎప్పుడైనా తినడానికి దొరకకపోతే, ఆశతో ఇంకొన్ని ఇళ్లలో కూడా భిక్ష అడిగి, ఏడు ఇళ్ల వరకు నింపుకునేవాడు. దొరికినా, దొరకకపోయినా ఆ మహాతపస్వి సమభావంతో ఉండేవాడు.
వాస్యైకం తక్షతో బాహుం చన్దనేనైకముక్షతః। నాకల్యాణం న కల్యాణం చిన్తయన్నుభయోస్తయోః
ఒక చేతిని వడ్రంగి కోస్తున్నా, ఇంకో చేతికి గంధాన్ని పూస్తున్నా, ఆ రెండింటినీ శుభం, అశుభంగా భావించకుండా ఉండేవాడు.
న జిజీవిషువత్కించిన్న ముమూర్షువదాచరన్। జీవితం మరణం చైవ నాభిన్దన్న చ ద్విషన్
బతకాలని ఆశపడకుండా, చావాలని కోరుకోకుండా, జీవితం మీద మమకారం లేకుండా, మరణాన్ని ద్వేషించకుండా ఉండేవాడు.
యాః కాశ్చిజ్జీవతా శక్యాః కర్తుమభ్యుదయక్రియాః। తాః సర్వాః సమతిక్రమ్య నిమేషాదివ్యవస్థితః
జీవితంలో సంపద కోసం చేయగలిగిన అన్ని పనులను పూర్తిగా వదిలిపెట్టి, కన్నెరిపేంత స్థిరంగా ఉండేవాడు.
తాసు చాప్యనవస్థాసు త్యక్తసర్వేన్ద్రియక్రియః। సంపరిత్యక్తధర్మార్థః సునిర్ణిక్తాత్మకల్మషః
అలాంటి స్థిరతలో, అన్ని ఇంద్రియ క్రియలను వదిలి, ధర్మార్ధాలను కూడా త్యజించి, తన హృదయాన్ని పూర్తిగా పవిత్రం చేసుకున్నాడు.
నిర్ముక్తః సర్వపాపేభ్యో వ్యతీతః సర్వవాగురాః। న వశే కస్యచిత్తిష్ఠన్సధర్మా మాతరిశ్వనః
అన్ని పాపాలనుండి విముక్తుడై, అన్ని మాయాజాలాలను దాటి, ఎవరి ఆధీనంలోనూ లేకుండా, తన స్వభావంలో వాయువులా ఉండిపోయాడు.
ఏతయా సతతం వృత్త్యా చరన్నేవంప్రకారయా। దేహం సంస్థాపయిష్యామి నిర్భయం మార్గమాస్థితః
ఇలాంటి జీవన విధానాన్ని ఎప్పుడూ అనుసరిస్తూ, భయమేమీ లేకుండా, ఈ మార్గాన్ని పట్టుకుని, శరీరాన్ని పోషిస్తాను.
నాహం సుకృపణే మార్గే స్వవీర్యక్షయశోచితే। స్వధర్మాత్సతతాపేతే చరేయం వీర్యవర్జితః
నా శక్తి తగ్గిందని విచారిస్తూ, దయనీయం మార్గాన్ని అనుసరించను. నా స్వధర్మాన్ని విడిచిపెట్టి, శక్తిలేని వాడిగా ఉండను.
సత్కృతోఽసత్కృతో వాఽపి యోఽన్యాం కృపణచక్షుషా। ఉపైతి వృత్తిం కామాత్మా స శునాం వర్తతే పథి
ఎవరైనా గౌరవం పొందినా, అవమానం ఎదురైనా, ఇతరులను కుక్కలా చూసి, కోరికతో జీవనం వెతికేవాడు, కుక్కల మార్గంలో నడిచేవాడే.
ఏవముక్త్వా సుదుఃఖార్తో నిఃశ్వాసపరమో నృపః। అవేక్షమాణః కున్తీం చ మాన్ద్రీం చ సమభాషత
ఇలా చెప్పి, తీవ్రమైన దుఃఖంతో, లోతుగా ఊపిరి పీల్చుకుంటూ, రాజు కుంతీ, మాద్రీలను చూసి మాట్లాడాడు.
కౌసల్యా విదురః క్షత్తా రాజా చ సహ బన్ధుభిః। ఆర్యా సత్యవతీ భీష్మస్తే చ రాజపురోహితాః
కౌసల్య, మంత్రి విధురుడు, రాజు తన బంధువులతో, ఆర్య సత్యవతి, భీష్ముడు, రాజపురోహితులు—
బ్రాహ్మణాశ్చ మహాత్మానః సోమపాః సంశితవ్రతాః। పౌరవృద్ధాశ్చ యే తత్ర నివసన్త్యస్మదాశ్రయాః। ప్రసాద్య సర్వే వక్తవ్యాః పాణ్డుః ప్రవ్రాజితో వనే
మహాత్ములు అయిన బ్రాహ్మణులు, సోమపానం చేసే వారు, దీక్షలో స్థిరమైన వారు, పట్టణ వృద్ధులు, మన ఆశ్రయంలో నివసించే వారందరికీ గౌరవంగా తెలియజేయాలి— పాండు అరణ్యంలో ప్రవ్రజించాడని.
నిశమ్య వచనం భర్తుస్త్యాగధర్మకృతాత్మనః। తత్సమం వచనం కున్తీ మాద్రీ చ సమభాషతామ్
త్యాగమార్గాన్ని ఆశించిన భర్త మాటలు విని, కుంతీ, మాద్రీ ఇద్దరూ కూడా సమ్మతంగా మాట్లాడారు.
అన్యేఽపి హ్యాశ్రమాః సన్తి యే శక్యా భరతర్షభ। `ఆవాభ్యాం సహ వస్తుం వై ధర్మమాశ్రిత్య చిన్త్యతామ్।' ఆవాభ్యాం ధర్మపత్నీభ్యాం సహ తప్తుం తపో మహత్
భరత వంశశ్రేష్ఠా! మేము నివసించదగిన ఇతర ఆశ్రమాలు కూడా ఉన్నాయి. మేము ఇద్దరం నీతో కలసి, ధర్మాన్ని ఆశ్రయించి, గొప్ప తపస్సు చేయడం గురించి ఆలోచించాలి.
శరీరస్యాపి మోక్షాయ ధర్మం ప్రాప్య మహాఫలమ్। త్వమేవ భవితా భర్తా స్వర్గస్యాపి న సంశయః
ధర్మాన్ని సాధించి, శరీర విముక్తి వంటి మహాఫలాన్ని పొందిన తరువాత కూడా, నీవే మా భర్తవు, స్వర్గంలో కూడా దీనికి సందేహం లేదు.
ప్రణిధాయేన్ద్రియగ్రామం భర్తృలోకపరాయణే। త్యక్త్వా కామసుఖే హ్యావాం తప్స్యవో విపులం తపః
ఇంద్రియాలను నియంత్రించి, భర్తలోకానికి అంకితమై, కామసుఖాలను విడిచిపెట్టి, మేము ఇద్దరం గొప్ప తపస్సు చేస్తాము.
యది చావాం మహాప్రాజ్ఞ త్యక్ష్యసి త్వం విశాంపతే। అద్యైవావాం ప్రహాస్యావో జీవితం నాత్ర సంశయః
ఓ జ్ఞానవంతుడైన రాజా! నువ్వు మమ్మల్ని వదిలిపెడితే, మేమిద్దరం కూడా ఈ రోజే ప్రాణాలు విడిచిపెడతాం — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
యది వ్యవసితం హ్యేతద్యువయోర్ధర్మసంహితమ్। స్వవృత్తిమనువర్తిష్యే తామహం పితురవ్యయామ్
మీరు ధర్మాన్ని అనుసరించి ఇదే నిర్ణయం తీసుకుంటే, నేను కూడా నాన్నగారి మార్గాన్నే అచంచలంగా అనుసరిస్తాను.
త్యక్త్వా గ్రామ్యసుఖాహారం తప్యమానో మహత్తపః। వల్కలీ ఫలమూలాశీ చరిష్యామి మహావనే
పల్లెటూరి సుఖాలు, ఆహారాన్ని వదిలేసి, గొప్ప తపస్సు చేస్తూ, వల్కలాలు ధరించి, పండ్లు, మూలికలు తింటూ, నేను అరణ్యంలో జీవిస్తాను.
అగ్నౌ జుహ్వన్నుభౌ కాలావుభౌ కాలావుపస్పృశన్। కృశః పరిమితాహారశ్చీరచర్మజటాధరః
సమయానికి అగ్నికి హోమాలు చేస్తూ, సమయానికి స్నానాలు చేస్తూ, తక్కువ తింటూ, వల్కలాలు, చర్మాలు, జటలు ధరించి, క్షీణించిపోయిన శరీరంతో ఉంటాను.
శీతవాతాతపసహః క్షుత్పిపాసానవేక్షకః। తపసా దుశ్చరేణేదం శరీరముపశోషయన్
చలిని, గాలిని, ఎండను సహిస్తూ, ఆకలి దప్పికను పట్టించుకోకుండా, కఠినమైన తపస్సుతో ఈ శరీరాన్ని క్షీణింపజేస్తాను.
ఏకాన్తశీలీ విమృశన్పక్వాపక్వేన వర్తయన్। పితృన్దేవాంశ్చ వన్యేన వాగ్భిరద్భిశ్చ తర్పయన్
ఒంటరిగా ఉండి, ఆలోచిస్తూ, అరణ్యంలో పండినవి, పండని వన్యాహారం తింటూ, పితృదేవతలను మాటలతో, నీటితో తృప్తిపరుస్తాను.
వానప్రస్థజనస్యాపి దర్శనం కులవాసినః। నాప్రియాణ్యాచరిష్యామి కిం పునర్గ్రామవాసినామ్
అరణ్యంలో నివసించే వారికి కూడా నేను ఏ అప్రీతికరమైన పనులు చేయను — మరి గ్రామంలో నివసించే వారికి అయితే ఇంకా చేయను.
ఏవమారణ్యశాస్త్రాణాముగ్రముగ్రతరం విధిమ్। కాఙ్క్షమాణోఽహమాస్థాస్యే దేహస్యాస్యాఽఽసమాపనాత్
ఇలా అరణ్యవాసానికి సంబంధించిన కఠినమైన నియమాలను ఆశించి, ఈ శరీరం ఉన్నంతవరకూ వాటిని పాటిస్తాను.
ఇత్యేవముక్త్వా భార్యే తే రాజా కౌరవనన్దనః। తతశ్చూడామణిం నిష్కమఙ్గదే కుణ్డలాని చ
ఇలా తన భార్యలకు చెప్పిన తర్వాత, కురువంశజుడు అయిన రాజు తన కిరీటాన్ని, బంగారు హారాన్ని, వడగళ్లు, కుండలాలు తీసేశాడు.
వాసాంసి చ మహార్హాణి స్త్రీణామాభరణాని చ। `వాహనాని చ ముఖ్యాని శస్త్రాణి కవచాని చ
అతడు విలువైన వస్త్రాలు, స్త్రీల ఆభరణాలు, ముఖ్యమైన వాహనాలు, ఆయుధాలు, కవచాలు అన్నీ దానం చేశాడు.
హేమభాణ్డాని దివ్యాని పర్యఙ్కాస్తరణాని చ। మణిముక్తాప్రవాలాని రత్నాని వివిధాని చ
బంగారు పాత్రలు, దివ్యమైన మంచాలు, పరుపులు, మణులు, ముత్యాలు, పొదవులు వంటి రకాల రత్నాలను కూడా దానం చేశాడు.
ప్రదాయ సర్వం విప్రేభ్యః పాణ్డుర్భృత్యానభాషత। గత్వా నాగపురం వాచ్యం పాణ్డుః ప్రవ్రాజితో వనే। అర్థం కామం సుఖం చైవ రతిం చ పరమాత్మికామ్
అన్నీ బ్రాహ్మణులకు ఇచ్చిన తర్వాత, పాండు తన సేవకులకు ఇలా చెప్పాడు: 'నాగపురానికి వెళ్లి అందరికీ చెప్పండి — పాండు ధనం, సుఖం, ఆనందాన్ని, లోకసంబంధమైన ఆనందాన్ని కూడా వదిలిపెట్టి అరణ్యవాసానికి వెళ్లిపోయాడు' అని.