సతామపి కులే జాతాః కర్మణా బత దుర్గతిమ్। ప్రాప్నువన్త్యకృతాత్మానః కామజాలవిమోహితాః
ధర్మవంతుల కుటుంబంలో జన్మించినవారు కూడా, తమ మనస్సు అదుపులో లేక, కామంలో మునిగి, చెడు కార్యాల వల్ల దుర్గతిని పొందుతారు.
శశ్వద్ధర్మాత్మనా జాతో బాల ఏవ పితా మమ। జీవితాన్తమనుప్రాప్తః కామాత్మైవేతి నః శ్రుతమ్
నా తండ్రి చిన్నప్పటి నుండే ధర్మంలో స్థిరంగా ఉండేవాడు. అయినా, ఆయన జీవితాంతానికి చేరుకున్నాడు. ఇది కామమే కారణమని మేము విన్నాము.
తస్య కామాత్మనః క్షేత్రే రాజ్ఞః సంయతవాగృషిః। కృష్ణద్వైపాయనః సాక్షాద్భగవాన్మామజీజనత్
ఆ రాజు కామాసక్తుడై ఉన్నప్పుడు, వాక్కులో నియమం కలిగిన ఋషి కృష్ణద్వైపాయనుడు నన్ను ప్రత్యక్షంగా ప్రసవించాడు.
తస్యాద్య వ్యసనే బుద్ధిః సంజాతేయం మమాధమా। త్యక్తస్య దేవైరనయాన్మృగయాం పరిధావతః
ఇప్పుడు ఈ విపత్తులో నా మనస్సు దిగజారింది. దేవతలు నన్ను వదిలిపెట్టారు. ఈ మృగాన్ని వెంబడిస్తూ పరుగెడుతున్నాను.
మోక్షమేవ వ్యవస్యామి బన్ధో హి వ్యసనం మహత్। సువృత్తిమనువర్తిష్యే తామహం పితురవ్యయామ్
బంధం గొప్ప బాధ అని తెలుసుకొని, విముక్తిని సాధించాలని నేను నిశ్చయించుకున్నాను. నా తండ్రి నడిచిన మంచితన మార్గాన్ని నేను అనుసరిస్తాను.
అతీవ తపసాత్మానం యోజయిష్యామ్యసంశయమ్। తస్మాదేకాహమేకాహమేకైకస్మిన్వనస్పతౌ
తప్పకుండా నేను తీవ్రమైన తపస్సు చేస్తాను. అందుకే, ప్రతి చెట్టు కింద ఒక్క రోజు చొప్పున నివసిస్తాను.
చరన్భైక్షం మునిర్ముణ్డశ్చరిష్యామ్యాశ్రమానిమాన్। పాంసునా సమవచ్ఛన్నః శూన్యాగారకృతాలయః
తల ముండగా, మునిగా, ఈ ఆశ్రమాలలో భిక్షాటన చేస్తూ, మట్టితో కప్పబడి, ఖాళీ గుడిసెలో నివసిస్తాను.
వృక్షమూలనికేతో వా త్యక్తసర్వప్రియాప్రియః। న శోచన్న ప్రహృష్యంశ్చ తుల్యనిన్దాత్మసంస్తుతిః
వృక్షమూలంలో నివసిస్తూ, ఇష్టమైనదీ, ఇష్టంలేనిదీ అన్నీ వదిలిపెట్టి, దుఃఖించకుండా, ఆనందించకుండా, నిందనైనా, ప్రశంసనైనా సమంగా చూసేవాడిని.
నిరాశీర్నిర్నమస్కారో నిర్ద్వన్ద్వో నిష్పరిగ్రహః। న చాప్యవహసన్కంచిన్న కుర్వన్భ్రుకుటీం క్వచిత్
ఆశ లేకుండా, ఎవరికీ నమస్కారం చేయకుండా, ద్వంద్వాలను దాటి, ఏ వస్తువూ కలిగి ఉండకుండా, ఎవరినీ అపహాస్యం చేయకుండా, ఎప్పుడూ కోపం చూపకుండా ఉంటాను.
ప్రసన్నవదనో నిత్యం సర్వభూతహితే రతః। జఙ్గమాజఙ్గమం సర్వమవిహింసంశ్చతుర్విధమ్
ఎప్పుడూ ప్రశాంతమైన ముఖంతో, అన్ని జీవుల హితంలో తలమునకై, చలించేవారినీ, నిలిచిపోయినవారినీ, నాలుగు రకాల ప్రాణులనూ హింసించకుండా ఉంటాను.
స్వాసు ప్రజాస్వివ సదా సమః ప్రాణభృతః ప్రతి। ఏకకాలం చరన్భైక్షం కులాని దశ పఞ్చ చ
ప్రాణులందరిపట్ల తన పిల్లల పట్ల ఉన్నట్లు ఎప్పుడూ సమానంగా ఉండేవాడు. ఒకే సమయానికి పది లేదా పదిహేను ఇళ్లలో భిక్షాటన చేసి తినేవాడు.
అసంభవే వా భైక్షస్య చరన్ననశనాన్యపి। అల్పమల్పం చ భుఞ్జానః పూర్వాలాభే న జాతుచిత్
భిక్ష దొరకని రోజుల్లో ఆహారం లేకుండా ఉండేవాడు. కొద్దిగా దొరికితే కొద్దిగా తినేవాడు. ముందుగా వచ్చినది పూర్తిగా తినకముందు మరింత కోసం ఎప్పుడూ ఆశపడేవాడు కాదు.
అన్యాన్యపి చరఁల్లోభాదలాభే సప్త పూరయన్। అలాభే యది వా లాభే సమదర్శీ మహాతపాః
ఎప్పుడైనా తినడానికి దొరకకపోతే, ఆశతో ఇంకొన్ని ఇళ్లలో కూడా భిక్ష అడిగి, ఏడు ఇళ్ల వరకు నింపుకునేవాడు. దొరికినా, దొరకకపోయినా ఆ మహాతపస్వి సమభావంతో ఉండేవాడు.
వాస్యైకం తక్షతో బాహుం చన్దనేనైకముక్షతః। నాకల్యాణం న కల్యాణం చిన్తయన్నుభయోస్తయోః
ఒక చేతిని వడ్రంగి కోస్తున్నా, ఇంకో చేతికి గంధాన్ని పూస్తున్నా, ఆ రెండింటినీ శుభం, అశుభంగా భావించకుండా ఉండేవాడు.
న జిజీవిషువత్కించిన్న ముమూర్షువదాచరన్। జీవితం మరణం చైవ నాభిన్దన్న చ ద్విషన్
బతకాలని ఆశపడకుండా, చావాలని కోరుకోకుండా, జీవితం మీద మమకారం లేకుండా, మరణాన్ని ద్వేషించకుండా ఉండేవాడు.
యాః కాశ్చిజ్జీవతా శక్యాః కర్తుమభ్యుదయక్రియాః। తాః సర్వాః సమతిక్రమ్య నిమేషాదివ్యవస్థితః
జీవితంలో సంపద కోసం చేయగలిగిన అన్ని పనులను పూర్తిగా వదిలిపెట్టి, కన్నెరిపేంత స్థిరంగా ఉండేవాడు.
తాసు చాప్యనవస్థాసు త్యక్తసర్వేన్ద్రియక్రియః। సంపరిత్యక్తధర్మార్థః సునిర్ణిక్తాత్మకల్మషః
అలాంటి స్థిరతలో, అన్ని ఇంద్రియ క్రియలను వదిలి, ధర్మార్ధాలను కూడా త్యజించి, తన హృదయాన్ని పూర్తిగా పవిత్రం చేసుకున్నాడు.
నిర్ముక్తః సర్వపాపేభ్యో వ్యతీతః సర్వవాగురాః। న వశే కస్యచిత్తిష్ఠన్సధర్మా మాతరిశ్వనః
అన్ని పాపాలనుండి విముక్తుడై, అన్ని మాయాజాలాలను దాటి, ఎవరి ఆధీనంలోనూ లేకుండా, తన స్వభావంలో వాయువులా ఉండిపోయాడు.
ఏతయా సతతం వృత్త్యా చరన్నేవంప్రకారయా। దేహం సంస్థాపయిష్యామి నిర్భయం మార్గమాస్థితః
ఇలాంటి జీవన విధానాన్ని ఎప్పుడూ అనుసరిస్తూ, భయమేమీ లేకుండా, ఈ మార్గాన్ని పట్టుకుని, శరీరాన్ని పోషిస్తాను.
నాహం సుకృపణే మార్గే స్వవీర్యక్షయశోచితే। స్వధర్మాత్సతతాపేతే చరేయం వీర్యవర్జితః
నా శక్తి తగ్గిందని విచారిస్తూ, దయనీయం మార్గాన్ని అనుసరించను. నా స్వధర్మాన్ని విడిచిపెట్టి, శక్తిలేని వాడిగా ఉండను.
సత్కృతోఽసత్కృతో వాఽపి యోఽన్యాం కృపణచక్షుషా। ఉపైతి వృత్తిం కామాత్మా స శునాం వర్తతే పథి
ఎవరైనా గౌరవం పొందినా, అవమానం ఎదురైనా, ఇతరులను కుక్కలా చూసి, కోరికతో జీవనం వెతికేవాడు, కుక్కల మార్గంలో నడిచేవాడే.
ఏవముక్త్వా సుదుఃఖార్తో నిఃశ్వాసపరమో నృపః। అవేక్షమాణః కున్తీం చ మాన్ద్రీం చ సమభాషత
ఇలా చెప్పి, తీవ్రమైన దుఃఖంతో, లోతుగా ఊపిరి పీల్చుకుంటూ, రాజు కుంతీ, మాద్రీలను చూసి మాట్లాడాడు.
కౌసల్యా విదురః క్షత్తా రాజా చ సహ బన్ధుభిః। ఆర్యా సత్యవతీ భీష్మస్తే చ రాజపురోహితాః
కౌసల్య, మంత్రి విధురుడు, రాజు తన బంధువులతో, ఆర్య సత్యవతి, భీష్ముడు, రాజపురోహితులు—
బ్రాహ్మణాశ్చ మహాత్మానః సోమపాః సంశితవ్రతాః। పౌరవృద్ధాశ్చ యే తత్ర నివసన్త్యస్మదాశ్రయాః। ప్రసాద్య సర్వే వక్తవ్యాః పాణ్డుః ప్రవ్రాజితో వనే
మహాత్ములు అయిన బ్రాహ్మణులు, సోమపానం చేసే వారు, దీక్షలో స్థిరమైన వారు, పట్టణ వృద్ధులు, మన ఆశ్రయంలో నివసించే వారందరికీ గౌరవంగా తెలియజేయాలి— పాండు అరణ్యంలో ప్రవ్రజించాడని.
నిశమ్య వచనం భర్తుస్త్యాగధర్మకృతాత్మనః। తత్సమం వచనం కున్తీ మాద్రీ చ సమభాషతామ్
త్యాగమార్గాన్ని ఆశించిన భర్త మాటలు విని, కుంతీ, మాద్రీ ఇద్దరూ కూడా సమ్మతంగా మాట్లాడారు.
అన్యేఽపి హ్యాశ్రమాః సన్తి యే శక్యా భరతర్షభ। `ఆవాభ్యాం సహ వస్తుం వై ధర్మమాశ్రిత్య చిన్త్యతామ్।' ఆవాభ్యాం ధర్మపత్నీభ్యాం సహ తప్తుం తపో మహత్
భరత వంశశ్రేష్ఠా! మేము నివసించదగిన ఇతర ఆశ్రమాలు కూడా ఉన్నాయి. మేము ఇద్దరం నీతో కలసి, ధర్మాన్ని ఆశ్రయించి, గొప్ప తపస్సు చేయడం గురించి ఆలోచించాలి.
శరీరస్యాపి మోక్షాయ ధర్మం ప్రాప్య మహాఫలమ్। త్వమేవ భవితా భర్తా స్వర్గస్యాపి న సంశయః
ధర్మాన్ని సాధించి, శరీర విముక్తి వంటి మహాఫలాన్ని పొందిన తరువాత కూడా, నీవే మా భర్తవు, స్వర్గంలో కూడా దీనికి సందేహం లేదు.
ప్రణిధాయేన్ద్రియగ్రామం భర్తృలోకపరాయణే। త్యక్త్వా కామసుఖే హ్యావాం తప్స్యవో విపులం తపః
ఇంద్రియాలను నియంత్రించి, భర్తలోకానికి అంకితమై, కామసుఖాలను విడిచిపెట్టి, మేము ఇద్దరం గొప్ప తపస్సు చేస్తాము.
యది చావాం మహాప్రాజ్ఞ త్యక్ష్యసి త్వం విశాంపతే। అద్యైవావాం ప్రహాస్యావో జీవితం నాత్ర సంశయః
ఓ జ్ఞానవంతుడైన రాజా! నువ్వు మమ్మల్ని వదిలిపెడితే, మేమిద్దరం కూడా ఈ రోజే ప్రాణాలు విడిచిపెడతాం — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
యది వ్యవసితం హ్యేతద్యువయోర్ధర్మసంహితమ్। స్వవృత్తిమనువర్తిష్యే తామహం పితురవ్యయామ్
మీరు ధర్మాన్ని అనుసరించి ఇదే నిర్ణయం తీసుకుంటే, నేను కూడా నాన్నగారి మార్గాన్నే అచంచలంగా అనుసరిస్తాను.