తతస్తం చ మృగీం చైవ రుక్మపుఙ్ఖైః సుపత్రిభిః। నిర్బిభేద శరైస్తీక్ష్ణైః పాణ్డుః పఞ్చభిరాశుగైః
అప్పుడే పాండు, బంగారు పింఛాలతో ఉన్న అయిదు పదునైన వేగవంతమైన బాణాలతో ఆ మృగాన్ని, ఆ మృగిని కూడా గాయపరిచాడు.
స చ రాజన్మహాతేజా ఋషిపుత్రస్తపోధనః। భార్యయా సహ తేజస్వీ మృగరూపేణ సఙ్గతః
ఓ రాజా! ఆ మహాతపస్వి, ఋషిపుత్రుడు, తన భార్యతో కలసి మృగరూపంలో అక్కడ ఉన్నాడు.
స సంయుక్తస్తయా మృగ్యా మానుషీం వాచమీరయన్। క్షణేన పతితో భూమౌ విలలాపాతురో మృగః
ఆ మృగుడు తన మృగితో కలయికలో ఉండగా, మానవ వాణిలో మాట్లాడాడు. క్షణంలోనే నేలపై పడిపోయి, బాధతో విలపించాడు.
కామమన్యువశం ప్రాప్తా బుద్ధ్యన్తరగతా అపి। వర్జయన్తి నృశంసాని పాపేష్వపి రతా నరాః
మనస్సులో తెలుసుకున్నా కూడా, కోరిక, కోపానికి లోనైనవారు, పాపంలో ఆనందపడినా, దుర్మార్గమైన పనులను దూరంగా ఉంచుతారు.
న విధిం గ్రసతే ప్రజ్ఞా ప్రజ్ఞాం తు గ్రసతే విధిః। విధిపర్యాగతానర్థాన్ప్రజ్ఞావాన్ప్రతిపద్యతే
ధర్మం జ్ఞానాన్ని మించదు, కానీ ధర్మం కొన్నిసార్లు జ్ఞానాన్ని కప్పేస్తుంది. ధర్మం తప్పినప్పుడు కలిగే అపాయాలను జ్ఞాని మనిషి తెలుసుకుంటాడు.
శస్వద్ధర్మాత్మనాం ముఖ్యే కులే జాతస్య భారత। కామలోభాభిభూతస్య కథం తే చలితా మతిః
ధర్మాన్ని పాటించే గొప్ప వంశంలో జన్మించిన నీవు, కామం మరియు లోభానికి లోనై, నీ మనసు ఎలా తడబాటుకు లోనైంది భరతా?
శత్రూణాం యా వధే వృత్తిః సా మృగాణాం వధే స్మృతా। రాజ్ఞాం మృగ న మాం మోహాత్త్వం గర్హయితుమర్హసి
శత్రువులను చంపే విధానం, జంతువులను చంపే విధానంతో సమానమని అంటారు. రాజా, మోహంతో నన్ను జంతువులా నిందించకూడదు.
అచ్ఛద్మనాఽమాయయా చ మృగాణాం వధ ఇష్యతే। స ఏవ ధర్మో రాజ్ఞాం తు తద్ధి త్వం కిం ను గర్హసే
ప్రకటంగా, మాయ లేకుండా జంతువులను చంపడాన్ని సమాజం అంగీకరిస్తుంది. అదే ధర్మం రాజులకు కూడా వర్తిస్తుంది. మరి నీవు నన్ను ఎందుకు నిందిస్తున్నావు?
అగస్త్యః సత్రమాసీనశ్చకార మృగయామృషిః। ఆరణ్యాన్సర్వదైవత్యాన్మృగాన్ప్రోక్ష్య మహావనే
అగస్త్య మహర్షి యజ్ఞం చేస్తూ, అరణ్యంలో అన్ని దేవతలకు అర్పణగా జంతువులను అభిషేకించి వేటాడాడు.
ప్రమాణదృష్టధర్మేణ కథమస్మాన్విగర్హసే। అగస్త్యస్యాభిచారేణ యుష్మాకం విహితో వధః
స్థిరమైన ధర్మాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని నీవు మమ్మల్ని ఎందుకు నిందిస్తున్నావు? అగస్త్యుని ఆచారం ప్రకారం, మిమ్మల్ని చంపడం సమ్మతమే.
న రిపూన్వై సముద్దిశ్య విముఞ్చన్తి నరాః శరాన్। రన్ధ్ర ఏషాం విశేషేణ వధకాలః ప్రశస్యతే
పురుషులు శత్రువులపై కారణం లేకుండా బాణాలు వదలరు. వారి బలహీనతను, సమయాన్ని గమనించి చంపడమే ప్రశంసనీయమని అంటారు.
ప్రమత్తమప్రమత్తం వా వివృతం ఘ్నన్తి చౌజసా। ఉపాయైర్వివిధైస్తీక్ష్ణైః కస్మాన్మృగ విగర్హసే
అవగాహన లేకపోయినా, అప్రమత్తంగా ఉన్నా, బహిరంగంగా ఉన్నా, గట్టి మార్గాలతో వారిని సంహరిస్తారు. రాజా, నీవు నన్ను ఎందుకు నిందిస్తున్నావు?
నాహం ఘ్న్తం మృగన్రాజన్విగర్హే చాత్మకారణాత్। మైథునం తు ప్రతీక్ష్యం మే త్వయేహాద్యానృశంస్యతః
రాజనరేంద్రా, నీవు నీ అవసరానికి జంతువులను చంపినందుకు నేను నిన్ను నిందించను. కానీ, జంటలు కలయికను పూర్తిచేసేంతవరకు ఆగాల్సింది. ఇక్కడ నీవు క్రూరంగా ప్రవర్తించావు.
సర్వభూతహితే కాలే సర్వభూతేప్సితే తథా। కో హి విద్వాన్మృగం హన్యాచ్చరన్తం మైథునం వనే
ప్రతి జీవికి మేలు కావాలని, అందరూ కోరుకునే సమయంలో, అడవిలో కలయికలో ఉన్న జంతువును ఏ జ్ఞాని చంపగలడు?
అస్యాం మృగ్యాం చ రాజేన్ద్ర హర్షాన్మైథునమాచరమ్। పురుషార్థఫలం కర్తుం తత్త్వయా విఫలీకృతమ్
రాజా, ఈ వేటలో నేను ఆనందంగా కలయికలో ఉండగా, మానవ జీవిత ఫలితాన్ని పొందాలని ఆశించగా, నీవు దాన్ని నాశనం చేశావు.
పౌరవాణాం మహారాజ తేషామక్లిష్టకర్మణామ్। వంశే జాతస్య కౌరవ్య నానురూపమిదం తవ
పౌరవుల పవిత్ర వంశంలో జన్మించిన మహారాజా, కౌరవా, నీ ఈ చర్య నీకు తగినది కాదు.
నృశంసం కర్మ సుమహత్సర్వలోకవిగర్హితమ్। అస్వర్గ్యమయశస్యం చాప్యధర్మిష్ఠం చ భారత
ఇది అత్యంత క్రూరమైన పని, అందరూ నిందించే పని, స్వర్గానికి అర్హత లేని, అపఖ్యాతిని తెచ్చే, ధర్మానికి విరుద్ధమైన పని, భరతా.
స్త్రీభోగానాం విశేషజ్ఞః శాస్త్రధర్మార్థతత్త్వవిత్। నార్హస్త్వం సురసఙ్కాశ కర్తుమస్వర్గ్యమీదృశమ్
స్త్రీల అనుభవాల్లో నిపుణుడవు, ధర్మార్థకామ విషయాలను శాస్త్రాల ద్వారా తెలిసినవాడవు, దేవతలకు సమానుడవు. ఇటువంటి పాపకార్యాన్ని నీవు చేయడం తగదు.
త్వయా నృశంసకర్తారః పాపాచారాశ్చ మానవాః। నిగ్రాహ్యాః పార్థివశ్రేష్ఠ త్రివర్గపరివర్జితాః
రాజులలో శ్రేష్ఠుడవు, నీవే క్రూరమైన పనులు చేసే, పాపకార్యాలకు పాల్పడే వారిని, ధర్మార్థకామాలకు దూరమైన వారిని నియంత్రించాలి.
కిం కృతం తే నరశ్రేష్ఠ మామిహానాగసం ఘ్నతః। మునిం మూలఫలాహారం మృగవేషధరం నృప
మహానుభావా, నేను ఏ తప్పు చేశాను? మూలఫలాలు తినే మునిగా, మృగవేషంలో ఉండి, నిరపరాధిగా ఉన్న నన్ను నీవు ఎందుకు చంపుతున్నావు రాజా?
వసమానమరణ్యేషు నిత్యం శమపరాయణమ్। త్వయాఽహం హింసితో యస్మాత్తస్మాత్త్వామప్యనాగసః
అరణ్యంలో శాంతికి పరాయణుడై నివసిస్తూ, నేను నిరపరాధిగా ఉండి నీవు నన్ను హింసించావు. అందుకే, నేను కూడా నిరపరాధిగా ఉన్నా, నిన్ను హింసిస్తాను.
ద్వయోర్నృశంసకర్తారమవశం కామమోహితమ్। జీవితాన్తకరో భావో మైథునే సముపైష్యతి
ఇద్దరిలో ఎవరు కామమోహానికి లోనై, క్రూరమైన పని చేస్తారో, కలయికలో ఉన్నపుడే వారి జీవితం ముగుస్తుంది.
అహం హి కిందమో నామ తపసా భావితో మునిః। వ్యపత్రపన్మనుష్యాణాం మృగ్యాం మైథునమాచరమ్
నేను కిందముడు అనే ఋషిని, తపస్సుతో పవిత్రుడనయ్యాను. మనుషుల మధ్య సిగ్గుతో, మృగరూపంలో మైథునాన్ని ఆచరించాను.
మృగో భత్వా మృగైః సార్ధం చరామి గహనే వనే। న తు తే బ్రహ్మహత్యేయం భవిష్యత్యవిజానతః
మృగమై, మిగతా జంతువులతో కలిసి ఈ అడవిలో సంచరించాను. నీవు తెలియక చేసినందువల్ల, ఇది బ్రాహ్మణ హత్య పాపం కాదు.
మృగరూపధరం హత్వా మామేవం కామమోహితమ్। అస్య తు త్వం ఫలం మూఢ ప్రాప్స్యసీదృశమేవ హి
మృగరూపంలో, కామమందు మునిగిన నన్ను నీవు చంపినందువల్ల, ఓ మూర్ఖా, నువ్వు కూడా ఇలాంటి ఫలితాన్ని అనుభవించవలసి వస్తుంది.
ప్రియయా సహ సంవాసం ప్రాప్య కామవిమోహితః। త్వమప్యస్యామవస్థాయాం ప్రేతలోకం గమిష్యసి
నీవు నీ ప్రియతో కలసి, కామమందు మునిగి, ఇదే స్థితికి చేరి, ప్రేతలోకానికి వెళ్ళవు.
అన్తకాలే హి సంవాసం యయా గన్తాసి కాన్తయా। ప్రేతరాజపురం ప్రాప్తం సర్వభూతదురత్యయమ్। భక్త్యా మతిమతాం శ్రేష్ఠ సైవ త్వాఽనుగమిష్యతి
జీవితాంతంలో నీవు నీ భార్యతో కలిసి వెళ్ళినప్పుడు, అందరు ప్రాణులకు దాటి పోవడం కష్టమైన యమపురికి చేరుతావు. అయినా, ఓ మేధావులలో శ్రేష్ఠుడా, ఆమె భక్తితో నిన్ను అనుసరిస్తుంది.
వర్తమానః సుఖే దుఃఖం యథాఽహం ప్రాపితస్త్వయా। తథా త్వాం చ సుఖం ప్రాప్తం దుఃఖమభ్యాగమిష్యతి
నేను సుఖంగా ఉండగా నువ్వు నన్ను బాధకు గురిచేసినట్లే, నీవు సుఖాన్ని పొందినప్పుడు నీవు కూడా బాధను అనుభవిస్తావు.
ఏవముక్త్వా సుదుఃఖార్తో జీవితాత్స వ్యముచ్యత। మృగః పాణ్డుశ్చ దుఃఖార్తః క్షణేన సమపద్యత
ఇలా చెప్పి, ఆ మృగం తీవ్రమైన దుఃఖంతో ప్రాణాలు విడిచింది. పాండు కూడా దుఃఖంతో తడిసి, క్షణంలోనే ప్రాణాలు కోల్పోయాడు.
తం వ్యతీతముపక్రమ్య రాజా స్వమివ బాన్ధవమ్। సభార్యః శోకదుఃఖార్తః పర్యదేవయదాతురః
ఆయన మరణించిన తరువాత, రాజు తన బంధువును కోల్పోయినట్టు భావించి, భార్యతో కలిసి, దుఃఖంతో బాధపడుతూ, ఆవేదనతో విలపించాడు.