తతః సత్యవతీం భీష్మం కౌసల్యాం చ యశస్వినీమ్। శుభైః పాణ్డుర్జితైరర్థైస్తోషయామాస భారత
తరువాత పాండు గెలుచుకున్న మంచి ధనంతో సత్యవతిని, భీష్మునిని, ప్రతిష్టాత్మకురాలైన కౌసల్యను సంతోషపరిచాడు.
ననన్ద మాతా కౌసల్యా తమప్రతిమతేజసమ్। జయన్తమివ పౌలోమీ పరిష్వజ్య నర్షభమ్
అపూర్వ తేజస్సుతో ఉన్న కుమారుణ్ని ఆలింగనం చేసుకుని, కౌసల్య తల్లి ఎంతో ఆనందించింది. ఆమె విజయవంతుడైన ఇంద్రుణ్ని ఆలింగనం చేసిన శచిలా ఉల్లాసపడింది.
తస్య వీరస్య విక్రాన్తైః సహస్రశతదక్షిణైః। అశ్వమేధశతైరీజే ధృతరాష్ట్రో మహామఖైః
ఆ వీరుడైన పాండు చేసిన గొప్ప విజయాలతో, విరివిగా ఇచ్చిన దక్షిణలతో, ధృతరాష్ట్రుడు వందలాది అశ్వమేధ యాగాలు ఘనంగా నిర్వహించాడు.
సంప్రయుక్తస్తు కున్త్యా చ మాద్ర్యా చ భరతర్షభ। జితతన్ద్రీస్తదా పాణ్డుర్బభూవ వనగోచరః
కుంతి, మాద్రి ఇద్దరితో కలసి, అలసట లేకుండా ఉండే పాండు అప్పుడు అడవిలో నివసించేవాడయ్యాడు.
హిత్వా ప్రాసాదనిలయం శుభాని శయనాని చ। అరణ్యనిత్యః సతతం బభూవ మృగయాపరః
అతడు రాజప్రాసాదాలను, సుఖమైన మంచాలను వదిలేసి, ఎప్పుడూ అడవిలో ఉండి, ఎల్లప్పుడూ వేటలో మునిగిపోయేవాడు.
స చరన్దక్షిణం పార్శ్వం రమ్యం హిమవతో గిరః। ఉవాస గిరిపృష్ఠేషు మహాశాలవనేషు చ
హిమవంతు పర్వతాల అందమైన దక్షిణ భాగాల్లో సంచరిస్తూ, పర్వత శిఖరాల్లో, గొప్ప శాల వనాల్లో పాండు నివసించాడు.
రరాజ కున్త్యా మాద్ర్యా చ పాణ్డుః సహ వనే చరన్। కరేణ్వోరివ మధ్యస్థః శ్రీమాన్పౌరన్దరో గజః
కుంతి, మాద్రి ఇద్దరితో అడవిలో సంచరిస్తూ, పాండు మహిమాన్వితుడిగా, రెండు ఏనుగుల మధ్యలో ఉన్న ఇంద్రుడు లాగా ప్రకాశించాడు.
భారతం సహ భార్యాభ్యాం ఖఙ్గబాణధనుర్ధరమ్। విచిత్రకవచం వీరం పరమాస్త్రవిదం నృపమ్। దేవోఽయమిత్యమన్యన్త చరన్తం వనవాసినః
తన భార్యలతో కలిసి, ఖడ్గం, బాణాలు, ధనుస్సు ధరించి, అద్భుతమైన కవచంతో, పరమాస్త్రాలలో నిపుణుడైన ఆ రాజును అడవిలో చూస్తూ, అక్కడి వాసులు 'ఇతడు దేవుడు' అని భావించారు.
తస్య కామాంశ్చ భోగాంశ్చ నరా నిత్యమతన్ద్రితాః। ఉపజహ్రుర్వనాన్తేషు ధృతరాష్ట్రేణ చోదితాః
ధృతరాష్ట్రుని ఆజ్ఞతో, అప్రమత్తంగా ఉన్న మనుషులు అడవి అంచున కూడా పాండుకు కావలసిన సుఖాలు, కోరికలు అందించేవారు.
తదాసాద్య మహారణ్యం మృగవ్యాలనిషేవితమ్। తత్ర మైథునకాలస్థం దదర్శ మృగయూథపమ్
అప్పుడు పాండు పెద్ద అడవిని చేరాడు. అక్కడ మృగాలు, క్రూరజంతువులు నివసించేవి. అక్కడ అతడు జంట కలయికలో ఉన్న మృగాల గుంపు నాయకుణ్ని చూశాడు.
తతస్తం చ మృగీం చైవ రుక్మపుఙ్ఖైః సుపత్రిభిః। నిర్బిభేద శరైస్తీక్ష్ణైః పాణ్డుః పఞ్చభిరాశుగైః
అప్పుడే పాండు, బంగారు పింఛాలతో ఉన్న అయిదు పదునైన వేగవంతమైన బాణాలతో ఆ మృగాన్ని, ఆ మృగిని కూడా గాయపరిచాడు.
స చ రాజన్మహాతేజా ఋషిపుత్రస్తపోధనః। భార్యయా సహ తేజస్వీ మృగరూపేణ సఙ్గతః
ఓ రాజా! ఆ మహాతపస్వి, ఋషిపుత్రుడు, తన భార్యతో కలసి మృగరూపంలో అక్కడ ఉన్నాడు.
స సంయుక్తస్తయా మృగ్యా మానుషీం వాచమీరయన్। క్షణేన పతితో భూమౌ విలలాపాతురో మృగః
ఆ మృగుడు తన మృగితో కలయికలో ఉండగా, మానవ వాణిలో మాట్లాడాడు. క్షణంలోనే నేలపై పడిపోయి, బాధతో విలపించాడు.
కామమన్యువశం ప్రాప్తా బుద్ధ్యన్తరగతా అపి। వర్జయన్తి నృశంసాని పాపేష్వపి రతా నరాః
మనస్సులో తెలుసుకున్నా కూడా, కోరిక, కోపానికి లోనైనవారు, పాపంలో ఆనందపడినా, దుర్మార్గమైన పనులను దూరంగా ఉంచుతారు.
న విధిం గ్రసతే ప్రజ్ఞా ప్రజ్ఞాం తు గ్రసతే విధిః। విధిపర్యాగతానర్థాన్ప్రజ్ఞావాన్ప్రతిపద్యతే
ధర్మం జ్ఞానాన్ని మించదు, కానీ ధర్మం కొన్నిసార్లు జ్ఞానాన్ని కప్పేస్తుంది. ధర్మం తప్పినప్పుడు కలిగే అపాయాలను జ్ఞాని మనిషి తెలుసుకుంటాడు.
శస్వద్ధర్మాత్మనాం ముఖ్యే కులే జాతస్య భారత। కామలోభాభిభూతస్య కథం తే చలితా మతిః
ధర్మాన్ని పాటించే గొప్ప వంశంలో జన్మించిన నీవు, కామం మరియు లోభానికి లోనై, నీ మనసు ఎలా తడబాటుకు లోనైంది భరతా?
శత్రూణాం యా వధే వృత్తిః సా మృగాణాం వధే స్మృతా। రాజ్ఞాం మృగ న మాం మోహాత్త్వం గర్హయితుమర్హసి
శత్రువులను చంపే విధానం, జంతువులను చంపే విధానంతో సమానమని అంటారు. రాజా, మోహంతో నన్ను జంతువులా నిందించకూడదు.
అచ్ఛద్మనాఽమాయయా చ మృగాణాం వధ ఇష్యతే। స ఏవ ధర్మో రాజ్ఞాం తు తద్ధి త్వం కిం ను గర్హసే
ప్రకటంగా, మాయ లేకుండా జంతువులను చంపడాన్ని సమాజం అంగీకరిస్తుంది. అదే ధర్మం రాజులకు కూడా వర్తిస్తుంది. మరి నీవు నన్ను ఎందుకు నిందిస్తున్నావు?
అగస్త్యః సత్రమాసీనశ్చకార మృగయామృషిః। ఆరణ్యాన్సర్వదైవత్యాన్మృగాన్ప్రోక్ష్య మహావనే
అగస్త్య మహర్షి యజ్ఞం చేస్తూ, అరణ్యంలో అన్ని దేవతలకు అర్పణగా జంతువులను అభిషేకించి వేటాడాడు.
ప్రమాణదృష్టధర్మేణ కథమస్మాన్విగర్హసే। అగస్త్యస్యాభిచారేణ యుష్మాకం విహితో వధః
స్థిరమైన ధర్మాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని నీవు మమ్మల్ని ఎందుకు నిందిస్తున్నావు? అగస్త్యుని ఆచారం ప్రకారం, మిమ్మల్ని చంపడం సమ్మతమే.
న రిపూన్వై సముద్దిశ్య విముఞ్చన్తి నరాః శరాన్। రన్ధ్ర ఏషాం విశేషేణ వధకాలః ప్రశస్యతే
పురుషులు శత్రువులపై కారణం లేకుండా బాణాలు వదలరు. వారి బలహీనతను, సమయాన్ని గమనించి చంపడమే ప్రశంసనీయమని అంటారు.
ప్రమత్తమప్రమత్తం వా వివృతం ఘ్నన్తి చౌజసా। ఉపాయైర్వివిధైస్తీక్ష్ణైః కస్మాన్మృగ విగర్హసే
అవగాహన లేకపోయినా, అప్రమత్తంగా ఉన్నా, బహిరంగంగా ఉన్నా, గట్టి మార్గాలతో వారిని సంహరిస్తారు. రాజా, నీవు నన్ను ఎందుకు నిందిస్తున్నావు?
నాహం ఘ్న్తం మృగన్రాజన్విగర్హే చాత్మకారణాత్। మైథునం తు ప్రతీక్ష్యం మే త్వయేహాద్యానృశంస్యతః
రాజనరేంద్రా, నీవు నీ అవసరానికి జంతువులను చంపినందుకు నేను నిన్ను నిందించను. కానీ, జంటలు కలయికను పూర్తిచేసేంతవరకు ఆగాల్సింది. ఇక్కడ నీవు క్రూరంగా ప్రవర్తించావు.
సర్వభూతహితే కాలే సర్వభూతేప్సితే తథా। కో హి విద్వాన్మృగం హన్యాచ్చరన్తం మైథునం వనే
ప్రతి జీవికి మేలు కావాలని, అందరూ కోరుకునే సమయంలో, అడవిలో కలయికలో ఉన్న జంతువును ఏ జ్ఞాని చంపగలడు?
అస్యాం మృగ్యాం చ రాజేన్ద్ర హర్షాన్మైథునమాచరమ్। పురుషార్థఫలం కర్తుం తత్త్వయా విఫలీకృతమ్
రాజా, ఈ వేటలో నేను ఆనందంగా కలయికలో ఉండగా, మానవ జీవిత ఫలితాన్ని పొందాలని ఆశించగా, నీవు దాన్ని నాశనం చేశావు.
పౌరవాణాం మహారాజ తేషామక్లిష్టకర్మణామ్। వంశే జాతస్య కౌరవ్య నానురూపమిదం తవ
పౌరవుల పవిత్ర వంశంలో జన్మించిన మహారాజా, కౌరవా, నీ ఈ చర్య నీకు తగినది కాదు.
నృశంసం కర్మ సుమహత్సర్వలోకవిగర్హితమ్। అస్వర్గ్యమయశస్యం చాప్యధర్మిష్ఠం చ భారత
ఇది అత్యంత క్రూరమైన పని, అందరూ నిందించే పని, స్వర్గానికి అర్హత లేని, అపఖ్యాతిని తెచ్చే, ధర్మానికి విరుద్ధమైన పని, భరతా.
స్త్రీభోగానాం విశేషజ్ఞః శాస్త్రధర్మార్థతత్త్వవిత్। నార్హస్త్వం సురసఙ్కాశ కర్తుమస్వర్గ్యమీదృశమ్
స్త్రీల అనుభవాల్లో నిపుణుడవు, ధర్మార్థకామ విషయాలను శాస్త్రాల ద్వారా తెలిసినవాడవు, దేవతలకు సమానుడవు. ఇటువంటి పాపకార్యాన్ని నీవు చేయడం తగదు.
త్వయా నృశంసకర్తారః పాపాచారాశ్చ మానవాః। నిగ్రాహ్యాః పార్థివశ్రేష్ఠ త్రివర్గపరివర్జితాః
రాజులలో శ్రేష్ఠుడవు, నీవే క్రూరమైన పనులు చేసే, పాపకార్యాలకు పాల్పడే వారిని, ధర్మార్థకామాలకు దూరమైన వారిని నియంత్రించాలి.
కిం కృతం తే నరశ్రేష్ఠ మామిహానాగసం ఘ్నతః। మునిం మూలఫలాహారం మృగవేషధరం నృప
మహానుభావా, నేను ఏ తప్పు చేశాను? మూలఫలాలు తినే మునిగా, మృగవేషంలో ఉండి, నిరపరాధిగా ఉన్న నన్ను నీవు ఎందుకు చంపుతున్నావు రాజా?