సా సత్యవతి సంపశ్య ధర్మం సత్యపరాయణే। యథా న జహ్యాం సత్యం చ న సీదేచ్చ కులం హి నః
సత్యవతీ, నీవు ధర్మాన్ని, సత్యాన్ని పరిగణనలోకి తీసుకో. నేను సత్యాన్ని విడిచిపెట్టకూడదు, మన వంశం కూడా నాశనం కాకూడదు.
తతః సత్యవతీ భీష్మం వాచా సంసజ్జమానయా। విహసన్తీవ సవ్రీడమిదం వచనమబ్రవీత్
అప్పుడు సత్యవతీ, కొంత సంకోచంతో, చిరునవ్వుతో భీష్మునితో ఇలా చెప్పింది.
సత్యమేతన్మహాబాహో యథా వదసి భారత। విశ్వాసాత్తే ప్రవక్ష్యామి సన్తానాయ కులస్య నః
భారతా, నీవు చెప్పింది నిజమే. నిన్ను నమ్మి, మన వంశం కోసం నేను చెప్పబోతున్నాను.
న తే శక్యమనాఖ్యాతుమాపద్ధర్మం తథావిధమ్। త్వమేవ నః కులే ధర్మస్త్వం సత్యం త్వం పరా గతిః
ఇలాంటి కష్టకాల ధర్మాన్ని నీకు చెప్పడం నాకు సాధ్యం కాదు. మన వంశంలో నీవే ధర్మం, నీవే సత్యం, నీవే మనకు పరమాశ్రయం.
యత్త్వం వక్ష్యసి తత్కార్యమస్మాభిరితి మే మతిః।' తస్మాన్నిశమ్య సత్యం మే కురుష్వ యదనన్తరమ్। `శృణు భీష్మ వచో మహ్యం ధర్మార్థసహితం హితమ్
నీవు చెప్పింది మేము తప్పక చేస్తాము — ఇదే నా నిర్ణయం. కాబట్టి నా మాట వినిపించి, ఆ తరువాత నీవు చేయవలసినది చేయు. భీష్మా, ధర్మార్థాలతో కూడిన, మేలు చేసే నా మాట విను.
న చ విస్రమ్భకథితం భవాన్సూచితుమర్హతి। యస్తు రాజా వసుర్నామ శ్రుతస్తే భరతర్షభ
నమ్మకంతో చెప్పిన విషయాన్ని నీవు బయటకు చెప్పకూడదు. నీవు వసు అనే రాజును గురించి వినివుంటావు, భారతవంశ శిరోమణీ.
తస్య శుక్లాదహం మత్స్యా ధృతా కుక్షౌ పురా కిల। మాతరం మే జలాద్ధృత్వా దాశః పరమధర్మవిత్
ఆ రాజు శ్వేతవర్ణమున్న భార్య గర్భంలో నేను ఒకసారి చేపగా ఉండగా, నా తల్లిని నీటిలోనుండి ఒక మత్స్యకారుడు తీసుకున్నాడు. అతడు గొప్ప ధర్మశీలి.
మాం తు స్వగృహమానీయ దుహితృత్వేఽభ్యకల్పయత్। ధర్మయుక్తః స ధర్మేణ పితా చాసీత్తతో మమ
ఆయన నన్ను తన ఇంటికి తీసుకెళ్లి కుమార్తెగా పెంచుకున్నాడు. ధర్మబద్ధుడైన ఆయన నాకు ధర్మపితగా అయ్యాడు.
ధర్మయుక్తస్య ధర్మార్థం పితురాసీత్తరీ మమ। సా కదాచిదహం తత్ర గతా ప్రథమయౌవనమ్
ఆ ధర్మపితకు ధర్మార్థం కోసం ఒక పడవ ఉండేది. ఒకసారి నేను యువతలో ఉన్నప్పుడు ఆ పడవకు వెళ్లాను.
అథ ధర్మవిదాం శ్రేష్ఠః పరమర్షిః పరాశరః। ఆజగామ తరీం ధీమాంస్తరిష్యన్యమునాం నదీమ్
అప్పుడు ధర్మజ్ఞులలో శ్రేష్ఠుడు, మహర్షి పరాశరుడు, యమునా నదిని దాటి వెళ్లేందుకు ఆ పడవ వద్దకు వచ్చాడు.
స తార్యమాణో యమునాం మాముపేత్యాబ్రవీత్తదా। సాన్త్వపూర్వం మునిశ్రేష్ఠః కామార్తో మధురం వచః। ఉక్త్వా జన్మ కులం మహ్యం నాసి దాశసుతేతి చ
నేను యమునా నదిని దాటి పోతున్నప్పుడు, అతడు దగ్గరికి వచ్చి, మునిశ్రేష్ఠుడా, మధురంగా, సాంత్వనతో మాటలు చెప్పాడు. నా జన్మ, వంశం గురించి అడిగి, 'నీవు మత్స్యకారుడి కుమార్తె కాదవు' అని చెప్పాడు.
తమహం శాపభీతా చ పితుర్భీతా చ భారత। వరైరసులభైరుక్తా న ప్రత్యాఖ్యాతుముత్సహే
భారతా, శాపభయంతో, నాన్న భయంతో కూడా, అతడు అడిగిన కష్టమైన వరాలను తిరస్కరించలేకపోయాను.
ప్రేక్ష్య తాంస్తు మహాభాగాన్పారావారే ఋషీన్స్థితాన్। యమునాతీరవిన్యస్తాన్ప్రదీప్తానివ పావకాన్
అప్పుడే యమునా తీరంలో, దూరపు ఒడ్డున నిలబడి, అగ్ని వలె ప్రకాశించే మహర్షులను నేను చూశాను.
పురస్తాదరుణశ్చైవ తరుణః సంప్రకాశతే। యేనైషా తామ్రవస్త్రేవ ద్యౌః కృతా ప్రవిజృమ్భితా
ముందుగా, ఉదయించే సూర్యుడు ప్రకాశిస్తూ, ఆకాశం ఎర్రని వస్త్రాలతో అలంకరించబడినట్టు విస్తరించి కనిపించింది.
ఉక్తమాత్రో మయా తత్ర నీహారమసృజత్ప్రభుః। పరాశరః సత్యధృతిర్ద్వీపే చ యమునామ్భసి
అక్కడ నేను మాట చెప్పగానే, సత్యధృతుడైన పరాశర మహర్షి, యమునా మధ్య ద్వీపంలో మబ్బును సృష్టించాడు.
అభిభూయ స మాం బాలాం తేజసా వశమానయత్। తమసా లోకమావృత్య నౌగతామేవ భారత
అతని తేజస్సుతో, నేను చిన్నపిల్లను అయినా, నన్ను తనవశం చేసుకున్నాడు. చుట్టూ చీకటి వ్యాపించి, నేను నౌకలా అయిపోయాను, భారతా.
మత్స్యగన్ధో మహానాసీత్పురా మమ జుగుప్సితః। తమపాస్య శుభం గన్ధమిమం ప్రాదాత్స మే మునిః
నాకు ఒకప్పుడు మత్స్యసువాసన ఉండేది, అది నాకు అసహ్యంగా అనిపించేది. ఆ మహర్షి ఆ వాసనను పోగొట్టి, మంచి పరిమళాన్ని నాకు ప్రసాదించాడు.
తతో మామాహ స మునిర్గర్భముత్సృజ్య మామకమ్। ద్వోపేఽస్యా ఏవ సరితః కన్యైవ త్వం భవిష్యసి
తర్వాత, ఆ మహర్షి, నేను గర్భాన్ని ధరించిన తర్వాత, 'ఈ నది ద్వీపంలో నీవు కన్యకగా ఉంటావు' అని అన్నాడు.
కన్యాత్వం చ దదౌ ప్రీతః పునర్విద్వాంస్తపోధనః। తస్య వీర్యమహం దృష్ట్వా తథా యుక్తం మహాత్మనః
ఆ తపస్వి, సంతోషంతో, నాకు మళ్లీ కన్యత్వాన్ని ప్రసాదించాడు. ఆ మహాత్ముని శక్తిని చూసి, నేను ఆశ్చర్యపోయి, బాధపడ్డాను.
విస్మితా వ్యథితా చైవ ప్రాదామాత్మానమేవ చ। తతస్తదా మహాత్మా స కన్యాయాం మయి భారత। ప్రహృష్టోఽజనయత్పుత్రం ద్వీప ఏవ పరాశరః
ఆశ్చర్యంతో, కలవరంతో, నేను నన్ను తానుగా అప్పగించాను. అప్పుడు, భారతా, ఆ మహాత్ముడు పరాశరుడు, ఆనందంతో, ఆ ద్వీపంలో నాలో కుమారుణ్ణి కనుగొన్నాడు.
పారాశర్యో మహాయోగీ స బభూవ మహానృషిః। కన్యాపుత్రో మమ పురా ద్వైపాయన ఇతి శ్రుతః
పరాశరుని కుమారుడు గొప్ప యోగి, మహర్షిగా మారాడు. కన్యక నుంచి పుట్టిన నా కుమారుడు, ద్వైపాయనుడు అని ప్రసిద్ధి చెందాడు.
యో వ్యస్య వేదాంశ్చతురస్తపసా భగవానృషిః। లోకే వ్యాసత్వమాపేదే కార్ష్ణ్యాత్కృష్ణత్వమేవ చ
ఆ భాగ్యశాలి మహర్షి, తపస్సుతో నాలుగు వేదాలను విభజించాడు. లోకంలో వ్యాసుడిగా ప్రసిద్ధి చెందాడు. అతని ముదురు వర్ణం వల్ల కృష్ణుడు అని కూడా పిలవబడాడు.
సత్యవాదీ శమపరస్తపస్వీ దగ్ధకిల్బిషః। సద్యోత్పన్నః స తు మహాన్సహ పిత్రా తతో గతః
అతడు సత్యవాది, శాంతస్వభావుడు, తపస్వి, పాపరహితుడు. జన్మించిన వెంటనే తన తండ్రితో కలిసి వెళ్లిపోయాడు.
స నియుక్తో మయా వ్యక్తం త్వయా చాప్రతిమద్యుతిః। భ్రాతుః క్షేత్రేషు కల్యాణమపత్యం జనయిష్యతి
అతడిని నేను, నీవు కూడా స్పష్టంగా నియమించాము, అపూర్వ తేజస్సు కలవాడా. నీ అన్నవారి వంశాన్ని కొనసాగించేందుకు మంచి సంతానం కలిగించేందుకు.
స హి మాముక్తవాంస్తత్ర స్మరేః కృచ్ఛ్రేషు మామితి। తం స్మరిష్యే మహాబాహో యది భీష్మ త్వమిచ్ఛసి
అతడు అక్కడ నాకు, 'కష్టసమయంలో నన్ను స్మరించు' అని చెప్పాడు. భీష్మా, నీవు కోరితే నేను అతన్ని స్మరిస్తాను.
తవ హ్యనుమతే భీష్మ నియతం స మహాతపాః। విచిత్రవీర్యక్షేత్రేషు పుత్రానుత్పాదయిష్యతి
నీ అనుమతితో, భీష్మా, ఆ మహాతపస్వి తప్పకుండా విచిత్రవీర్యుని వంశాన్ని కొనసాగించేందుకు కుమారులను కలిగిస్తాడు.
మహర్షేః కీర్తనే తస్య భీష్మః ప్రాఞ్జలిరబ్రవీత్। `దేశకాలౌ చ జానాసి క్రియతామర్థసిద్ధయే
ఆ మహర్షిని స్మరించినప్పుడు, భీష్ముడు చేతులు జోడించి, 'నీవు యోగ్యమైన స్థలాన్ని, సమయాన్ని తెలుసు. కార్యసిద్ధికి అది జరగాలి' అని అన్నాడు.
అర్థమర్థానుబన్ధం చ ధర్మం ధర్మానుబన్ధనమ్। కామం కామానుబన్ధం చ విపరీతాన్పృథక్పృథక్
ప్రయోజనం, దాని అనుబంధ ప్రయోజనాలు, ధర్మం, దానికి సంబంధించిన ధర్మం, కామం, దానికి సంబంధించిన కామం, అలాగే వాటికి విరుద్ధమైనవి కూడా ఒక్కొక్కటిగా.
యో విచిన్త్య ధియా ధీరో వ్యవస్యతి స బుద్ధిమాన్। తదిదం ధర్మయుక్తం చ హితం చైవ కులస్య నః
ఆలోచనతో, స్థిరంగా నిర్ణయం తీసుకునే వాడు నిజంగా జ్ఞానివాడు. మన కుటుంబానికి ఇది ధర్మానికి అనుగుణంగా, మేలు కలిగించేది.
ఉక్తం భవత్యా యచ్ఛ్రేయస్తన్మహ్యం రోచతే భృశమ్
మీరు మన మేలుకోసం చెప్పిన మాట నాకు ఎంతో ఆనందంగా ఉంది.