శ్లోకాశ్చైకాదశ జ్ఞేయాః పర్వణ్యస్మిన్ద్విజోత్తమాః। అతః పరం తృతీయం తు జ్ఞేయమారణ్యకం మహత్
ఈ భాగంలో పదకొండు శ్లోకాలు కూడా ఉన్నాయి, ద్విజోత్తములారా. తర్వాత మూడవది, మహా ఆరణ్యక పర్వం తెలుసుకోవాలి.
వనవాసం ప్రయాతేషు పాణ్డవేషు మహాత్మసు। పౌరానుగమనం చైవ ధర్మపుత్రస్య ధీమతః
పాండవులు అరణ్యవాసానికి వెళ్ళినప్పుడు, ధర్మపుత్రుడు అయిన యుదిష్ఠిరుడిని నగర ప్రజలు వెంట వెళ్లారు.
అన్నౌషధీనాం చ కృతే పాణ్డవేన మహాత్మనా। ద్విజానాం భరణార్థం చ కృతమారాధనం రవేః
అన్నపానియాలు, ఔషధాల కోసం, మహాత్ముడైన పాండవుడు సూర్యుని ఆరాధించాడు. బ్రాహ్మణులకు పోషణ కోసం హవనలు చేశాడు.
ధౌమ్యోపదేశాత్తిగ్మాంశుప్రసాదాదన్నసంభః। హితం చ బ్రువతః క్షత్తుః పరిత్యాగోఽమ్బికాసుతాత్
ధౌమ్యుని ఉపదేశంతో, సూర్యుని అనుగ్రహంతో అన్నం లభించింది. మంచి మాటలు చెప్పే మంత్రిని, అంబికా కుమారుడి వద్ద విడిచిపెట్టడం జరిగింది.
త్యక్తస్య పాణ్డుపుత్రాణాం సమీపగమనం తథా। పునరాగమనం చైవ ధృతరాష్ట్రస్య శాసనాత్
విడిచి వెళ్లినవారిని పాండవులు మళ్లీ కలవడం, ఆ తరువాత ధృతరాష్ట్రుని ఆజ్ఞతో తిరిగి రావడం జరిగింది.
కర్ణప్రోత్సాహనాచ్చైవ ధార్తరాష్ట్రస్య దుర్మతేః। వనస్థాన్పాణ్డవాన్హన్తుం మన్త్రో దుర్యోధనస్యచ
కర్ణుని ప్రోత్సాహంతో, దుర్మార్గుడైన ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు, అరణ్యంలో ఉన్న పాండవులను చంపాలని కుట్ర పన్నాడు.
తం దుష్టభావం విజ్ఞాయ వ్యాసస్యాగమనం ద్రుతమ్। నిర్యాణప్రతిషేధశ్చ సురభ్యాఖ్యానమేవ చ
ఆ దుష్ట ఆలోచనను గ్రహించి, వ్యాసుడు వేగంగా వచ్చాడు. వారి ప్రయాణాన్ని ఆపడం, సురభి కథను కూడా వివరించాడు.
మైత్రేయాగమనం చాత్ర రాజ్ఞశ్చైవానుశాసనమ్। శాపోత్సర్గశ్చ తేనైవ రాజ్ఞో దుర్యోధనస్య చ
ఇక్కడ మైత్రేయుడు వచ్చి, రాజును బుద్ధి చెప్పాడు. ఆ రాజు, దుర్యోధనుని మీద శాపాన్ని కూడా పెట్టాడు.
కిర్మీరస్య వధశ్చాత్ర భీమసేనేన సంయుగే। వృష్ణీనామాగమశ్చాత్ర పాఞ్చాలానాం చ సర్వశః
ఇక్కడే కిర్మీరుడు భీమసేనుని చేతిలో యుద్ధంలో హతమయ్యాడు. వృష్ణులు, పాంచాళులు అందరూ అక్కడికి వచ్చారు.
శ్రుత్వా శకునినా ద్యూతే నికృత్యా నిర్జితాంశ్చ తాన్। క్రుద్ధస్యానుప్రశమనం హరేశ్చైవ కిరీటినా
శకుని మాయతో పాశాక్రిడలో ఓడిపోయారని విని, కోపంతో ఉన్న హరిని కిరీటధారి శాంతింపజేశాడు.
పరిదేవనం చ పాఞ్చాల్యా వాసుదేవస్య సన్నిధౌ। ఆశ్వాసనం చ కృష్ణేన దుఃఖార్తాయాః ప్రకీర్తితమ్
కృష్ణుని సమక్షంలో ద్రౌపదీ చేసిన విలాపం, ఆమెకు కలిగిన బాధను చూసి కృష్ణుడు ఇచ్చిన ఓదార్పు వివరించబడ్డాయి.
తథా సౌభవధాఖ్యానమత్రైవోక్తం మహర్షిణా। సుభద్రాయాః సపుత్రాయాః కృష్ణేన ద్వారకాం పురీమ్
అలాగే, మహర్షి ఇక్కడ సౌభద్రుని కథను చెప్పాడు. సుభద్రా తన కుమారుడితో కలిసి కృష్ణుని తోడుగా ద్వారక నగరానికి వెళ్లిన సంగతిని వివరించాడు.
నయనం ద్రౌపదేయానాం ధృష్టద్యుమ్నేన చైవ హ। ప్రవేశః పాణ్డవేయానాం రమ్యే ద్వైతవనే తతః
ద్రౌపదీ కుమారులను ధృష్టద్యుమ్నుడు తీసుకెళ్లిన విధానం, ఆ తరువాత పాండవులు అందరూ అందమైన ద్వైతవనంలో ప్రవేశించిన విషయం చెప్పబడింది.
ధర్మరాజస్య చాత్రైవ సంవాదః కృష్ణయా సహ। సంవాదశ్చ తథా రాజ్ఞా భీమస్యాపి ప్రకీర్తితః
ఇక్కడే ధర్మరాజు యుదిష్ఠిరుడు కృష్ణునితో చేసిన సంభాషణ, అలాగే భీముని తో రాజు చేసిన మాటలాట కూడా వివరించబడింది.
సమీపం పాణ్డుపుత్రాణాం వ్యాసస్యాగమనం తథా। ప్రతిశ్రుత్యాథ విద్యాయా దానం రాజ్ఞో మహర్షిణా
పాండవుల దగ్గరకు వ్యాస మహర్షి వచ్చి, రాజు ఇచ్చిన హామీకి ప్రతిఫలంగా మహర్షి విద్యను ప్రసాదించిన సంగతి కూడా చెప్పబడింది.
గమనం కామ్యకే చాపి వ్యాసే ప్రతిగతే తతః। అస్త్రహేతోర్వివాసశ్చ పార్థస్యామితతేజసః
ఆ తరువాత వ్యాసుడు వెళ్లిపోయిన తర్వాత పాండవులు కామ్యక వనానికి వెళ్లినది, అలాగే అర్జునుడు ఆయుధాల కోసం వనవాసానికి వెళ్లిన విషయం వివరించబడింది.
మహాదేవేన యుద్ధం చ కిరాతవపుషా సహ। దర్శనం లోకపాలానామస్త్రప్రాప్తిస్తథైవ చ
కిరాతుని రూపంలో మహాదేవుడితో జరిగిన యుద్ధం, లోకపాలులను దర్శించినది, ఆయుధాలను పొందిన సంగతులు కూడా చెప్పబడ్డాయి.
మహేన్ద్రలోకగమనమస్త్రార్థే చ కిరీటినః। యత్ర చిన్తా సముత్పన్నా ధృతరాష్ట్రస్య భూయసీ
కిరీటధారి అర్జునుడు ఆయుధాల కోసం ఇంద్రలోకానికి వెళ్లినది, ఆ సమయంలో ధృతరాష్ట్రునికి కలిగిన గొప్ప ఆందోళన వివరించబడింది.
దర్శనం బృహదశ్వస్య మహర్షేర్భావితాత్మనః। యుధిష్ఠిరస్య చార్తస్య వ్యసనే పరిదేవనమ్
పరిపూర్ణాత్ముడైన మహర్షి బృహదశ్వుని దర్శనం, అపజయంతో బాధపడుతున్న యుదిష్ఠిరుని విలాపం వివరించబడ్డాయి.
నలోపాఖ్యానమత్రైవ ధర్మిష్ఠం కరుణోదయమ్। దమయన్త్యాః స్థితిర్యత్ర నలస్య చరితం తథా
ఇక్కడే నలుని ధర్మబద్ధమైన, హృదయాన్ని కదిలించే కథ, దమయంతి స్థిరత, నలుని కార్యాలు చెప్పబడ్డాయి.
తథాక్షహృదయప్రాప్తిస్తస్మాదేవ మహర్షితః। లోమశస్యాగమస్తత్ర స్వర్గాత్పాణ్డుసుతాన్ప్రతి
అలాగే, యుదిష్ఠిరుడు అదే మహర్షి ద్వారా పాశాకలపై నైపుణ్యం పొందినది, లోమశుడు స్వర్గం నుండి పాండవుల వద్దకు వచ్చిన సంగతులు వివరించబడ్డాయి.
వనవాసగతానాం చ పాణ్డవానాం మహాత్మనామ్। స్వర్గే ప్రవృత్తిరాఖ్యాతా లోమశేనార్జునస్య వై
పాండవులు అరణ్యంలో ఉన్నప్పుడు లోమశుడు అర్జునుని స్వర్గంలో జరిగిన కార్యాలను వివరించాడు.
సందేశాదర్జునస్యాత్ర తీర్థాభిగమనక్రియా। తీర్థానాం చ ఫలప్రాప్తిః పుణ్యత్వం చాపి కీర్తితమ్
ఇక్కడ అర్జునుని సందేశం, పాండవులు తీర్థయాత్రకు వెళ్లినది, పవిత్ర స్థలాల్లో చేసిన పుణ్యఫలాలు, ఆ తీర్థాల మహిమ వివరించబడ్డాయి.
పులస్త్యతీర్థయాత్రా చ నారదేన మహర్షిణా। తీర్థయాత్రా చ తత్రైవ పాణ్డవానాం మహాత్మనాం
పులస్త్య తీర్థానికి మహర్షి నారదుడు చేసిన యాత్ర, అలాగే పాండవులు చేసిన తీర్థయాత్ర కూడా అక్కడ వివరించబడ్డాయి.
తథా యజ్ఞవిభూతిశ్చ గయస్యాత్ర ప్రకీర్తితా
ఇక్కడే గయుడు చేసిన యజ్ఞ మహిమను కూడా వివరించారు.
ఆగస్త్యమపి చాఖ్యానం యత్ర వాతాపిభక్షణమ్। లోపాముద్రాభిపమనమపత్యార్థమృషేస్తథా
అలాగే, అగస్త్యుని కథ, వాతాపిని మింగినది, సంతానార్థం లోపాముద్రతో కలయిక జరిగినది కూడా చెప్పబడింది.
ఋశ్యశృఙ్గస్య చరితం కౌమారబ్రహ్మచారిణః। జామదగ్న్యస్య రామస్య చరితం భూరితేజసః
కౌమార బ్రహ్మచారి ఋశ్యశృంగుని జీవితం, భూరితేజస్వి జామదగ్న్యుడు రాముని కార్యాలు వివరించబడ్డాయి.
కార్తవీర్యవధో యత్ర హైహయానాం చ వర్ణ్యతే। ప్రభాసతీర్థే పాణ్డూనాం వృష్ణిభిశ్చ సమాగమః
కార్తవీర్యుని వధ, హేహయుల కథ, ప్రభాస తీర్థంలో పాండవులు వృష్ణులతో కలిసిన సంగతులు వివరించబడ్డాయి.
సౌకన్యమపి చాఖ్యానం చ్యవనో యత్ర భార్గవః। శర్యాతియజ్ఞే నాసత్యౌ కృతవాన్సోమపీథినౌ
ఇక్కడ సౌకన్య కథను కూడా వివరించారు. భృగుకులానికి చెందిన చ్యవనుడు, శర్యాతి యజ్ఞంలో అశ్వినిదేవతలకు సోమపానం చేయించాడని చెప్పబడింది.
తాభ్యాం చ యత్ర స మునిర్యౌవనం ప్రతిపాదితః। మాన్ధాతుశ్చాప్యుపాఖ్యానం రాజ్ఞోఽత్రైవప్రకీర్తితం
అశ్వినిదేవతల సహాయంతో ఆ ముని తిరిగి యవ్వనాన్ని పొందినదీ, రాజు మంధాతుని కథను కూడా ఇక్కడ వివరించారు.