తమేకం రథవంశేన మహతా పర్యవారయన్। వికర్షన్తశ్చ చాపాని విసృజన్తశ్చ సాయకాన్
వారు అతన్ని ఒంటరిగా గొప్ప రథాల వరుసతో చుట్టుముట్టి, తమ విల్లు లాగుతూ బాణాలు వదిలారు.
శస్త్రాణి చ విచిత్రాణి క్రుద్ధాస్తత్ర వ్యదర్శయన్। ఛాదయన్తః శరైః పార్థం మేఘా ఇవ దివాకరమ్
అక్కడ కోపంతో ఉన్న యోధులు రకరకాల ఆయుధాలు చూపిస్తూ, పార్థుడిని బాణాలతో మేఘాలు సూర్యుడిని కప్పినట్లు కప్పేశారు.
అభ్యద్రవన్త వేగేన క్షత్రియాః క్షత్రియర్షభమ్। నరసింహం రథోదారాః సింహం మత్తా ఇవ ద్విపాః
శక్తివంతమైన రథాలపై ఉన్న క్షత్రియులు, మనుషులలో సింహమైన అతనిపై, మత్తు వచ్చిన ఏనుగులు సింహాన్ని దాడిచేసినట్లు వేగంగా దూసుకొచ్చారు.
తత్ర పార్థస్య భుజయోర్మహద్బలమదృశ్యత। యత్క్రుద్ధో బహులాః సేనాః సర్వతః సమవారయత్
అక్కడ పార్థుడి భుజాల్లో ఉన్న గొప్ప బలం కనిపించింది. కోపంతో అతను అన్ని వైపులా విస్తరించిన సైన్యాలను అడ్డుకున్నాడు.
అస్త్రైరస్త్రాణి సంవార్య ద్విషతాం సర్వతో విభుః। ఇషుభిర్బుభిస్తూర్ణం సర్వానేవ సమావృణోత్
విపక్షుల ఆయుధాలను తన ఆయుధాలతో తిప్పికొట్టి, ఆ మహాబలుడు తన బాణాలతో వారందరినీ వేగంగా కప్పేశాడు.
తత్రాన్తరిక్షే బాణానాం ప్రగాఢానాం విశామ్పతే। సఙ్ఘర్షేణ మహార్చిష్మాన్పావకః సమజాయత
అక్కడ ఆకాశంలో, రాజా, గాఢమైన బాణాలు ఢీకొనడంతో, గొప్ప జ్వాలలు వెదజల్లే అగ్ని పుట్టుకొచ్చింది.
తత్రతత్ర మహేష్వాసైః శ్వసద్భిః శోణితోక్షితైః। హయైర్నాగైశ్చ సమ్భిన్నైర్నదద్భిశ్చారికర్శన
ఇక్కడ అక్కడ, అరిచే అరిచే గొప్ప విల్వీరులు, రక్తమోడుతున్న గుర్రాలు, ఏనుగులు గాయపడి, గర్జిస్తూ నిలిచారు.
సంరబ్ధైశ్చారిభిర్వీరైః ప్రార్థయద్భిర్జయం మృధే। ఏకస్థైర్బహుభిః క్రుద్ధైరూష్మేవ సమజాయత
యుద్ధంలో విజయం కోరుతూ, కోపంతో ఉన్న అనేక మంది పాదసేన వీరులు ఒంటరిగా నిలిచినవారిపై దూకారు. అప్పుడు అక్కడ తీవ్రమైన వేడి ఏర్పడింది.
శరోర్మిణం ధ్వజావర్తం నాగనక్రం దురత్యయమ్। పదాతిమత్స్యకలిలం శఙ్ఖదున్దుభినిఃస్వనమ్
అక్కడ బాణాల అలలు, జెండాల చక్రాలు, దాటి పోలేని ఏనుగులు, మొసళ్ళు, చేపల వంటి పాదసేన గుంపులు, శంఖాలు, డుండుభి మేళాలు వినిపించాయి.
అసఙ్ఖ్యేయమపారం చ రజో నీరమతీవ చ। ఉష్ణీషకమఠం ఛత్రపతాకాఫేనమాలినమ్
అది లెక్కించలేనంత, అంచు లేనంత పెద్దది, దుమ్ము నీటిలా వ్యాపించి, తలపాగాల ముద్దలు, గొడుగులు, జెండాలు అలలుగా అలంకరించబడి ఉంది.
రథసాగరమక్షోభ్యం మాతఙ్గాఙ్గశిలాచితమ్। వేలాభూతస్తదా పార్థః పత్రిభిః సమవారయత్
అదే రథాల సముద్రం, కదిలించలేనిది, ఏనుగుల శరీరాలతో నిండిపోయి ఉండగా, పార్థుడు తన బాణాలతో దానికి ఒడ్డుగా నిలిచాడు.
అర్జునే ధరణీం ప్రాప్తే హయహస్తే చ కేశవే। ఏతదన్తరమాసాద్య కథం పార్థో న ఘాతితః
అర్జునుడు భూమిపైకి దిగినపుడు, కేశవుడు గుర్రాల నడుపు పట్టుకున్నప్పుడు, ఆ సమయంలో పార్థుడు ఎలా చనిపోలేదు?
సద్యః పార్థివ పార్థేన నిరుద్ధాః సర్వపార్థివాః। రథస్థా ధరణీస్థేన వాక్యమచ్ఛాన్దసం యథా
రాజా, అప్పుడు పార్థుడు భూమిపై ఉండి కూడా, రథాలపై ఉన్న అన్ని రాజులను వెంటనే వేద మంత్రంలా అడ్డుకున్నాడు.
స పార్థః పార్థివాన్సర్వాన్భూమిస్థోపి రథస్థితాన్। ఏకో నివారయామాస లోభః సర్వగుణానివ।।]
పార్థుడు భూమిపై ఒంటరిగా నిలబడి, రథాలపై ఉన్న అన్ని రాజులను ఒక్కడే అడ్డుకున్నాడు. అది ఎలా అంటే, ఎవరైనా లోభాన్ని నియంత్రించి అన్ని గుణాలను ఆపినట్లే.
తతో జనార్దనః సఙ్ఖ్యే ప్రియం పురుషసత్తమమ్। అసమ్భ్రాన్తో మహాబాహురర్జునం వాక్యమబ్రవీత్
అప్పుడు యుద్ధరంగంలో స్థిరంగా ఉన్న జనార్దనుడు, ఎంతో ప్రేమతో అర్జునుడిని నిశ్చింతగా పలికాడు.
ఉదపానమిహాశ్వానాం నాలమస్తి రణేఽర్జున। పరీప్సన్తే జలం చేమే పేయం న త్వవగాహనమ్
అర్జునా, యుద్ధంలో ఇక్కడ గుర్రలకు తాగడానికి సరైన నీటి ఊరి లేదు. ఇవి తాగడానికి మాత్రమే నీరు కోరుతున్నాయి, స్నానం చేయడానికి కాదు.
ఇదమస్తీత్యసమ్భ్రాన్తో బ్రువన్నస్త్రేణ మేదినీమ్। అభిహత్యార్జునశ్చక్రే వాజిపానం సరః శుభమ్
అర్జునుడు, "ఇక్కడ ఉంది," అని నిశ్చలంగా చెప్పి, తన ఆయుధంతో భూమిని కొట్టి, గుర్రలకు తాగేందుకు అందమైన సరస్సును సృష్టించాడు.
[హంసకారణ్డవాకీర్ణం చక్రవాకోపశోభితమ్। సువిస్తీర్ణం ప్రసన్నామ్భః ప్రఫుల్లవరపఙ్కజమ్
ఆ సరస్సు హంసలు, నెమళ్ళు, చక్రవాక పక్షులతో నిండిపోయి, విశాలంగా, నిర్మలమైన నీళ్లతో, పుష్పించిన మంచి తామరలతో అలంకరించబడింది.
కూర్మమత్స్యగణాకీర్ణమగాధమృషిసేవితమ్। ఆగచ్ఛన్నారదమునిర్దర్శనార్థం కృతం క్షణాత్।।]
ఆ సరస్సు తాబేళ్లు, చేపలతో నిండిపోయి, లోతుగా, ఋషులు సందర్శించే స్థలంగా మారింది. ఆ సుందర దృశ్యం చూడటానికి నారదుడు వెంటనే వచ్చాడు.
శరవంశం శరస్థూణం శరాచ్ఛాదనమద్భుతమ్। శరవేశ్మాకరోత్పార్థస్త్వష్టేవాద్భుతకర్మకృత్
పార్థుడు అద్భుతంగా బాణాలతో గోడలు, స్తంభాలు, పైకప్పుతో కూడిన ఒక బాణాల గృహాన్ని త్వష్ట్రువంటి అద్భుతకారుడిలా నిర్మించాడు.
తతః ప్రహస్య గోవిన్దః సాధుసాధ్విత్యథాబ్రవీత్। శరవేశ్మని పార్థేన కృతే తస్మిన్మహాత్మనా
ఆ గొప్ప మనస్సు గల పార్ధుడు ఆ బాణాల గృహాన్ని నిర్మించగా, గోవిందుడు నవ్వుతూ, "బాగుంది, బాగుంది," అని ప్రశంసించాడు.
స తాఁల్లబ్ధోదకాన్స్నాతాఞ్జగ్ధాన్నాన్విగతక్లమాన్। యోజయామాస సంహృష్టః పునరేవ రథోత్తమే
గుర్రాలు నీరు తాగి, స్నానం చేసి, తిండి తిని, అలసట పోగొట్టి, ఆనందంగా మళ్లీ వాటిని అద్భుతమైన రథానికి జోడించాడు.
స తం రథవరం శౌరిః సర్వశస్త్రభృతాం వరః। సమాస్థాయ మహాతేజాః సార్జునః ప్రయయౌ ద్రుతమ్
అన్ని ఆయుధాలను ధరించేవారిలో శౌరి గొప్పవాడు, మహాశక్తివంతుడు, ఆ అద్భుతమైన రథంపై అర్జునుడితో కలిసి వేగంగా బయలుదేరాడు.
యోజయిత్వా హయాంస్తస్య విధిదృష్టేన కర్మణా। రణే చచార గోవిన్దస్తృణీకృత్య మహారథాన్
విధి ప్రకారం గుర్రాలను జోడించి, గోవిందుడు యుద్ధంలో మహారథులను లెక్కచేయకుండా సంచరించాడు.
రథం రథవరస్యాజౌ యుక్తం లబ్ధోదకైర్హయైః। దృష్ట్వా కురుబలశ్రేష్ఠాః పునర్విమనసోఽభవన్
నీరు తాగిన గుర్రాలతో కలసి, ఆ గొప్ప రథసారథి రథాన్ని చూసి, కౌరవ సైన్యాధిపతులు మళ్లీ మనసు నీరసం చెందారు.
వినిఃస్వసన్తస్తే రాజన్భగ్నదంష్ట్రా ఇవోరగాః। ఘిగహోఽతిగతః పార్థః కృష్ణశ్చేత్యబ్రువన్పృథక్
రాజా! వారు పాములు పళ్లెత్తినట్లు ఊపిరి పీల్చుతూ, "పార్థుడు, కృష్ణుడు మనకంటే ముందుకు వెళ్లిపోయారు" అని వేర్వేరుగా అన్నారు.
తత్సైన్యం సర్వతో దృష్ట్వా రోమహర్షణమద్భుతమ్। త్వరధ్వమితి చాక్రన్దన్నైతదస్తీతి చావువన్
ఆ అద్భుతమైన, రోమాలు నిక్కబొడుచుకునే దృశ్యాన్ని చుట్టూ చూసి, సైన్యం అంతా "వేగంగా పోయండి! ఇదే నిజం!" అని అరచింది.
సర్వక్షత్రస్య మిషతో రథేనైకేన దంశితౌ। బాలః క్రీడనకేనేవ కదర్థీకృత్య నో బలమ్
అన్ని క్షత్రియుల ఎదుట, ఒకే ఒక రథంతో ఆ ఇద్దరూ మన బలాన్ని చిన్నపిల్లాడు బొమ్మతో ఆడుకున్నట్లుగా తక్కువ చేసి, ఎదురయ్యారు.
క్రోశతాం యతమానానామసంసక్తౌ పరన్తపౌ। దర్శయిత్వాఽత్మనో వీర్యం ప్రయాతౌ సర్వరాజసు
అందరూ అరుస్తూ, ప్రయత్నిస్తున్నా, ఆ ఇద్దరు శత్రువులను జయించే వీరులు తమ శౌర్యాన్ని చూపించి, రాజుల మధ్య నుంచి వెళ్లిపోయారు.
యథా దేవాసురే యుద్ధే తృణీకృత్య చ దానవాన్। ఇన్ద్రావిష్ణూ పురా రాజఞ్జమ్భస్య వధకాఙ్క్షిణౌ
రాజా! దేవాసుర సంగ్రామంలో, ఇంద్రుడు, విష్ణువు జంభుని సంహరించాలనే కోరికతో దానవులను లెక్కచేయకుండా పోరాడినట్లే.