ఉభయోః పతితే ఛత్రే తథైవ పతితౌ ధ్వజౌ। `నికృన్తతోః శరైస్తీక్ష్ణైర్ద్రోణసాత్యకయో రణే
రణరంగంలో ద్రోణుడు, సాత్యకి ఇద్దరూ పదునైన బాణాలతో ఒకరినొకరు కోసినప్పుడు, వారి గొడుగులు, జెండాలు రెండూ నేలపై పడిపోయాయి.
ఉభౌ రుధిరసిక్తాఙ్గావుభౌ చ విజయైషిణౌ। స్రవద్భిః శోణితం గాత్రైః ప్రస్రుతావివ వారణౌ। అన్యోన్యమభ్యవిధ్యేతాం జీవితాన్తకరైః శరైః
ఇద్దరి శరీరాలు రక్తంతో తడిసి, ఇద్దరూ విజయాన్ని కోరుతూ, అవయవాల నుంచి రక్తం కారుతున్న రెండు ఏనుగుల్లా, ప్రాణాంతక బాణాలతో ఒకరినొకరు గాయపరిచారు.
గర్జితోత్కృష్టసన్నాదాః శఙ్ఖదున్దుభినిఃస్వనాః। ఉపారమన్మహారాజ వ్యాజహార న కశ్చన
ఓ మహారాజా, ఆకాశాన్ని కుదిపించే గర్జనలు, శంఖాలు, డుండుభి మేళాలు అన్నీ ఒక్కసారిగా ఆగిపోయాయి. ఎవ్వరూ ఒక్క మాట కూడా పలకలేదు.
తుష్ణీంభూతాన్యనౌకాని యోధా యుద్ధాదుపారమన్। దదర్శ ద్వైరథం తాభ్యాం జాతకౌతూహలో జనః
అక్కడ ఉన్న యోధులు నిశ్శబ్దంగా పోరాటాన్ని ఆపేశారు. ప్రజలు ఇద్దరి మధ్య జరుగుతున్న ద్వంద్వయుద్ధాన్ని ఆసక్తిగా చూశారు.
రథినో హస్తియన్తారో హయారోహాః పదాతయః। అవైక్షన్తాచలైర్నేత్రైః పరివార్య నరర్షభౌ
రథసారథులు, ఏనుగు నడిపేవారు, గుర్రపు యోధులు, కాలాళ్లు — వీరందరూ ఆ ఇద్దరు మహాపురుషులను చుట్టుముట్టి, కన్ను కూడా మిటకపెట్టకుండా చూస్తూ నిలబడ్డారు.
హస్త్యనీకాన్యతిష్ఠన్త తథానీకాని వాజినామ్। తథైవ రథవాహిన్యః ప్రతివ్యూహ్య వ్యవస్థితాః
ఏనుగుల దళాలు, గుర్రాల వాహినులు, అలాగే రథాల సేనలు కూడా ఎదురెదురు నిలబడి, తమ స్థానాల్లో స్థిరంగా నిలిచిపోయాయి.
ముక్తావిద్రుమచిత్రైశ్చ మణికాఞ్చనభూషితైః। ధ్వజైరాభరణైశ్చిత్రైః కవచైశ్చ హిరణ్మయైః
ముత్యాలు, పగడాలు అలంకరించిన జెండాలతో, రత్నాలు, బంగారు ఆభరణాలతో, మెరిసే బంగారు కవచాలతో వారు అద్భుతంగా అలంకరించబడ్డారు.
వైజయన్తీపతాకాభిః పరిస్తోమాఙ్గకమ్బలైః। విమలైర్నిశితైః శస్త్రైర్హయానాం చ ప్రకీర్ణకైః
విజయపతాకలు, విలాసవంతమైన వస్త్రాలు, నిర్మలమైన పదునైన ఆయుధాలు, గుర్రాలపై పడిన అలంకారాలతో అక్కడ అందం పరిపూర్ణంగా కనిపించింది.
జాతరూపమయీభిశ్చ రాజతీభిశ్చ మూర్ధసు। గజానాం కుమ్భమాలాభిర్దన్తవేష్టైశ్చ భారత
బంగారు, వెండి తలపట్టీలు, ఏనుగుల కుంభాలపై పూలమాలలు, దంతాల అలంకారాలతో, ఓ భారతా, ఆ సైన్యం మరింత వైభవంగా కనిపించింది.
సబలాకాః సఖద్యోతాః సైరావతశతహదాః। అదృశ్యన్తోష్ణపర్యాయే మేఘానామివ వాగురాః
సైనికులతో, మెరిసే ఆభరణాలతో, శతసంఖ్యలో ఐరావతుల వంటి ఏనుగులతో, వారు యుద్ధ వేడి సమయంలో మెరుపులతో కప్పబడిన మేఘాల్లా కనిపించారు.
అపశ్యన్నస్మదీయాశ్చ తే చ యౌధిష్ఠిరాః స్థితాః। తద్యుద్ధం యుయుధానస్య ద్రోణస్య చ మహాత్మనః
మనవారు, యుధిష్ఠిరుని కుమారులు కూడా యుయుధానుడు, మహాత్ముడు ద్రోణుడు మధ్య జరుగుతున్న ఆ యుద్ధాన్ని ఆసక్తిగా చూశారు.
విమానాగ్రగతా దేవా బ్రహ్మసోమపురోగమాః। సిద్ధచారణసఙ్ఖాశ్చ విద్యాధరమహోరగాః
బ్రహ్మ, సోముడు ముందుండి దేవతలు, సిద్ధులు, చారణులు, విద్యాధరులు, మహానాగులు ఆకాశంలో నిలబడి ఆ యుద్ధాన్ని తిలకించారు.
గన్ధర్వా దానవా యక్షా రాక్షసాప్సరసః ఖగాః'। గతప్రత్యాగతాక్షేపైశ్చితైరస్త్రవిఘాతిభిః। వివిధైర్విస్మయం జగ్ముస్తయోః పురుషసింహయోః
గంధర్వులు, దానవులు, యక్షులు, రాక్షసులు, అప్సరసలు, పక్షులు — వీరందరూ తమ చూపులు ఆ ఇద్దరు సింహపురుషులపై నిలిపి, పరస్పరంగా ఆయుధాలతో పోరాడుతూ, ఆశ్చర్యపోయారు.
హస్తలాఘవమస్త్రేషు దర్శయన్తౌ మహాబలౌ। అన్యోన్యమభివిధ్యేతాం శరైస్తౌ ద్రోణసాత్యకీ
ద్రోణుడు, సాత్యకిలు ఇద్దరూ గొప్ప బలవంతులు, ఆయుధాలలో చేతివేగాన్ని చూపిస్తూ, బాణాలతో ఒకరినొకరు గాయపరిచారు.
తతో ద్రోణస్య దాశార్హః శరాంశ్చిచ్ఛేద సంయుగే। పత్రిభిః సుదృఢైరాశు ధనుశ్చైవ మహాద్యుతేః
ఆ తరువాత యాదవుడు సాత్యకి, యుద్ధంలో ద్రోణుని బాణాలను బలమైన బాణాలతో తొలగించి, అతని ధనుస్సును కూడా విరిచేశాడు.
నిమేషాన్తరమాత్రేణ భారద్వాజోఽపరం ధనుః। సజ్యం చకార తదపి చిచ్ఛేదాస్య స సాత్యకిః
కళ్ళు మిటకబెట్టేలోపే, భారద్వాజుడు మరో ధనుస్సు తీసుకుని వాల్చగా, దాన్ని కూడా సాత్యకి వెంటనే విరిచేశాడు.
తతస్త్వరన్పునర్ద్రోణో ధనుర్హస్తో వ్యతిష్ఠత। సజ్యం సజ్యం ధనుశ్చాస్య చిచ్ఛేద నిశిథైః శరైః
ద్రోణుడు మరొక ధనుస్సు త్వరగా చేతిలోకి తీసుకుని వాల్చగా, సాత్యకి పదునైన బాణాలతో దానిని కూడా వెంటనే విరిచేశాడు.
ఏవమేకశతం ఛిన్నం ధనుషాం దృఢధన్వినా। న చాన్తరం తయోర్దృష్టం సన్ధానే చ్ఛేదనేఽపి చ
అలా ధైర్యవంతుడైన సాత్యకి వంద ధనుస్సులను విరిచాడు. అయినా, వాల్చడంలో, విరిచడంలో ఇద్దరి మధ్య ఎలాంటి విరామం కనిపించలేదు.
తతోఽస్య సంయుగే ద్రోణో దృష్ట్వా కర్మాతిమానుషమ్। యుయుధానస్య రాజేన్ద్ర మనసైతదచిన్తయత్
ఆ యుద్ధంలో యుయుధానుడు చేసిన ఈ అద్భుత కార్యాన్ని చూసి, ద్రోణుడు, ఓ రాజా, మనసులో ఇలా ఆలోచించాడు.
ఏతదస్త్రబలం రామే కార్తవీర్యే ధనఞ్జయే। భీష్మే చ పురుషవ్యాఘ్రే యదిదం సాత్వతాం వరే
ఇలాంటి ఆయుధ నైపుణ్యం రాముడు, కార్తవీర్యుడు, ధనంజయుడు, పురుషవ్యాఘ్రుడు భీష్ముడు వంటి మహానుభావుల్లో కనిపించింది. ఇప్పుడు అదే సాత్వతులలో శ్రేష్ఠుడైన ఇతనిలో కనిపిస్తోంది.
తం చాస్య మనసా ద్రోణః పూజయామాస విక్రమమ్। లాఘవం వాసవస్యేవ సమ్ప్రేక్ష్య ద్విజసత్తమః
ద్రోణుడు తన మనసులో అతని పరాక్రమాన్ని గమనించి, వాసవుని వేగాన్ని చూసినట్టు, అతడిని గౌరవంగా అభినందించాడు.
తుతోషాస్త్రవిదాం శ్రేష్ఠస్తథా దేవాః సవాసవాః। న తామాలక్షయామాసుర్లఘుతాం శీఘ్రచారిణః
అస్త్రవిద్యలో అగ్రగణ్యుడు సంతోషించాడు. దేవతలు కూడా వాసవుని చూసినట్టు సంతోషించారు. అయితే, ఆ వేగవంతుడి తేలికను వారు గమనించలేదు.
దేవాశ్చ యుయుధానస్య గన్ధర్వాశ్చ విశామ్పతే। సిద్ధచారణసఙ్ఘాశ్చ విదుర్ద్రోణస్య కర్మ తత్
అయ్యో రాజా! దేవతలు, గంధర్వులు, సిద్ధులు, చారణులు అందరూ యుయుధానునిపై ద్రోణుడు చేసిన కార్యాన్ని గుర్తించారు.
తతోఽన్యద్ధనురాదాయ ద్రోణః క్షత్రియమర్దనః। అస్త్రైరస్త్రవిదాం శ్రేష్ఠో యోధయామాస భారత
ఆ తరువాత క్షత్రియులను సంహరించే ద్రోణుడు ఇంకొక విల్లు తీసుకుని, అస్త్రవిద్యలో శ్రేష్ఠుడిగా ఆయుధాలతో యుద్ధం చేశాడు, ఓ భారతా!
తస్యాస్త్రాణ్యస్త్రమాయాభిః ప్రతిహత్య స సాత్యకిః। జఘాన నిశితైర్బాణైస్తదద్భుతమివాభవత్
సాత్యకి తన అస్త్రమాయతో ద్రోణుని ఆయుధాలను తిప్పికొట్టి, పదునైన బాణాలతో అతడిని గాయపరిచాడు. అది చూసినవారికి ఆశ్చర్యంగా అనిపించింది.
తస్యాతిమానుషం కర్మ దృష్ట్వాఽన్యైరసమం రణే। యుక్తం యోగేన యోగజ్ఞాస్తావకాః సమపూజయన్
యుద్ధంలో ఇతరులు చేయలేని అతిపురుష కార్యాన్ని చూసి, యోగంలో నిపుణులైన నీ సైనికులు ద్రోణునికి గౌరవంగా నమస్కరించారు.
యదస్త్రమస్యతి ద్రోణస్తదేవాస్యతి సాత్యకిః। తమాచార్యోఽథ సమ్భ్రాన్తోఽయోధయచ్ఛత్రుతాపనః
ద్రోణుడు ఏ అస్త్రాన్ని ప్రయోగించినా, సాత్యకి అదే అస్త్రాన్ని ప్రయోగించాడు. అప్పుడు గురువు అయోమయంలో శత్రువులను బాధించేలా యుద్ధం చేశాడు.
తతః క్రుద్ధో మహారాజ ధనుర్వేదస్య పారగః। వధాయ యుయుధానస్య దివ్యమస్త్రముదైరయత్
అప్పుడూ, ఓ మహారాజా! అస్త్రవిద్యలో నిపుణుడైన ద్రోణుడు కోపంతో యుయుధానుని సంహారానికి దివ్యాస్త్రాన్ని ప్రయోగించాడు.
తదాగ్నేయం మహాఘోరం రిపుఘ్నముపలక్ష్య సః। దివ్యమస్త్రం మహేష్వాసో వారుణం సముదైరయత్
ఆ భయంకరమైన, శత్రువులను సంహరించే అగ్నేయాస్త్రాన్ని గుర్తించిన మహావిల్లు సాత్యకి, దివ్యమైన వారుణాస్త్రాన్ని ప్రయోగించాడు.
హాహాకారో మహానాసీద్దృష్ట్వా దివ్యాస్త్రధారిణౌ। న విచేరుస్తదాఽఽకాశే భూతాన్యాకాశగాన్యపి
దివ్యాస్త్రాలను ధరించిన వారిని చూసి 'హా హా' అనే గొప్ప అరుపు వినిపించింది. ఆ సమయంలో ఆకాశంలో తిరిగే భూతాలు కూడా అక్కడ సంచరించలేకపోయాయి.