సా జ్వలన్తీ మహోల్కేవ తమాసాద్య మహారథమ్। సవిస్ఫులిఙ్గా నిర్భిద్య నిపపాత మహీతలే
మహా ఉల్కలా మండుతూ, అగ్ని రేఖలు చిమ్ముతూ వచ్చిన ఆ శక్తి, మహారథాన్ని తాకి దాన్ని చీల్చి భూమిపై పడిపోయింది.
శక్యా త్వభిహతో గాఢం మూర్చ్ఛయాఽభిపరిప్లుతః। సమాశ్వాస్య మహాతేజాః సృక్విణీ పరిలేలిహన్
బలంగా గాయపడి, మూర్ఛతో కమ్ముకున్నా, శక్యుడు తన గొప్ప తేజంతో తేరుకుని, పెదవులు నాకుతూ మళ్లీ నిలబడాడు.
తం చతుర్దశభిః పార్థో నారాచైః కఙ్కపత్రిభిః। సాశ్వధ్వజధనుఃసూతం వివ్యాధాచిన్త్యవిక్రమః
అప్పుడు పార్ధుడు, అపారమైన ధైర్యంతో, పద్దెనిమిది గద్దపక్షి రెక్కలతో చేసిన ఇనుప బాణాలతో అతనిని, అతని గుర్రాలను, పతాకాన్ని, విల్లు, సారథిని గాయపరిచాడు.
రథం చాన్యైః సుబహుభిశ్చక్రే విశకలం శరైః। సుదక్షిణం తం కామ్భోజం మోఘసఙ్కల్పవిక్రమమ్। బిభేద హృది బాణేన పృథుధారేణ పాణ్డవః
ఇంకా అనేక బాణాలతో అతని రథాన్ని పూర్తిగా ధ్వంసం చేశాడు. పాండవుడు, ప్రయత్నాలు వృథా అయిన కామ్బోజుడైన సుదక్షిణుడిని, విస్తృత తలతో ఉన్న బాణంతో గుండెల్లో ఛేదించాడు.
స భిన్నవర్మా స్రస్తాఙ్గః ప్రభ్రష్టముకుటాఙ్గదః। పపాతాభిముఖః శూరో యన్త్రముక్త ఇవ ధ్వజః
వీడు విరిగిన కవచంతో, శరీర భాగాలు శక్తిహీనంగా, కిరీటం, కంకణాలు జారిపోయి, ధైర్యంగా ముందుకు పడిపోయాడు. యంత్రం నుండి విడిచిన ధ్వజంలా నేలపై కూలిపోయాడు.
గిరేః శిఖరజః శ్రీమాన్సుశాఖః సుప్రతిష్ఠితః। నిర్భగ్న ఇవ వాతేన కర్ణికారో హిమాత్యయే। విశీర్ణః పతితో రాజా ప్రసార్య విపులౌ భుజౌ
పర్వత శిఖరంపై బలంగా పెరిగిన, అందమైన కొమ్మలా, లేదా చలికాలం తరువాత గాలికి విరిగిన కర్ణికార వృక్షంలా, ఆ రాజు విస్తారమైన భుజాలు చాచి నేలపై విరిగిపడ్డాడు.
శేతే స్మ నిహతో భూమౌ కామ్భోజాస్తరణోచితః। మహార్హాభరణోపేతః సానుమానివ పర్వతః
ఓ మహారాజు, విలాసవంతమైన మంచాలపై పడుకునే అలవాటు ఉన్నవాడు, విలువైన ఆభరణాలతో అలంకరించబడి, పర్వత శిఖరంలా నేలపై హతుడై పడుకున్నాడు.
సుదర్శనీయస్తామ్రాక్షః కర్ణినా స సుదక్షిణః। పుత్రః కామ్భోజరాజస్య పార్థేన వినిపాతితః
సుందరమైన రూపం, తామ్రవర్ణ కళ్ళు కలిగిన సుదక్షిణుడు, కర్ణినితో కలిసి, కామ్బోజ రాజు కుమారుడైన వాడు, అర్జునుని చేతిలో పడిపోయాడు.
ధారయన్నగ్నిసఙ్కాశాం శిరసా కాఞ్చనీం స్రజమ్। అశోభత మహాబాహుర్వ్యసుర్భూమౌ నిపాతితః
తలపై అగ్నిలా మెరిసే బంగారు హారాన్ని ధరించి, మహాబాహువు అయిన వాడు, ప్రాణాలు విడిచినా, నేలపై పడుకుని కూడా కాంతివంతంగా కనిపించాడు.
తతః సర్వాణి సైన్యాని వ్యద్రవన్త సుతస్య తే। హతం శ్రుతాయుధం దృష్ట్వా కామ్భోజం చ సుదక్షిణమ్
శృతాయుధుడు హతుడై, కామ్బోజుడైన సుదక్షిణుడు పడిపోయిన దృశ్యాన్ని చూసి, నీ కుమారుని సైన్యమంతా భయంతో పరుగెత్తింది.
తౌ చ ఫల్గునబాణౌఘైర్విబాహుశిరసౌ కృతౌ। వసుధామన్వపద్యేతాం వాతనున్నావివ ద్రుమౌ
పార్థుని బాణాల వర్షంలో, వారి చేతులు, తలలు విడిపోయి, ఆ ఇద్దరూ గాలికి కూలిన వృక్షాల్లా భూమిపై పడిపోయారు.
శ్రుతాయుషశ్చ నిధనం వధశ్చేవాశ్రుతాయుషః। లోకవిస్మాపనమభూత్సముద్రస్యేవ శోషణమ్
శృతాయుశు మరణం, అశృతాయుశు వధ, ఈ రెండూ లోకాన్ని ఆశ్చర్యపరిచాయి. అవి సముద్రం ఎండిపోవడంలా అనిపించాయి.
తయోః పదానుగాన్హత్వా పునః పఞ్చశతం రథాన్। ప్రత్యగాద్భారతీం సేనాం నిఘ్నన్పార్థో వరాన్వరాన్
వారి అనుచరులను, మరో ఐదు వందల రథాలను సంహరించి, అర్జునుడు భరత సేన వైపు తిరిగి, శ్రేష్ఠులైన యోధులను చంపుతూ వెళ్లాడు.
శ్రుతాయుషం చ నిహతం ప్రేక్ష్య చైవాశ్రుతాయుషమ్। నియతాయుశ్చ సఙ్క్రుద్ధో దీర్ఘాయుశ్చైవ భారత
శృతాయుశు, అశృతాయుశు హతులైపోయిన దాన్ని చూసి, నియతాయుశు, దీర్ఘాయుశు ఇద్దరూ కోపంతో ఉప్పొంగారు.
పుత్రౌ తయోర్నరశ్రేష్ఠౌ కౌన్తేయం ప్రతి జగ్మతుః। కిరన్తౌ వివిధాన్బాణాన్పితృవ్యసనకర్శితౌ
వారి ఇద్దరు కుమారులు, మానవులలో శ్రేష్ఠులు, తండ్రి బాధతో బాధపడుతూ, వివిధ బాణాలను వర్షిస్తూ కౌంతేయుని మీదికి వచ్చారు.
తావర్జునో ముహూర్తేన శరైః సన్నతపర్వభిః। ప్రైషయత్పరమక్రుద్ధో యమస్య సదనం ప్రతి
అర్జునుడు, అత్యంత కోపంతో, బలమైన బాణాలతో ఆ ఇద్దరినీ క్షణంలో యమలోకానికి పంపించాడు.
లోడయన్తమనీకాని ద్విపం పద్మసరో యథా। నాశక్నువన్వారయితుం పార్థం క్షత్రియపుఙ్గవాః
పద్మసరోవరాన్ని ఏనుగు కలవరపరిచినట్లుగా, అర్జునుడు సైన్యాన్ని కలవరపరిచాడు. క్షత్రియులలో శ్రేష్ఠులు అయిన వారు పార్థుని ఆపలేకపోయారు.
అఙ్గాస్తు గజసఙ్ఘైశ్చ పాణ్డవం పర్యవారయన్। క్రుద్ధాః సహస్రశో రాజఞ్శిక్షితా హస్తిసాదినః
అంగదేశపు యోధులు, వేలాది శిక్షణ పొందిన ఏనుగుస్వారులు, కోపంతో పాండవుని చుట్టుముట్టారు.
దుర్యోధనసమాదిష్టాః కుఞ్జరైః పర్వతోపమైః। ప్రాచ్యాశ్చ దాక్షిణాత్యాశ్చ కలిఙ్గప్రముఖా నృపాః
దుర్యోధనుని ఆజ్ఞతో, పర్వతాల్లాంటి ఏనుగులతో, తూర్పు, దక్షిణ దేశాధిపతులు, కలింగులు ముందుండి యుద్ధానికి వచ్చారు.
తేషామాపతతాం శీఘ్రం గాణ్డీవప్రేషితైః శరైః। నిచకర్త శిరాంస్యుగ్రో బాహూనపి సుభూషణాన్
వారు వేగంగా దూసుకొస్తుండగా, అర్జునుడు గాండీవంతో ప్రయోగించిన బాణాలతో వారి తలలు, అలంకరించిన భుజాలను కోసేశాడు.
తైః శిరోభిర్మహీ కీర్ణా బాహుభిశ్చ సహాఙ్గదైః। బభౌ కనకపాషాణా భుజగైరివ సంవృతా
వారి తలలు, కంకణాలతో కూడిన భుజాలతో భూమి నిండిపోయింది. అవి బంగారు రాళ్లపై పాము కప్పినట్లుగా మెరిసాయి.
బాహవో విశిఖైశ్ఛిన్నాః శిరాంస్యున్మథితాని చ। పతమానాన్యదృశ్యన్త ద్రుమేభ్య ఇవ పక్షిణః
బాణాలతో కోసిన భుజాలు, నుజ్జుకుళ్లైన తలలు, చెట్ల నుంచి పక్షులు పడిపోవడం లాగా నేలపై పడిపోతూ కనిపించాయి.
శరైః సహస్రశో విద్ధా ద్విపాః ప్రసృతశోణితాః। అదృశ్యన్తాద్రయః కాలే గైరికామ్బుస్రవా ఇవ
వెయ్యి వెయ్యి బాణాలతో గాయపడి, రక్తం కారుతున్న ఏనుగులు, వర్షాకాలంలో ఎర్రటి మట్టి నీరు ప్రవహించే కొండల్లా కనిపించాయి.
నిహతాః శేరతే స్మాన్యే బీభత్సోర్నిశితైః శరైః। గజపృష్ఠగతా మ్లేచ్ఛా నానావికృతదర్శనాః
భీమసేనుడు పదునైన బాణాలతో కొట్టి పడగొట్టిన, ఏనుగుల మీద కూర్చున్న భయంకరమైన రూపాలున్న విదేశీయులు అక్కడ చనిపోయి పడుకున్నారు.
నానావేషధరా రాజన్నానాశస్త్రౌఘసంవృతాః। రుధిరేణానులిప్తాఙ్గా భాన్తి చిత్రైః శరైర్హతాః
వివిధ వస్త్రాలు ధరించి, అనేక ఆయుధాలతో సిద్ధంగా, శరీరమంతా రక్తంతో ముద్దయి, రంగురంగుల బాణాలతో గాయపడి వారు అక్కడ మెరిసిపోతున్నారు.
శోణితం నిర్వమన్తి స్మ ద్విపాః పార్థశరాహతాః। సహస్రశశ్ఛిన్నగాత్రాః సారోహాః సపదానుగాః
అర్జునుని బాణాలకు తగిలి, ఏనుగులు రక్తం వాంతి చేస్తూ, వారి శరీరాలు వేల ముక్కలుగా చీలిపోయి, పైకూర్చున్నవారు, సహాయకులు కూడి పడిపోయారు.
చుక్రుశుశ్చ నిపేతుశ్చ బభ్రముశ్చాపరే దిశః। భృశం త్రస్తాశ్చ బహవః స్వానేవ మమృదుర్గజాః
కొంతమంది అరుస్తూ, మరికొందరు కూలిపోతూ, ఇంకొందరు అన్ని దిశలా తిరుగుతూ, చాలా మంది భయంతో తమదే అయిన ఏనుగులను తొక్కేశారు.
సోత్తరాయుధినశ్చైవ ద్విపాస్తీక్ష్ణవిషోపమాః। విదన్త్యసురమాయాం యే సుఘోరా ఘోరచక్షుషః
ఆయుధాలు ధరించిన యోధులతో కూడిన, విషంలా భయంకరమైన, అసుర మాయలు తెలిసిన, భయానకమైన కళ్లున్న ఏనుగులు అక్కడ దాడి చేశాయి.
యవనాః పారదాశ్చైవ శకాశ్చ సహ బాహ్లికైః। కాకవర్ణా దురాచారాః స్త్రీలోలాః కలహప్రియాః
యవనులు, పారదులు, శకులు, బాహ్లికులు—కాకి వర్ణంలా ముదురు, చెడు ప్రవర్తన కలవారు, స్త్రీల పట్ల ఆసక్తి కలవారు, గొడవలకు ఇష్టపడేవారు.
ద్రావిడాస్తత్ర యుధ్యన్తే మత్తమాతఙ్గవిక్రమాః। గోయోనిప్రభవా మ్లేచ్ఛాః కాలకల్పాః ప్రహారిణః
అక్కడ ద్రావిడులు, మత్తుగా ఉన్న ఏనుగుల వలె బలంగా యుద్ధం చేశారు. వారు గోవుల వంశంలో పుట్టిన విదేశీయులు, మరణాన్ని తెచ్చేవారు, యుద్ధంలో భయంకరులు.