యావత్తు శక్యతే కర్తుమన్తరజ్ఞైర్జనాధిపైః। క్షత్రధర్మరతైః శూరైస్తావత్కుర్వన్తి కౌరవాః
యుద్ధ నైపుణ్యం కలిగిన రాజులు ఎంతవరకు చేయగలరో, అంతవరకు కౌరవులు ప్రయత్నిస్తారు.
యథా తు పురుషవ్యాఘ్రైర్యుద్ధం పరమసఙ్కటమ్। కురూణాం పాణ్డవైః సార్ధం తత్సర్వం శృణు తత్త్వతః
పురుషవ్యాఘ్రా! పాండవులు, కౌరవులు కలిసి ఎంత భయంకరమైన యుద్ధం చేసారో, అది నిజంగా విను.
తే చైకసప్తసాహస్రాస్త్రిసాహస్రాశ్చ సైన్ధవాః
అక్కడ పదిహేడు వేలమంది, మరో మూడు వేలమంది సింధు యోధులు ఉన్నారు.
మత్తానాం సువిరూఢానాం హస్త్యారోహైర్విశారదైః। హస్తినాం భీమరూపాణాం వర్మిణాం రౌద్రకర్మిణామ్
అత్యంత బలమైన, మత్తులో ఉన్న, బాగా శిక్షణ పొందిన ఏనుగులు, నైపుణ్యం గల ఏనుగుపైకారులతో, భయంకరమైన రూపంతో, కవచధారులై, భయానక కార్యాలు చేసే వారు అక్కడ ఉన్నారు.
అధ్యర్ధేన సహస్రేణ పుత్రో దుర్మర్షణస్తవ। అగ్రతః సర్వసైన్యానాం యోత్స్యమానో వ్యవస్థితః
ఇంకా వెయ్యిన్నర మంది తోడుగా, నీ కుమారుడు దుర్మర్షణుడు అన్ని సైన్యాల ముందువైపు యుద్ధానికి సిద్ధంగా నిలిచాడు.
తతో దుఃశాసనశ్చైవ వికర్ణశ్చ తవాత్మజౌ। సిన్ధురాజార్థసిద్ధ్యర్థమగ్రానీకే వ్యవస్థితౌ
ఆ తరువాత దుఃశాసనుడు, వికర్ణుడు అనే నీ ఇద్దరు కుమారులు, సింధు రాజుకు విజయాన్ని సాధించేందుకు ముందువైపు స్థానం తీసుకున్నారు.
దీర్ఘో ద్వాదశగవ్యూతిః పశ్చార్ధే పఞ్చవిస్తృతః। వ్యూహస్తు చక్రశకటో భారద్వాజేన నిర్మితః
భారద్వాజుడు రూపొందించిన ఆ వ్యూహం పన్నెండు గవ్యుతలు పొడవుగా, వెనుక భాగంలో ఐదు గవ్యుతలు వెడల్పుగా, చక్రం మరియు బండిలా ఆకారంలో విస్తరించింది.
నానానృపతిభిర్వీరైస్తత్రతత్ర వ్యవస్థితైః। రథాశ్వగజపత్త్యోఘైర్ద్రోణేన విహితః స్వయమ్
ద్రోణుడు స్వయంగా ఆ వ్యూహాన్ని ఏర్పాటుచేశాడు. అక్కడ వివిధ రాజులు, వీరులు, రథాలు, కుదిరాలు, ఏనుగులు, కాలాళ్లు అన్నీ వివిధ చోట్ల నిలిపారు.
పశ్చార్ధే తస్య పద్మస్తు గర్భవ్యూహః పునః కృతః। సూచీపద్మస్య గర్భస్థో గూఢో వ్యూహః కృతః పునః
ఆ వ్యూహం వెనుక భాగంలో, మళ్ళీ ఒక పద్మాకార వ్యూహాన్ని, సూచి పద్మం మధ్యలో రహస్యంగా మరొక గర్భవ్యూహాన్ని ఏర్పాటు చేశారు.
ఏవమేతం మహావ్యూహం వ్యూహ్య ద్రోణో వ్యవస్థితః। సూచీముఖే మహేష్వాసః కృతవర్మా వ్యవస్థితః
ఇలా ఆ మహా వ్యూహాన్ని ఏర్పాటుచేసి, ద్రోణుడు అక్కడ నిలిచాడు. సూచి అగ్రభాగంలో మహాశూరుడు కృతవర్ముడు నిలిచాడు.
అనన్తరం చ కామ్భోజో జలసన్ధశ్చ మారిష। దుర్యోధనశ్చ కర్ణశ్చ తదనన్తరమేవ చ
తర్వాత కాంభోజుడు, జలసంధుడు, వెంటనే దుర్యోధనుడు, కర్ణుడు కూడా అక్కడే ఉన్నారు.
తతః శతసహస్రాణి యోదానానమనివర్తినామ్। వ్యవస్థితాని సర్వాణి శకటే ముఖరక్షిణామ్
అంతట తరువాత, లక్ష మంది ధైర్యవంతులైన యోధులు బండివ్యూహంలో, దాని ముఖాన్ని కాపాడుతూ నిలిచారు.
తేషాం చ పృష్ఠతో రాజా బలేన మహతా వృతః। జయద్రథస్తతో రాజా సూచీపార్శ్వే వ్యవస్థితః
వారందరి వెనుక, రాజు గొప్ప సైన్యంతో ఉన్నాడు. ఆ తరువాత జయద్రథుడు సూచి పక్కన నిలిచాడు.
శకటస్య తు రాజేన్ద్ర భారద్వాజో ముఖే స్థితః। నాత్ర తస్యాభవద్భోదో జుగోపైనం తతః స్వయమ్
బండివ్యూహం ముఖంలో, ఓ రాజా, భారద్వాజుడు నిలిచాడు. అక్కడ అతనికి ఎలాంటి భయం లేదు, ఎందుకంటే అతను తానే ఆ స్థలాన్ని కాపాడుతున్నాడు.
శ్వేతవర్మామ్బరోష్ణీషో వ్యూఢోరస్కో మహాభుజః। ధనుర్విస్ఫారయన్ద్రోణస్తస్థౌ క్రుద్ధ ఇవాన్తకః। `తస్య సైన్యస్య సర్వస్య నేతా గోప్తా చ వీర్యవాన్
తెల్ల కవచం, తెల్ల పాగ, విశాలమైన ఛాతీ, బలమైన భుజాలతో, ధనుస్సును ఎక్కుపెట్టుకుంటూ, కోపంతో యమధర్మరాజు లాగా ద్రోణుడు నిలిచాడు. ఆ సైన్యానికి అతనే నాయకుడు, రక్షకుడు.
తాకినం శోణహయం వేదీకృష్ణాజినధ్వజమ్। ద్రోణస్య రథమాలోక్య ప్రహృష్టాః కురవోఽభవన్
ద్రోణుని రథాన్ని, ఎర్రగుర్రాలు, పులిచర్మపు జెండా, నల్ల జింక చర్మపు ధ్వజంతో చూసి, కౌరవులు ఆనందించారు.
సిద్ధచారణసఙ్ఘానాం విస్మయః సుమహానభూత్। ద్రోణేన విహితం దృష్ట్వా వ్యూహం క్షుబ్ధార్ణవోపమమ్
ద్రోణుడు రూపొందించిన ఆ వ్యూహాన్ని, అలజడి సముద్రంలా చూసి, సిద్ధులు, చారణులు గొప్ప ఆశ్చర్యానికి గురయ్యారు.
సశైలసాగరవనాం నానాజనపదాకులామ్। గ్రసేద్వ్యూహః క్షితిం సర్వామితి భూతాని మేనిరే
ఆ వ్యూహం పర్వతాలు, సముద్రాలు, అరణ్యాలు, అనేక జనపదాలతో నిండిపోయి, భూమి అంతటినీ మింగేస్తుందేమో అని అన్ని జీవులు భావించాయి.
బహురథమనుజాశ్వపత్తినాగం ప్రతిభయనిఃస్వనమద్భుతానురూపమ్। అహితహృదయభేదనం మహద్వై శకటమవేక్ష్య కృతం ననన్ద రాజా
అనేక రథాలు, సోదరులు, గుర్రాలు, కాలాళ్లు, ఏనుగులతో నిండిన, భయంకరమైన శబ్దంతో, అద్భుతంగా, శత్రువుల హృదయాలను చీల్చగల బండివ్యూహాన్ని చూసి రాజు ఆనందించాడు.
తయోః శఙ్ఖప్రణాదేన తవ సైన్యే విశామ్పతే। ఆసన్సంహృష్టరోమాణః కమ్పితా గతచేతసః
ఆ శంఖాల ధ్వనితో, ఓ రాజా, నీ సైన్యంలో కొందరికి రోమాలు నిక్కబొడుచుకున్నాయి, మరికొందరు భయంతో వణికిపోయి, మనస్సు కోల్పోయారు.
యథా త్రస్యన్తి భూతాని సర్వాణ్యశనినిఃస్వనాత్। తథా శఙ్ఖప్రణాదేన విత్రేసుస్తవ సైనికాః
ఎలాగైతే మేఘగర్జన వింటే అన్ని జీవులు భయంతో వణికిపోతాయో, అలాగే నీ సైన్యంలో ఉన్న యోధులు శంఖధ్వని విని భయంతో వణికిపోయారు.
ప్రసుస్రువుః శకృన్మూత్రం వాహనాని చ సర్వశః। ఏవం సవాహనం సర్వమావిగ్నమభవద్బలమ్
అంతే కాకుండా, నీ సైన్యంలో ఉన్న అన్ని జంతువులు, రథాలు, గుఱ్ఱాలు భయంతో మూత్ర విసర్జించాయి, విరేచనం చేసాయి. అందువల్ల నీ సైన్యం మొత్తం చాలా కలవరపడి, గందరగోళంగా మారింది.
సీదన్తి స్మ నరా రాజఞ్శఙ్ఖశబ్దేన మారిష। విసంజ్ఞాశ్చాభవన్కేచిత్కేచిద్రాజన్వితత్రసుః
రాజా! ఆ శంఖధ్వని విని కొంతమంది యోధులు నేలపై కూలిపోయారు, కొందరు స్పృహ కోల్పోయారు, మరికొందరు భయంతో వణికిపోయారు.
తతః కపిర్మహానాదం సహభూతైర్ధ్వజాలయైః। అకరోద్వ్యాదితాస్యశ్చ భీషయంస్తవ సైనికాన్
ఆ తర్వాత, గొప్ప వానరుడు తన తోడుళ్లు, జెండాలతో పాటు నోరు విప్పి గర్జించి, నీ సైన్యంలో ఉన్నవారిని భయపెట్టాడు.
తతః శఙ్ఖాశ్చ భేర్యశ్చ మృదఙ్గాశ్చానకైః సహ। పునరేవాభ్యహన్యన్త తవ సైన్యప్రహర్షణాః
అప్పుడే మళ్లీ శంఖాలు, బేరులు, మృదంగాలు, అనకాలు మోగించబడ్డాయి. ఆ ధ్వనులతో నీ సైన్యంలో ఉత్సాహం పెరిగింది.
నానావాదిత్రసంహాదైః క్ష్వేడితాస్ఫోటితాకులైః। సింహనాదైః సముత్క్రుష్టైః సమాధూతైర్మహారథైః
వివిధ వాద్యాల శబ్దాలతో, గుర్రాల కేకలతో, చప్పట్లతో, మహారథుల గర్జనలతో ఆ సైన్యం మొత్తం ఉల్లాసంగా మారింది.
తస్మింస్తు తుములే శబ్దే భీరూణాం భయవర్ధనే। అతీవ హృష్టో దాశార్హమబ్రవీత్పాకశాసనిః
ఆ గొప్ప శబ్దం భయపడే వారిలో భయాన్ని మరింత పెంచింది. అప్పుడు పృథ కుమారుడు ఎంతో ఆనందంతో కృష్ణుడితో మాట్లాడాడు.
తత్తథా తవ పుత్రస్య సైన్యం యుధి పరన్తప। ప్రభగ్నం ద్రుతమావిగ్నమతీవ శరపీడితమ్
పరశత్రువులను సంహరించేవాడా! యుద్ధంలో నీ కుమారుడి సైన్యం బలహీనమై, చెల్లాచెదురై, తీవ్రంగా గాయపడి, భయంతో పరుగులు తీసింది.
మారుతేనేవ మహతా మేఘానీకం వ్యదీర్యత। ప్రకాల్యమానం తత్సైన్యం నాశకత్ప్రతివీక్షితుమ్
పెద్ద గాలి మేఘాలను చీల్చేసినట్టు, ఆ సైన్యం కూడా గాలిలో తడిసి పోయిన మేఘాల్లా చెల్లాచెదురై పోయింది. వారు ఎదుర్కోవడానికే వీలుకాలేదు.
ప్రతోదైశ్చాపకోటీభిర్హుంకారైః సాధువాహితైః। కశాపార్ష్ణ్యభిఘాతైశ్చ వాగ్భిరుగ్రాభిరేవ చ
కొంతమందిని కొరడాలతో, విల్లుల చివర్లతో, అరుపులతో, బలంగా కొట్టడంతో, మళ్లీ కొంతమందిని ముద్రులతో, మోచేతులతో, కఠినమైన మాటలతో ప్రేరేపించారు.