కర్ణదుఃశాసనమతః సౌబలస్య చ దుర్మతేః। ప్రత్యాఖ్యాతో మహాబాహుఃకులాన్తకరణేన వై
కర్ణుడు, దుశ్శాసనుడు, సుబలుని కుమారుడు వంటి దుష్టుల సలహా వలన, ఆ బలవంతుడు వంశాన్ని కాపాడే అవకాశాన్ని వదిలేశాడు.
తతో దుఃశాసనస్యైవ కర్ణస్య చ మతం ద్వయోః। అన్వవర్తత మాం హిత్వా కృష్టః కాలేన దుర్మతిః
తర్వాత దుశ్శాసనుడు, కర్ణుడు చెప్పిన మాటలను నమ్మి, ఆ మూర్ఖుడు కాలచక్రానికి లోనై నన్ను వదిలిపెట్టాడు.
న హ్యహం యుద్ధమిచ్ఛామి విదురో ద్రోణ ఏవ వా। బాహ్లీకః సోమదత్తో వా భీష్మో ద్రౌణాయనిస్తథా
నేను, విదురుడు, ద్రోణుడు, బాహ్లికుడు, సోమదత్తుడు, భీష్ముడు, ద్రోణుని కుమారుడు — మేమంతా యుద్ధాన్ని కోరడం లేదు.
శలో భూరిశ్రవాశ్చైవ పురుమిత్రో వివింశతిః। జయః కృపో వా ధర్మాత్మా యే చాన్యే మమ బాన్ధవాః
శల్యుడు, భూరిశ్రవుడు, పురుమిత్రుడు, వివింశతి, జయద్రథుడు, ధర్మాత్ముడైన కృపాచార్యుడు, ఇంకా నా ఇతర బంధువులందరూ కూడా యుద్ధాన్ని కోరడం లేదు.
ఏతేషాం మతమాస్థాయ యది వత్స్యతి పుత్రకః। ఏతేభ్యశ్చ మదూర్ధ్వం చ అభోక్ష్యద్వసుధామిమామ్
నా కుమారుడు వీరి మాటలు, నా మాటను వినివుంటే, వీరితో పాటు, వీరిని మించి కూడా ఈ భూమిని ఆనందంగా అనుభవించేవాడు.
శ్లక్ష్ణా మధురసమ్భాషా జ్ఞాతిమధ్యే ప్రియంవదాః। కులీనాః సమ్మతాః ప్రాజ్ఞాః సుఖం జీవన్తి మానవాః
మృదువుగా, మధురంగా మాట్లాడేవారు, బంధువులకు ప్రియమైన వారు, మంచి కుటుంబానికి చెందిన వారు, అందరిచే గౌరవింపబడే వారు, జ్ఞానులు — అలాంటి మనుషులు సుఖంగా జీవిస్తారు.
ధర్మాపేక్షీ నరో నిత్యం సర్వత్ర లభతే సుఖమ్। ప్రేత్యభావే చ కల్యాణం ప్రసాదం ప్రతిపద్యతే
ధర్మాన్ని ఎప్పుడూ పాటించే మనిషి ఎక్కడైనా సుఖంగా ఉంటాడు; మరణించిన తరువాత కూడా మంచి ఫలితాన్ని, దయను పొందుతాడు.
అర్హాస్తే పృథివీం భోక్తుం సమర్థాః సాధనేఽపి చ। తేషామపి సముద్రాన్తా పితృపైతామహీ మహీ
వారు ఈ భూమిని పాలించడానికి అర్హులు, సాధించడంలో కూడా సమర్థులు. సముద్రం వరకు విస్తరించిన ఈ పితృపారంపర్య భూమి వారిదే.
న చ త్వాఽభిభవిష్యన్తి హిత్వా ధర్మం పృథాత్మజాః। నియుజ్యమానాః స్థాస్యన్తి పాణ్డవా ధర్మవర్త్మని
పృథయ కుమారులు ధర్మాన్ని వదిలిపెట్టి నిన్ను జయించరు. వారికి ఆజ్ఞ ఇచ్చినా, పాండవులు ధర్మ మార్గాన్నే అనుసరిస్తారు.
సన్తి మే జ్ఞాతయస్తాత యేషాం శ్రోష్యన్తి పాణ్డవాః। శల్యస్య సోమదత్తస్య భీష్మస్య చ మహాత్మనః
నాకు బంధువులు ఉన్నారు, పాండవులు వారి మాట వినగలరు — శల్యుడు, సోమదత్తుడు, మహాత్ముడైన భీష్ముడు.
ద్రోణస్యాథ వికర్ణస్య బాహ్లీకస్య కృపస్య చ। అన్యేషాం చైవ వృద్ధానాం భరతానాం మహాత్మనామ్। త్వదర్థమబ్రవం తాత న జహుర్వచనాని తే
ద్రోణుడు, వికర్ణుడు, బాహ్లికుడు, కృపాచార్యుడు, ఇంకా ఇతర వృద్ధులు, మహాత్ములు — నీకోసం నేను వారితో మాట్లాడాను, వారు నా మాటను తృణీకరించలేదు.
కం వా త్వం మన్యసే తేషాం యస్త్వాం బ్రూయాదతోఽన్యథా। కృష్ణో న ధర్మం సఞ్జహ్యాత్సర్వే తే హి తదన్వయాః
వారిలో ఎవరు నీకు భిన్నంగా మాట్లాడతారని నువ్వు అనుకుంటున్నావు? కృష్ణుడు ఎప్పుడూ ధర్మాన్ని వదలడు; అందరూ ఆయనను అనుసరిస్తారు.
మయాఽపి చోక్తాస్తే వీరా వచనం ధర్మసంహితమ్। నాన్యథా ప్రకరిష్యన్తి ధర్మాత్మానో హి పాణ్డవాః
నేను కూడా ఆ వీరులకు ధర్మబద్ధమైన మాటలు చెప్పాను. ధర్మాన్ని పాటించే పాండవులు వేరే విధంగా ప్రవర్తించరు.
ఇత్యహం విలపన్సూత బహుశః పుత్రముక్తవాన్। న చ మే శ్రుతవాన్మూఢో మన్యే కాలస్య పర్యయమ్
ఇలా ఎన్నోసార్లు దుఃఖంతో నా కుమారుడితో మాట్లాడాను, ఓ రథసారధి! కాని ఆ మూర్ఖుడు నా మాట వినలేదు; కాలచక్రాన్ని కూడా గుర్తించలేదు.
వృకోదరార్జునౌ యత్ర వృష్ణివీరశ్చ సాత్యకిః। ఉత్తమౌజాశ్చ పాఞ్చాల్యో యుధామన్యుశ్చ దుర్జయః
భీముడు, అర్జునుడు ఉన్న చోట, వృష్ణివంశానికి చెందిన వీరుడు సాత్యకి, పాంచాలుడైన ఉత్తమౌజ, ఓడించలేని యుధామన్యు ఉన్న చోట—
ధృష్టద్యుమ్నశ్చ దుర్ధర్షః శిఖణ్డీ చాపరాజితః। అశ్మకాః కేకయాశ్చైవ క్షత్రధర్మా చ సౌమకిః
అదే విధంగా, ధృష్టద్యుమ్నుడు, అపరాజితుడైన శిఖండీ, అశ్మకులు, కేకయులు, క్షత్రధర్మాన్ని పాటించే సౌమకి ఉన్న చోట—
చైద్యశ్చ చేకితానశ్చ పుత్రః కాశ్యస్య చాభిభూః। ద్రౌపదేయా విరాటశ్చ ద్రుపదశ్చ మహారథః
చేడిరాజు, చెకితానుడు, కాశిరాజుని కుమారుడు అభిభూ, ద్రౌపదీ కుమారులు, విరాటుడు, మహారథుడైన ద్రుపదుడు ఉన్న చోట—
యమౌ చ పురుషవ్యాఘ్రౌ మన్త్రీ చ మధుసూదనః। క ఏతాఞ్జాతు యుధ్యేత లోకేఽస్మిన్వై జిజీవిషుః
పురుషవ్యాఘ్రులైన యమద్వయులు, మంత్రిగా ఉన్న మధుసూదనుడు ఉన్న చోట—ఈ లోకంలో ఎవరు, బ్రతకాలని కోరుకుంటూ, వీరితో యుద్ధానికి ధైర్యం చేస్తారు?
దివ్యమస్త్రం వికుర్వాణాన్ప్రసహేద్వా పరాన్మమ। అన్యో దుర్యోధనాత్కార్ణాచ్ఛకునేశ్చాపి సౌబలాత్। దుఃశాసనచతుర్థానాం నాన్యం పశ్యామి పఞ్చమమ్
దివ్యాస్త్రాలను సంధించే అర్జునుడిని, దుర్యోధనుడు, కర్ణుడు, సౌబలుడు శకుని, దుఃశాసనుడు తప్ప మరొకరు ఎదుర్కొనలేరు; ఐదవవాడు నాకు కనబడడం లేదు.
యేషాం వచనకృత్స స్యాద్విష్వక్సేనో రథే స్థితః। సన్నద్ధశ్చార్జునో యోద్ధా తేషాం నాస్తి పరాజయః
విష్వక్సేనుడు రథసారధిగా ఉండి, అర్జునుడు యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉన్నవారికి ఓటమి అసాధ్యం.
తథా మమ విలాపానాం నాయం దుర్యోధనః స్మరేత్। హతౌ హి పురుషవ్యాఘ్రౌ భీష్మద్రోణౌ త్వమాత్థ వై
నా వేదనలను దుర్యోధనుడు గుర్తు చేసుకోడు; ఎందుకంటే, భీష్ముడు, ద్రోణుడు అనే పురుషవ్యాఘ్రులు చనిపోయారని నీవు చెప్పావు.
తేషాం విదురవాక్యానాముక్తానాం దీర్ఘదర్శనాత్। దృష్ట్వేమాం ఫలనిర్వృత్తిం మన్యే శోచన్తి పుత్రకాః
విదురుడు చెప్పిన జ్ఞానమయమైన మాటలు విని, ఈ ఫలితాన్ని చూసి, నా కుమారులు ఇప్పుడు విచారిస్తున్నారని నేను అనుకుంటున్నాను.
సేనాం దృష్ట్వాఽభిభూతాం మే శైనేయేనార్జునేన చ। శూన్యాన్దృష్ట్వా రథోపస్థాన్మన్యే శోచన్తి పుత్రకాః
శల్యుడు, అర్జునుడు నా సేనను ఓడించడాన్ని, రథాలలో ఖాళీగా ఉన్న స్థానాలను చూసి, నా కుమారులు ఇప్పుడు బాధపడుతున్నారని నేను భావిస్తున్నాను.
హిమాత్యయే యథా కక్షం శుష్కం వాతేరితో మహాన్। అగ్నిర్దహేత్తథా సేనాం మామికాం స ధనఞ్జయః
హేమంతకాలం చివరలో పొడి గడ్డి పెద్ద గాలికి కాలిపోతుంది కదా, అలాగే ధనంజయుడు నా సైన్యాన్ని నాశనం చేస్తున్నాడు.
ఆచక్ష్వ మమ తత్సర్వం కుశలో హ్యసి సఞ్జయ। యదోపయాతాః సాయాహ్నే కృత్వా పార్థస్య కిల్బిషం
సంజయా! నువ్వు నిపుణుడవు, అందుకే నాకు అన్నీ చెప్పు. సాయంత్రం సమయానికి వారు పార్థునిపై చేసిన అపకారాన్ని వివరించు.
అభిమన్యౌ హతే తాత కథమాసీన్మనో హి వః
అభిమన్యుడు చనిపోయినప్పుడు, నా కుమారా, మీ మనసు ఎలా ఉండింది?
న జాతు తస్య కర్మాణి యుధి గాణ్డీవధన్వనః। అపకృత్య మహత్తాత సోఢుం శక్ష్యన్తి మామకాః
గాండీవధారి అర్జునుడి మహత్తర కార్యాలను యుద్ధంలో నా వారు ఎప్పుడూ తట్టుకోలేరు.
కిన్నుః దుర్యోధనః కృత్యం కర్ణః కృత్యం కిమబ్రవీత్। దుఃశాసనః సౌబలశ్చ తేషామేవం గతే సతి
దుర్యోధనుడు ఏమి చేశాడు? కర్ణుడు ఏమని అన్నాడు? దుఃశాసనుడు, సౌబలుడు శకుని వారు ఈ పరిస్థితిలో ఏమన్నారు?
సర్వేషాం సమవేతానాం పుత్రాణాం మమ సఞ్జయ। యద్వృత్తం తాత సఙ్గ్రామే మన్దస్యాపనయైర్భృశమ్
సంజయా! నా కుమారులు అందరూ కలిసిన యుద్ధంలో, వారి బుద్ధి మబ్బవడంతో ఏం జరిగింది చెప్పు.
లోభానుగస్య దుర్బుద్ధేః క్రోధేన వికృతాత్మనః। రాజ్యకామస్య మూఢస్య రాగోపహతచేతసః। దుర్నీతం వా సునీతం వా తన్మమాచక్ష్వ సఞ్జయ
లోభానికి లోనై, కోపంతో మనసు మారిపోయిన, రాజ్యాన్ని కోరుతూ మోహంతో అంధుడైన నా మూర్ఖ కుమారుడి ప్రవర్తన మంచిదా, చెడ్డదా, ఏదైనా నీవు చెప్పు సంజయా.