యద్యేవమహమజ్ఞాస్యమశక్తాన్రక్షణే మమ। సూనోః పాణ్డవపాఞ్చాలానగోప్స్యం తం మహారణే
మీరు నా కుమారుడిని, పాండవులను, పాంచాళులను కాపాడలేరు అని నాకు ముందే తెలిసి ఉంటే, ఆ మహాయుద్ధంలో మీ చేతికి అతన్ని అప్పగించేవాడిని కాను.
కథం చ వో రథస్యానాం శరవర్షాణి ముఞ్చతామ్। నీతోఽభిమన్యుర్నిధనం కదర్థీకృత్య వః పరైః
మీరు మీ రథాలపై బాణవర్షాలు వదులుతూ ఉండగా, శత్రువులు మిమ్మల్ని తక్కువచేసి, అభిమన్యును మరణానికి నడిపించగలిగారు – ఇది ఎలా జరిగింది?
అహో వః పౌరుషం నాస్తి న చ వోఽస్తి పరాక్రమః। యత్రాభిమన్యుః సమరే పశ్యతాం వో నిపాతితః
అయ్యో! మీలో ధైర్యం లేదు, పరాక్రమం లేదు. మీ కళ్ల ముందే యుద్ధంలో అభిమన్యుడు పడిపోయాడు.
ఆత్మానమేవ గర్హేయం యదహం వై సుదుర్బలాన్। యుష్మానాజ్ఞాయ నిర్యాతో భీరూనకృతనిశ్చయాన్
మీరు ఎంత బలహీనులు, భయపడే వారు, నిర్ణయం లేని వారు అని నాకు తెలియక నేను బయలుదేరినందుకు, నన్నే నేను నిందించుకోవాలి.
ఆహోస్విద్భూషణార్థాయ వర్మశస్త్రాయుధాని వః। వాచస్తు వక్తుం సంసత్సు మమ పుత్రమరక్షతామ్
లేదా, మీ కవచాలు, ఆయుధాలు కేవలం అలంకారానికే, సభల్లో మాట్లాడటానికి మాత్రమే మాటలు, ఎందుకంటే మీరు నా కుమారుడిని కాపాడలేదు.
ఏవముక్త్వా తతో వాక్యమతిష్ఠద్వై వరాసిమాన్। న స్మాశక్యత బీభత్సుః కేనచిత్ప్రసమీక్షితుమ్
ఇలా అన్నాక, గొప్ప ఖడ్గాన్ని ధరించిన వాడు మౌనంగా నిలిచిపోయాడు. అర్జునుడిని ఎవ్వరూ చూసేందుకు ధైర్యం చేయలేదు.
తమన్తకమివ క్రుద్ధం నిఃశ్వసన్తం ముహుర్ముహుః। `మహేన్ద్రమివ తిష్ఠన్తం వజ్రోద్యతమహాభుజమ్'। పుత్రశోకాభిసన్తప్తమశ్రుపూర్ణముఖం తదా
ఆయన యమధర్మరాజు లా కోపంతో, మళ్లీ మళ్లీ ఊపిరి పీలుస్తూ, వజ్రాయుధాన్ని పైకి ఎత్తిన ఇంద్రుడి లాగా, కుమారుని దుఃఖంతో కన్నీళ్లు నిండిన ముఖంతో నిలిచాడు.
న భాషితుం శక్నువన్తి ద్రష్టుం వా సుహృదోఽర్జునమ్। అన్యత్ర వాసుదేవాద్వా జ్యేష్ఠాద్వా పాణ్డునన్దనాత్
వాసుదేవుడు లేదా పెద్దవాడు అయిన పాండుపుత్రుడు తప్ప, అర్జునుడిని అతని మిత్రులు ఎవ్వరూ చూడలేకపోయారు, మాట్లాడలేకపోయారు.
సర్వాస్వవస్థాసు హితావర్జునస్య మనోనుగౌ। బహుమానాత్ప్రియత్వాచ్చ తావేనం వక్తమర్హతః
అర్జునుడిని ఎల్లప్పుడూ మనసారా ఆదరించే వారు, గౌరవంతో, ప్రేమతో ఉన్న వారు మాత్రమే అతనితో మాట్లాడటానికి తగినవారు.
తతస్తం పుత్రశోకేన భృశం పీడితమానసమ్। రాజీవలోచనం క్రుద్ధం రాజా వచనమబ్రవీత్
అప్పుడు రాజు, తన కుమారుని దుఃఖంతో బాగా బాధపడుతున్న, కమలముఖుడు, కోపంతో ఉన్న వానికి ఇలా అన్నాడు.
విషణ్ణవదనాః సర్వే పరివార్య ధనఞ్జయమ్। నేత్రైరనిమిషైర్దీనాః ప్రత్యవైక్షన్పరస్పరమ్
అందరూ ముఖాలు దిగులుగా, ధనంజయుడిని చుట్టుముట్టి, కన్నీళ్లతో, బాధతో ఒకరినొకరు కళ్లతో చూస్తూ నిలిచారు.
ప్రతిలభ్య తతః సంజ్ఞాం వాసవిః క్రోధమూర్చ్ఛితః। కమ్పమానో జ్వరేణేవ నిఃశ్వసంశ్చ ముహుర్ముహుః
తర్వాత, వాసవుడు స్పృహను పొందాడు. కోపంతో ఉలిక్కిపడి, జ్వరంలో ఉన్నవాడిలా కంపించసాగాడు, మళ్లీ మళ్లీ ఊపిరి పీల్చాడు.
పాణిం పాణౌ వినిష్పిష్య దన్తాన్కటకటాయ్య చ। `త్రిశిఖాం భ్రుకుటీం కృత్వా క్రోధసంరక్తలోచనః'। ఉన్మత్త ఇవ విప్రేక్షన్నిదం వచనమబ్రవీత్
తన చేతిని గట్టిగా పిసికి, పళ్లను గిర్రుమని కొరికి, మూడుసార్లు క眉లు మడిచి, కోపంతో కళ్లెరుపెక్కి, పిచ్చివాడిలా చుట్టూ చూసి ఇలా అన్నాడు.
సత్యం వః ప్రతిజానామి శ్వోఽస్మి హన్తాఽజయద్రథమ్। న చేద్వధభయాద్భీతో ధార్తరాష్ట్రాన్ప్రహాస్యతి
నిజంగా మీకు మాట ఇస్తున్నాను – రేపు జయద్రథుడిని నేను చంపుతాను. మరణభయంతో ధృతరాష్ట్రుని పక్షాన్ని వదిలిపెట్టకపోతే తప్ప.
న చాస్మాఞ్శరణం గచ్ఛేత్కృష్ణం వా పురుషోత్తమమ్। భవన్తం వా మహారాజ శ్వోఽస్మి హన్తా జయద్రథమ్
అతడు కృష్ణుడి దగ్గర, లేదా మహారాజా, మీ దగ్గర ఆశ్రయం పొందకపోతే, రేపు జయద్రథుడిని నేను చంపుతాను.
ధార్తరాష్ట్రప్రియకరం మయి విస్మృతసౌహృదమ్। పాపం బాలవధే హేతుం శ్వోఽస్మి హన్తా జయద్రథమ్
ధృతరాష్ట్రుని సంతోషపెట్టినవాడు, నాతో స్నేహం మర్చిపోయినవాడు, బాలుని హత్యకు కారణమైన పాపి – రేపు జయద్రథుడిని నేను చంపుతాను.
రక్షమాణాశ్చ తం సఙ్ఖ్యే యే మాం యోత్స్యన్తి కేచన। అపి ద్రోణకృపౌ రాజఞ్ఛాదయిష్యామి తాఞ్ఛరైః
యుద్ధంలో అతన్ని కాపాడేందుకు ఎవరు నన్ను ఎదుర్కొన్నా, ద్రోణుడు, కృపుడు అయినా సరే, వారిని బాణాలతో కప్పేస్తాను మహారాజా.
యద్యేతదేవం సఙ్గ్రామే న కుర్యాం పురుషర్షభాః। మా స్మ పుణ్యకృతాం లోకాన్ప్రాప్నుయాం శూరసమ్మతాన్
ఈ యుద్ధంలో పురుషోత్తములు ఇలా చేయకపోతే, నేను పుణ్యాత్ముల లోకాలను, వీరులు గౌరవించే లోకాలను పొందకూడదు.
యే లోకా మాతృహన్తౄణాం యే చాపి పితృఘాతినామ్। గురుదారగతానాం యే పిశునానాం చ యే సదా
తల్లిని చంపినవారు, తండ్రిని హత్య చేసినవారు, గురువు భార్యను అపహరించినవారు, ఎప్పుడూ ఇతరులను నిందించే వారు — వీరు పొందే లోకాలు ఎలా ఉంటాయో,
సాధూనసూయతాం యే చ యే చాపి పరివాదినామ్। యే చ నిక్షేపహన్తౄణాం యే చ విశ్వాసఘాతినామ్
మంచివారిని చూసి అసూయపడేవారు, ఎప్పుడూ వాదనలకు సిద్ధంగా ఉండేవారు, అప్పగించిన వస్తువులను మోసం చేసే వారు, నమ్మకాన్ని ద్రోహించే వారు — వీరు చేరే లోకాలు కూడా అలాగే ఉంటాయి.
భుక్తపూర్వాం స్త్రియం యే చ నిన్దతామఘశంసినామ్। బ్రహ్మఘ్నానాం చ యే లోకా యే చ గోఘాతినామపి
ఇతరుల చేత అనుభవించబడిన స్త్రీలను అవమానించే వారు, మంచివారిని నిందించే వారు, బ్రాహ్మణ హంతకులు, ఆవులను చంపేవారు — వీరు పొందే లోకాలు కూడా అలాగే ఉంటాయి.
పాయసం వా యవాన్నం వా శాకం కృసరమేవ వా। సంయావాపూపమాంసాని యే చ లోకా వృథాశ్నతామ్। తానన్హాయాధిగచ్ఛేయం న చేద్ధన్యాం జయద్రథమ్
అవసరం లేకుండా పాలు, యవబియ్యం, కూరగాయలు, అన్నం, పిండి వంటలు, మాంసం వంటివి తినేవారు పొందే లోకాలను నేను పొందాలి, లేకపోతే జయద్రథుడిని ఓడించలేను.
వేదాధ్యాయినమత్యర్థం సంశితం వా ద్విజోత్తమమ్। అవమన్యమానో యాన్యాతి వృద్ధాన్సాధూన్గురూంస్తథా
వేదాలు చదివే, ధైర్యంగా ఉండే బ్రాహ్మణులను, వృద్ధులను, మంచివారిని, గురువులను అవమానించే వాడు —
స్పృశతో బ్రాహ్మణం గాం చ పాదేనాగ్నిం చ యా భవేత్। యాఽప్సు శ్లేష్మ పురీషం చ మూత్రం వా ముఞ్చతాం గతిః। తాం గచ్ఛేయం గతిం కష్టాం న చేద్ధన్యాం జయద్రథమ్
బ్రాహ్మణుడిని, ఆవును, అగ్నిని కాళ్లతో తాకేవాడు, నీటిలో కఫం, మలము, మూత్రం పోసేవాడు — వీరు పొందే దుర్గతి నాకు కలగాలి, లేకపోతే జయద్రథుడిని ఓడించలేను.
నగ్నస్య స్నాయమానస్య యా చ వన్ధ్యాఽతిథేర్గతిః। ఉత్కోచినాం మృషోక్తీనాం వఞ్చకానాం చ యా గతిః
నగ్నంగా స్నానం చేసే వాడు, సంతానం లేని స్త్రీ, గౌరవం లేని అతిథి, దొంగలు, అబద్ధం చెప్పేవారు, మోసగాళ్లు — వీరి దుర్గతి నాకు కలగాలి.
ఆత్మాపహారిణాం యా చ యా చ మిథ్యాభిశంసినామ్। భృత్యైః సన్దృశ్యమానానాం పుత్రదారాశ్రితైస్తథా
తానే తాను నాశనం చేసుకునేవారు, అబద్ధంగా నిందించే వారు, సేవకులు, కుమారులు, భార్యలు, ఆధారపడినవారు చూస్తుండగా చెడు పనులు చేసే వారు — వీరి దుర్గతి నాకు కలగాలి.
అసంవిభజ్య క్షుద్రాణాం యా గతిర్మిష్టమశ్నతామ్। తాం గచ్ఛేయం గతిం ఘోరాం న చేద్ధన్యాం జయద్రథమ్
పేదవారితో పంచుకోకుండా రుచికరమైన ఆహారం తినేవారు పొందే భయంకరమైన దుర్గతి నాకు కలగాలి, లేకపోతే జయద్రథుడిని ఓడించలేను.
సంశ్రితం చాపి యస్త్యక్త్వా సాధుం తద్వచనే రతమ్। న బిభర్తి నృసంసాత్మా నిన్దతే చోపకారిణమ్
ఆశ్రయం కోరిన మంచివారిని వదిలేసి, వారి మాటల్లో ఆనందపడకుండా, సహాయం చేయకుండా, హృదయం కఠినంగా ఉండి, ఉపకారిని నిందించే వాడు —
అర్హతే ప్రాతివేశ్యాయ శ్రాద్ధం యో న దదాతి చ। అనర్హేభ్యశ్చ యో దద్యాద్వృషలీపతయే తథా
యోగ్యుడైన పొరుగువారికి శ్రాద్ధం చేయని వాడు, అర్హత లేనివారికి లేదా నీచుని భర్తకు శ్రాద్ధం ఇచ్చేవాడు —
మద్యపో భిన్నమర్యాదః కృతఘ్నో భర్తృనిన్దకః। తేషాం గతిమియాం క్షిప్రం న చేద్ధాన్యాం జయద్రథమ్
మద్యం తాగేవాడు, నియమాలు అతిక్రమించే వాడు, కృతఘ్నుడు, తన యజమానిని నిందించే వాడు — వీరి దుర్గతి నాకు త్వరగా కలగాలి, లేకపోతే జయద్రథుడిని ఓడించలేను.