వజ్రసారమయం నూనం హృదయం యన్న యాస్యతి। సహస్రధా వధూం దృష్ట్వా రుదతీం శోకకర్శితామ్
వధువు ఏడుస్తూ, దుఃఖంతో క్షీణించి ఉన్న దృశ్యం చూసినప్పుడు, నా హృదయం వజ్రంలా ఉండకపోతే, అది వెయ్యి ముక్కలైపోయేది.
హృష్టానాం ధార్తరాష్ట్రాణాం సింహనాదో మయా శ్రుతః। యుయుత్సుశ్చాపి కృష్ణేన శ్రుతో వీరానుపాలభన్
ధృతరాష్ట్రుని కుమారులు ఆనందంతో గర్జించిన శబ్దాన్ని నేను విన్నాను. యుయుత్సు కూడా వీరుల పరిస్థితిని కృష్ణుడికి చెప్పాడు.
అశక్నువన్తః పార్థస్య బాలం హత్వా మహాబలమ్। కిం న లజ్జన్త్యధర్మజ్ఞాః పార్థివా దృశ్యతాం బలమ్
పార్థుని బలాన్ని ఎదుర్కొనలేక, వారు ఒక చిన్నవాడిని చంపారు. ధర్మాన్ని తెలియని వాళ్లు ఏమాత్రం సిగ్గుపడరా? రాజుల బలం చూద్దాం.
కిం తయోర్విప్రియం కృత్వా కేశవార్జునయోర్మృధే। సింహవన్నదథ ప్రీతాః శోకకాల ఉపస్థితే
యుద్ధంలో కేశవుడు, అర్జునుడికి అపకారం చేసి, శోకకాలం వచ్చినప్పుడు మీరు సింహంలా గర్జిస్తూ ఆనందపడతారా?
ఆగమిష్యతి వః క్షిప్రం ఫలం పాపస్య కర్మణః। అధర్మో హి కృతస్తీవ్రః కథం స్యాదఫలశ్చిరమ్
మీ పాపమైన పనికి ఫలితం త్వరలోనే మీ వద్దకు వస్తుంది. తీవ్రమైన అధర్మం చేసినప్పుడు దాని ఫలితం ఆలస్యమవుతుందా?
ఇతి తాన్పరిభాషన్వై వైశ్యాపుత్రో మహామతిః। అపాయాచ్ఛస్త్రముత్సృజ్య కోపదుఃఖసమన్వితః
అలా వారిని గద్దించుతూ, గొప్ప బుద్ధి కలిగిన వ్యాపారి కుమారుడు కోపంతో, దుఃఖంతో తన ఆయుధాన్ని వదిలేసి అక్కడి నుంచి వెళ్లిపోయాడు.
కిమర్థమేతన్నాఖ్యాతం త్వయా కృష్ణ రణే మమ। అధక్ష్యం తానహం క్రూరాంస్తదా సర్వాన్మహారథాన్
కృష్ణా, యుద్ధంలో నాకిది ఎందుకు చెప్పలేదు? అప్పుడే ఆ క్రూరమైన మహారథులను నేను కాల్చివేసేవాడిని.
పుత్రశోకార్దితం పార్థం ధ్యాయన్తం సాశ్రులోచనమ్। నిగృహ్య వాసుదేవస్తం పుత్రాధిభిరభిప్లుతమ్। మైవమిత్యబ్రవీత్కృష్ణస్తీవ్రశోకసమన్వితమ్
తన కుమారుని మృతిచేత బాధపడుతూ, కన్నీళ్లతో ధ్యానం చేస్తున్న అర్జునుడిని వాసుదేవుడు ఆపి, తాను కూడా తీవ్ర శోకంతో ఉన్నా, 'ఇలా చేయవద్దు' అని చెప్పాడు.
సర్వేషామేష వై పన్థాః శూరాణామనివర్తినామ్। క్షత్రియాణాం విశేషేణ యేషాం నః శస్త్రజీవికా
ఇది తిరిగి వెనక్కి తగ్గని వీరులందరికీ, ముఖ్యంగా ఆయుధమే జీవనాధారంగా ఉన్న క్షత్రియులకు నడవాల్సిన మార్గం.
ఏషా వై యుధ్యమానానాం శూరాణామనివర్తినామ్। విహితా సర్వశాస్త్రజ్ఞైర్గతిర్మతిమతాం వర
యుద్ధంలో వెనక్కి తగ్గని వీరులకు ఇదే మార్గమని, అన్ని శాస్త్రాలు తెలిసిన వారు నిర్ణయించారు, ఓ జ్ఞానశ్రేష్ఠ.
ధ్రువం హి యుద్ధే మరణం శూరామామనివర్తినామ్। గతః పుణ్యకృతాం లోకానభిమన్యుర్న సంశయః
యుద్ధంలో వెనక్కి తగ్గని వీరులకు మరణం ఖచ్చితంగా ఉంటుంది. అభిమన్యుడు పుణ్యాత్ముల లోకాలను చేరాడు, ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
ఏతచ్చ సర్వవీరాణాం కాఙ్క్షితం భరతర్షభ। సఙ్గ్రామేఽభిముఖా మృత్యుం ప్రాప్నుయామేతి మానద
యుద్ధంలో ముఖాముఖిగా మరణాన్ని పొందాలని అన్ని వీరులు కోరుకుంటారు, ఓ భరతశ్రేష్ఠ, ఓ గౌరవాన్ని ఇచ్చేవాడా.
స చ వీరాన్రణే హత్వా రాజపుత్రాన్మహాబలాన్। వీరైరాకాఙ్క్షితం మృత్యుం సమ్ప్రాప్తోఽభిముఖం రణే
అతడు యుద్ధంలో మహాబలమైన రాజపుత్రులను సంహరించి, వీరులు కోరుకునే ముఖాముఖి మరణాన్ని పొందాడు.
మా శుచః పురుషవ్యాఘ్ర పూర్వైరేష సనాతనః। ధర్మకృద్భిః కృతో ధర్మః క్షత్రియాణాం రణే క్షయః
ఓ పురుషవ్యాఘ్రా, నీవు శోకించవద్దు. ఇది పురాతన ధర్మం, ధర్మాన్ని ఆచరించిన వారు క్షత్రియులకు యుద్ధంలో నాశనం నిర్ణయించారు.
ఇమే తే భ్రాతరః సర్వే దీనా భరతసత్తమ। త్వయి శోకసమావిష్టే నృపాశ్చ సుహృదస్తవ
నీ అన్నదమ్ములందరూ, రాజులూ, స్నేహితులూ నిన్ను శోకంలో మునిగిపోయినవాడిగా చూసి దుఃఖంతో ఉన్నారు, ఓ భరతశ్రేష్ఠ.
ఏతాంశ్చ వచసా సామ్నా సమాశ్వాసయ మానద। విదితం వేదితవ్యం తే న శోకం కర్తుమర్హసి
నీవు వారికి మృదువైన మాటలతో ధైర్యం చెప్పు. నీకు తెలిసినది తెలిసే ఉంది, నీవు శోకించకూడదు.
ఏవమాశ్వాసితః పార్థః కృష్ణేనాద్భుతకర్మణా। తతోఽబ్రవీత్తదా భ్రాతౄన్సర్వాన్పార్థః సగద్గదమ్
అద్భుత కార్యాలు చేసే కృష్ణుడు ఇలా ఓదార్చిన తరువాత, అర్జునుడు తన అన్నదమ్ములందరితో కన్నీటి గొంతుతో మాట్లాడాడు.
స దీర్ఘబాహుః పృథ్వంసో దీర్ఘరాజీవలోచనః। అభిమన్యుర్యథా వృత్తః శ్రోతుమిచ్ఛామ్యహం తథా
దీర్ఘబాహువు, విస్తారమైన భుజాలు, దీర్ఘకమలనేత్రాలు కలిగిన అభిమన్యుడు ఎలా మరణించాడో నాకు వివరంగా చెప్పండి.
సనాగస్యన్దనహయాన్సఙ్గ్రామే నిహతాన్మయా। క్షిప్రం ద్రక్ష్యన్తి తే నూనం మమ పుత్రం నిహత్య వై
యుద్ధంలో ఏనుగులు, రథాలు, కుదిరాళ్లు చంపినవారు, నా కుమారుణ్ణి నేను చంపినట్టు త్వరలోనే చూస్తారు.
కథం చ వః కృతాస్త్రాణాం సర్వేషాం శస్త్రపాణినామ్। సౌభద్రో నిధనం గచ్ఛేద్వజ్రిణాపి సమాగతః
మీ అందరిలో ఆయుధ నైపుణ్యం ఉన్నవారు, ఆయుధాలు ధరించినవారు ఉన్నా, వజ్రాయుధాన్ని ధరించినవాడు ఉన్నా, సౌభద్రుడు ఎలా మరణించాడు?
యద్యేవమహమజ్ఞాస్యమశక్తాన్రక్షణే మమ। సూనోః పాణ్డవపాఞ్చాలానగోప్స్యం తం మహారణే
మీరు నా కుమారుడిని, పాండవులను, పాంచాళులను కాపాడలేరు అని నాకు ముందే తెలిసి ఉంటే, ఆ మహాయుద్ధంలో మీ చేతికి అతన్ని అప్పగించేవాడిని కాను.
కథం చ వో రథస్యానాం శరవర్షాణి ముఞ్చతామ్। నీతోఽభిమన్యుర్నిధనం కదర్థీకృత్య వః పరైః
మీరు మీ రథాలపై బాణవర్షాలు వదులుతూ ఉండగా, శత్రువులు మిమ్మల్ని తక్కువచేసి, అభిమన్యును మరణానికి నడిపించగలిగారు – ఇది ఎలా జరిగింది?
అహో వః పౌరుషం నాస్తి న చ వోఽస్తి పరాక్రమః। యత్రాభిమన్యుః సమరే పశ్యతాం వో నిపాతితః
అయ్యో! మీలో ధైర్యం లేదు, పరాక్రమం లేదు. మీ కళ్ల ముందే యుద్ధంలో అభిమన్యుడు పడిపోయాడు.
ఆత్మానమేవ గర్హేయం యదహం వై సుదుర్బలాన్। యుష్మానాజ్ఞాయ నిర్యాతో భీరూనకృతనిశ్చయాన్
మీరు ఎంత బలహీనులు, భయపడే వారు, నిర్ణయం లేని వారు అని నాకు తెలియక నేను బయలుదేరినందుకు, నన్నే నేను నిందించుకోవాలి.
ఆహోస్విద్భూషణార్థాయ వర్మశస్త్రాయుధాని వః। వాచస్తు వక్తుం సంసత్సు మమ పుత్రమరక్షతామ్
లేదా, మీ కవచాలు, ఆయుధాలు కేవలం అలంకారానికే, సభల్లో మాట్లాడటానికి మాత్రమే మాటలు, ఎందుకంటే మీరు నా కుమారుడిని కాపాడలేదు.
ఏవముక్త్వా తతో వాక్యమతిష్ఠద్వై వరాసిమాన్। న స్మాశక్యత బీభత్సుః కేనచిత్ప్రసమీక్షితుమ్
ఇలా అన్నాక, గొప్ప ఖడ్గాన్ని ధరించిన వాడు మౌనంగా నిలిచిపోయాడు. అర్జునుడిని ఎవ్వరూ చూసేందుకు ధైర్యం చేయలేదు.
తమన్తకమివ క్రుద్ధం నిఃశ్వసన్తం ముహుర్ముహుః। `మహేన్ద్రమివ తిష్ఠన్తం వజ్రోద్యతమహాభుజమ్'। పుత్రశోకాభిసన్తప్తమశ్రుపూర్ణముఖం తదా
ఆయన యమధర్మరాజు లా కోపంతో, మళ్లీ మళ్లీ ఊపిరి పీలుస్తూ, వజ్రాయుధాన్ని పైకి ఎత్తిన ఇంద్రుడి లాగా, కుమారుని దుఃఖంతో కన్నీళ్లు నిండిన ముఖంతో నిలిచాడు.
న భాషితుం శక్నువన్తి ద్రష్టుం వా సుహృదోఽర్జునమ్। అన్యత్ర వాసుదేవాద్వా జ్యేష్ఠాద్వా పాణ్డునన్దనాత్
వాసుదేవుడు లేదా పెద్దవాడు అయిన పాండుపుత్రుడు తప్ప, అర్జునుడిని అతని మిత్రులు ఎవ్వరూ చూడలేకపోయారు, మాట్లాడలేకపోయారు.
సర్వాస్వవస్థాసు హితావర్జునస్య మనోనుగౌ। బహుమానాత్ప్రియత్వాచ్చ తావేనం వక్తమర్హతః
అర్జునుడిని ఎల్లప్పుడూ మనసారా ఆదరించే వారు, గౌరవంతో, ప్రేమతో ఉన్న వారు మాత్రమే అతనితో మాట్లాడటానికి తగినవారు.
తతస్తం పుత్రశోకేన భృశం పీడితమానసమ్। రాజీవలోచనం క్రుద్ధం రాజా వచనమబ్రవీత్
అప్పుడు రాజు, తన కుమారుని దుఃఖంతో బాగా బాధపడుతున్న, కమలముఖుడు, కోపంతో ఉన్న వానికి ఇలా అన్నాడు.