అభివాదనదక్షం తం పితౄణాం వచనే రతమ్। నాద్యాహం యది పశ్యామి కా శాన్తిర్హృదయస్య మే
పెద్దవాళ్ల మాటలకు నిబద్ధుడై, నమస్కారంలో నిపుణుడైన వానిని నేను ఈ రోజు చూడలేకపోతే, నా హృదయానికి ఎక్కడ శాంతి?
సుకుమారః సదా వీరో మహార్హశయనోచితః। భూమావనాథవచ్ఛేతే నూనం నాథవతాం వరః
ఎప్పుడూ విలాసవంతమైన మంచాలపై నిద్రించే ఆ మృదువైన వీరుడు, ఇప్పుడు రక్షకులలో శ్రేష్ఠుడైనా, రక్షణ లేకపోయినవాడిలా నేలపై పడుకున్నాడు.
శయానం సముపాసన్తి యం పురా పరమస్త్రియః। తమద్య విప్రవిద్ధాఙ్గముపాసన్త్యశివాః శివాః
పూర్వం అతడు నిద్రిస్తున్నప్పుడు మహిలలు సేవ చేసేవారు. ఇప్పుడు, శుభుడైన అతడు, శుభం కాని స్త్రీల చేత సేవ చేయబడుతూ, ఒంటరిగా పడుకున్నాడు.
యః పురా బోధ్యతే సుప్తః సూతమాగధబన్దిభిః। బోధయన్త్యద్య తం నూనం శ్వాపదా వికృతైః స్వనైః
పూర్వం అతడిని బందులు, మాగధులు, సూతులు మేల్కొలిపేవారు. ఇప్పుడు అతడిని అడవి జంతువులు, భయంకరమైన అరుపులతో మేల్కొలుపుతున్నాయి.
ఛత్రచ్ఛాయాసముచితం తస్య తద్వదనం శుభమ్। నూనమద్య రజోధ్వస్తం రణరేణుః కరిష్యతి
పరసవంతపు నీడలో పెరిగిన ఆ అందమైన ముఖం, ఈ రోజు యుద్ధపు ధూళితో పూర్తిగా కప్పబడిపోతుందని నిస్సందేహంగా అనిపిస్తోంది.
హా పుత్రకావితృప్తస్య సతతం పుత్రదర్శనే। భాగ్యహీనస్య కాలేన యథా మే నీయసే బలాత్
హాయ్, నా కుమారుడా! నన్ను చూడడంలో ఎప్పుడూ తృప్తి పొందని నీవు, అదృష్టం లేకుండా ఉన్న నన్ను కాలం ఎంత దుర్మార్గంగా నిన్ను నా నుండి దూరం చేస్తోంది!
సా చ సంయమనీ నూనం సదా సుకృతినాం గతిః। స్వభాభిర్మోహితా రమ్యా త్వయాఽత్యర్థం విరాజతే
ధర్మమార్గంలో నడిచినవారికి గమ్యమైన యమలోకం, నీ తేజస్సుతో మంత్రముగ్దమై, ఇప్పుడు మరింత ప్రకాశంగా వెలిగిపోతోంది.
నూనం వైవస్వతశ్చ త్వాం వరుణశ్చ ప్రియాతిథిమ్। శతక్రతుర్ధనేశశ్చ ప్రాప్తమర్చన్త్యభీరుకమ్
నిస్సందేహంగా వైవస్వతుడు, వరుణుడు, ఇంద్రుడు, కుబేరుడు — వీరందరూ నిన్ను ప్రియమైన అతిథిగా గౌరవంగా ఆహ్వానిస్తున్నారు, నువ్వు ఇంకా చిన్నవాడివే అయినా.
ఏవం విలప్య బహుధా భిన్నపోతో వగిగ్యథా। దుఃఖేన మహతాఽవిష్టో యుధిష్ఠిరమపృచ్ఛత
ఇలా అనేక విధాలుగా విలపిస్తూ, గాలి తాకిన ఓడలా విరిగిపడి, గొప్ప దుఃఖంలో మునిగిపోయి, యుధిష్ఠిరుని అడిగాడు.
కథం త్వయి చ భీమే చ ధృష్టద్యుమ్నే చ జీవతి। సాత్యకే శక్రవిక్రాన్తే సౌభద్రో నిహతః పరైః
నువ్వు, భీముడు, ధృష్టద్యూమ్నుడు, ఇంద్రుడి ధైర్యాన్ని కలిగిన సాత్యకిలాంటి వీరులు బతికుండగా, శత్రువులు సుభద్రా కుమారుడిని ఎలా చంపగలిగారు?
కచ్చిత్స కదనం కృత్వా పరేషాం కురునన్దన। స్వర్గతోఽభిముఖః సఙ్ఖ్యే యుధ్యమానో నరర్షభైః
కురువంశానికి ఆనందంగా ఉన్నవాడా! అభిమన్యుడు యుద్ధంలో శత్రువులను సంహరించి, ఇతర మహావీరులతో పోరాడుతూ పరమపదానికి చేరాడా?
స నూనం బహుభిర్యత్తైర్యుధ్యమానో నరర్షభైః। అసహాయః సహాయార్థీ మామనుధ్యాతవాన్ధ్రువమ్
అన్ని వైపులా మహావీరులతో ఒంటరిగా పోరాడుతూ, సహాయం కోసం ఎదురుచూస్తూ, నన్ను తప్పక గుర్తు చేసుకుని ఉండాలి.
పీడ్యమానః శరైర్బాలస్తాత సాధ్వభిధావ మామ్। ఇతి విప్రలపన్మన్యే నృశంసైర్భువి పాతితః
బాణాలతో బాధపడుతూ, 'నాన్నా! త్వరగా రా!' అని విలపిస్తూ, ఆ బాలుడు క్రూరంగా భూమిపై పడగొట్టబడ్డాడని అనిపిస్తోంది.
అథవా మత్ప్రసూతః స స్వస్రీయో మాధవస్య చ। సుభద్రాయాం చ సమ్భూతో న చైవం వక్తుమర్హతి
లేదా, నన్ను పుట్టినవాడు, మాధవుని మేనల్లుడు, సుభద్రలో జన్మించినవాడు అయినందున, ఇలా చెప్పకపోయుండవచ్చు.
వజ్రసారమయం నూనం హృదయం సుదృఢం మమ। అపశ్యతో దీర్ఘబాహుం రక్తాక్షం యన్న దీర్యతే
నిజంగా, నా హృదయం వజ్రంలా గట్టిగా ఉండాలి; ఎందుకంటే నా దీర్ఘబాహువుతో, రక్తవర్ణ కన్నులతో ఉన్న కుమారుడిని చూడలేకపోయినా అది విరగడం లేదు.
కథం బాలే మహేష్వాసా నృశంసా మర్మభేదినః। స్వస్రీయే వాసుదేవస్య మమ పుత్రేఽక్షిపఞ్శరాన్
ఎలా ఆ క్రూరమైన యోధులు, మర్మభాగాలను ఛేదించడంలో నిపుణులు, వసుదేవుని మేనల్లుడు అయిన నా కుమారునిపై, చిన్నవాడైనా మహాశూరుడైన వాడిపై బాణాలు వదిలారు?
యో మాం నిత్యమదీనాత్మా ప్రత్యుద్గమ్యాభినన్దతి। ఉపయాన్తం రిపూన్హత్వా సోఽద్య మాం కిం న పశ్యతి
ఎప్పుడూ ఆనందంగా నన్ను పలకరించే, యుద్ధంలో శత్రువులను జయించి తిరిగొచ్చే వాడు, ఈ రోజు ఎందుకు నన్ను చూడటానికి రాలేదు?
నూనం స పాతితః శేతే ధరణ్యాం రుధిరోక్షితః। శోభయన్మేదినీం గాత్రైరాదిత్య ఇవ పాతితః
నిజంగా, అతడు రక్తంలో తడిసి, భూమిపై పడిపోయి, తన శరీరంతో భూమిని అలంకరిస్తూ, ఆకాశం నుండి పడిపోయిన సూర్యుడిలా ఉన్నాడు.
సుభద్రామనుశోచామి యా పుత్రమపలాయినమ్। రణే వినిహతం శ్రుత్వా శోకార్తా వై వినఙ్క్షతి
యుద్ధంలో ఎప్పుడూ వెనక్కి తిప్పుకోని తన కుమారుడు చనిపోయాడని విని, సుభద్రా దుఃఖంలో మునిగి నశించిపోతుందని నేను బాధపడుతున్నాను.
సుభద్రా వక్ష్యతే కిం మామబిమన్యుమపశ్యతీ। ద్రౌపదీం చైవ దుఃఖార్తాం కిం వా వక్ష్యామి తామహమ్
అభిమన్యుని చూడలేకపోయినప్పుడు, సుభద్ర నాకు ఏమంటుంది? అలాగే, దుఃఖంతో ఉన్న ద్రౌపదికి నేను ఏమని చెప్పగలను?
వజ్రసారమయం నూనం హృదయం యన్న యాస్యతి। సహస్రధా వధూం దృష్ట్వా రుదతీం శోకకర్శితామ్
వధువు ఏడుస్తూ, దుఃఖంతో క్షీణించి ఉన్న దృశ్యం చూసినప్పుడు, నా హృదయం వజ్రంలా ఉండకపోతే, అది వెయ్యి ముక్కలైపోయేది.
హృష్టానాం ధార్తరాష్ట్రాణాం సింహనాదో మయా శ్రుతః। యుయుత్సుశ్చాపి కృష్ణేన శ్రుతో వీరానుపాలభన్
ధృతరాష్ట్రుని కుమారులు ఆనందంతో గర్జించిన శబ్దాన్ని నేను విన్నాను. యుయుత్సు కూడా వీరుల పరిస్థితిని కృష్ణుడికి చెప్పాడు.
అశక్నువన్తః పార్థస్య బాలం హత్వా మహాబలమ్। కిం న లజ్జన్త్యధర్మజ్ఞాః పార్థివా దృశ్యతాం బలమ్
పార్థుని బలాన్ని ఎదుర్కొనలేక, వారు ఒక చిన్నవాడిని చంపారు. ధర్మాన్ని తెలియని వాళ్లు ఏమాత్రం సిగ్గుపడరా? రాజుల బలం చూద్దాం.
కిం తయోర్విప్రియం కృత్వా కేశవార్జునయోర్మృధే। సింహవన్నదథ ప్రీతాః శోకకాల ఉపస్థితే
యుద్ధంలో కేశవుడు, అర్జునుడికి అపకారం చేసి, శోకకాలం వచ్చినప్పుడు మీరు సింహంలా గర్జిస్తూ ఆనందపడతారా?
ఆగమిష్యతి వః క్షిప్రం ఫలం పాపస్య కర్మణః। అధర్మో హి కృతస్తీవ్రః కథం స్యాదఫలశ్చిరమ్
మీ పాపమైన పనికి ఫలితం త్వరలోనే మీ వద్దకు వస్తుంది. తీవ్రమైన అధర్మం చేసినప్పుడు దాని ఫలితం ఆలస్యమవుతుందా?
ఇతి తాన్పరిభాషన్వై వైశ్యాపుత్రో మహామతిః। అపాయాచ్ఛస్త్రముత్సృజ్య కోపదుఃఖసమన్వితః
అలా వారిని గద్దించుతూ, గొప్ప బుద్ధి కలిగిన వ్యాపారి కుమారుడు కోపంతో, దుఃఖంతో తన ఆయుధాన్ని వదిలేసి అక్కడి నుంచి వెళ్లిపోయాడు.
కిమర్థమేతన్నాఖ్యాతం త్వయా కృష్ణ రణే మమ। అధక్ష్యం తానహం క్రూరాంస్తదా సర్వాన్మహారథాన్
కృష్ణా, యుద్ధంలో నాకిది ఎందుకు చెప్పలేదు? అప్పుడే ఆ క్రూరమైన మహారథులను నేను కాల్చివేసేవాడిని.
పుత్రశోకార్దితం పార్థం ధ్యాయన్తం సాశ్రులోచనమ్। నిగృహ్య వాసుదేవస్తం పుత్రాధిభిరభిప్లుతమ్। మైవమిత్యబ్రవీత్కృష్ణస్తీవ్రశోకసమన్వితమ్
తన కుమారుని మృతిచేత బాధపడుతూ, కన్నీళ్లతో ధ్యానం చేస్తున్న అర్జునుడిని వాసుదేవుడు ఆపి, తాను కూడా తీవ్ర శోకంతో ఉన్నా, 'ఇలా చేయవద్దు' అని చెప్పాడు.
సర్వేషామేష వై పన్థాః శూరాణామనివర్తినామ్। క్షత్రియాణాం విశేషేణ యేషాం నః శస్త్రజీవికా
ఇది తిరిగి వెనక్కి తగ్గని వీరులందరికీ, ముఖ్యంగా ఆయుధమే జీవనాధారంగా ఉన్న క్షత్రియులకు నడవాల్సిన మార్గం.
ఏషా వై యుధ్యమానానాం శూరాణామనివర్తినామ్। విహితా సర్వశాస్త్రజ్ఞైర్గతిర్మతిమతాం వర
యుద్ధంలో వెనక్కి తగ్గని వీరులకు ఇదే మార్గమని, అన్ని శాస్త్రాలు తెలిసిన వారు నిర్ణయించారు, ఓ జ్ఞానశ్రేష్ఠ.