సర్వరత్నశతైః పూర్ణాం పతాకాశతమాలినీమ్। గ్రామ్యారణ్యైః పశుగణైః సమ్పూర్ణాం చ మహీమిమామ్
ఆ వేదికను వందల రకాల రత్నాలతో నింపి, వందల జెండాలతో అలంకరించాడు. ఈ భూమిని గ్రామ, అడవి జంతువులతో సమృద్ధిగా చేశాడు.
రామస్య జామదగ్న్యస్య ప్రతిజగ్రాహ కశ్యపః। తతః శతసహస్రాణి ద్విపేన్ద్రాన్హేమభూషణాన్
జామదగ్న్యుని కుమారుడు రాముని నుండి కశ్యపుడు భూమిని స్వీకరించాడు. ఆ సమయంలో వందల వేల బంగారు అలంకారాలున్న ఏనుగులు కూడా ఇచ్చాడు.
నిర్దస్యుం పృథివీం కృత్వా శిష్టేష్టజనసఙ్కులామ్। కశ్యపాయ దదౌ రామో హయమేధే మహామఖే
రాముడు భూమిని దుష్టులను తొలగించి, మంచివాళ్లతో నింపి, గొప్ప అశ్వమేధ యాగంలో కశ్యపునికి అప్పగించాడు.
త్రిఃసప్తకృత్వః పృథివీం కృత్వా నిఃక్షత్రియాం ప్రభుః। ఇష్ట్వా క్రతుశతైర్వీరో బ్రాహ్మణేభ్యో హ్యమన్యత
ఆ ప్రభువు ఇరవై ఒకసార్లు భూమిని క్షత్రియులేనిదిగా చేసి, వందల యాగాలు చేసి, చివరికి బ్రాహ్మణులను తన బంధువులుగా భావించాడు.
సప్తద్వీపాం వసుమతీం మారీచోఽగృహ్ణత ద్విజః। రామం ప్రోవాచ నిర్గచ్ఛ వసుధాతో మమాజ్ఞయా
మరీచి అనే బ్రాహ్మణుడు ఏడుద్వీపాలున్న భూమిని స్వాధీనం చేసుకుని, రాముని దగ్గరికి వచ్చి, 'నా ఆజ్ఞతో భూమిని విడిచి వెళ్ళు' అని చెప్పాడు.
స కశ్యపస్య వచనాత్ప్రోత్సార్య సరితామ్పతిమ్। ఇషుపాతే యుధాం శ్రేష్ఠః కుర్వన్బ్రాహ్మణశాసనమ్
కశ్యపుని మాటను గౌరవించి, యుద్ధంలో శ్రేష్ఠుడైన పరశురాముడు, బ్రాహ్మణుల ఆజ్ఞను పాటిస్తూ నదుల అధిపతిని పంపించి, అక్కడి నుండి వెళ్లిపోయాడు.
అధ్యావసద్గిరిశ్రేష్ఠం మహేన్ద్రం పర్వతోత్తమమ్। ఏవం గుణశతైర్యుక్తో భృగూణాం కీర్తివర్ధనః
ఆయన మహేంద్రపర్వతాన్ని, శిఖరాల్లో అగ్రగణ్యమైన ఆ పర్వతాన్ని నివాసంగా ఎంచుకుని, భృగువంశానికి శతగుణాల కీర్తిని చాటాడు.
జామదగ్న్యో హ్యతియశా మరిష్యతి మహాద్యుతిః। త్వయా చతుర్భద్రతరః పుణ్యాత్పుణ్యతరస్తవ
పెద్ద కీర్తి, మహా తేజస్సు కలిగిన జామదగ్న్యుడు మరణిస్తాడు. కాని నీకు, శృంజయా, ఆయనకన్నా ఎక్కువ పుణ్యం కలదు.
అయజ్వానమదక్షిణ్యం మా పుత్రమనుతప్యథాః। ఏతే చతుర్భద్రతరాస్త్వయా భద్రశతాధికాః। మృతా నరవరశ్రేష్ఠ మరిష్యన్తి చ సృఞ్జయ
యాగాలు చేయని, దానం ఇవ్వని కుమారుని కోసం బాధపడవద్దు. వీరితో పాటు, వీరిని మించిన శుభకార్యులు చేసినవారు కూడా, ఓ శృంజయా, మరణించారు, మరణిస్తారు.
రూపం చాప్రతిమం తస్య త్రిదశైశ్చాపి దుర్లభమ్। అపశ్యతో హి వీరస్య కా శాన్తిర్హృదయస్య మే
అతని రూపం అపూర్వమైనది, దేవతలకు కూడా దుర్లభం. అలాంటి వీరుణ్ణి చూసిన నా హృదయానికి ఎక్కడ శాంతి కలుగుతుంది?
అభివాదనదక్షం తం పితౄణాం వచనే రతమ్। నాద్యాహం యది పశ్యామి కా శాన్తిర్హృదయస్య మే
పెద్దవాళ్ల మాటలకు నిబద్ధుడై, నమస్కారంలో నిపుణుడైన వానిని నేను ఈ రోజు చూడలేకపోతే, నా హృదయానికి ఎక్కడ శాంతి?
సుకుమారః సదా వీరో మహార్హశయనోచితః। భూమావనాథవచ్ఛేతే నూనం నాథవతాం వరః
ఎప్పుడూ విలాసవంతమైన మంచాలపై నిద్రించే ఆ మృదువైన వీరుడు, ఇప్పుడు రక్షకులలో శ్రేష్ఠుడైనా, రక్షణ లేకపోయినవాడిలా నేలపై పడుకున్నాడు.
శయానం సముపాసన్తి యం పురా పరమస్త్రియః। తమద్య విప్రవిద్ధాఙ్గముపాసన్త్యశివాః శివాః
పూర్వం అతడు నిద్రిస్తున్నప్పుడు మహిలలు సేవ చేసేవారు. ఇప్పుడు, శుభుడైన అతడు, శుభం కాని స్త్రీల చేత సేవ చేయబడుతూ, ఒంటరిగా పడుకున్నాడు.
యః పురా బోధ్యతే సుప్తః సూతమాగధబన్దిభిః। బోధయన్త్యద్య తం నూనం శ్వాపదా వికృతైః స్వనైః
పూర్వం అతడిని బందులు, మాగధులు, సూతులు మేల్కొలిపేవారు. ఇప్పుడు అతడిని అడవి జంతువులు, భయంకరమైన అరుపులతో మేల్కొలుపుతున్నాయి.
ఛత్రచ్ఛాయాసముచితం తస్య తద్వదనం శుభమ్। నూనమద్య రజోధ్వస్తం రణరేణుః కరిష్యతి
పరసవంతపు నీడలో పెరిగిన ఆ అందమైన ముఖం, ఈ రోజు యుద్ధపు ధూళితో పూర్తిగా కప్పబడిపోతుందని నిస్సందేహంగా అనిపిస్తోంది.
హా పుత్రకావితృప్తస్య సతతం పుత్రదర్శనే। భాగ్యహీనస్య కాలేన యథా మే నీయసే బలాత్
హాయ్, నా కుమారుడా! నన్ను చూడడంలో ఎప్పుడూ తృప్తి పొందని నీవు, అదృష్టం లేకుండా ఉన్న నన్ను కాలం ఎంత దుర్మార్గంగా నిన్ను నా నుండి దూరం చేస్తోంది!
సా చ సంయమనీ నూనం సదా సుకృతినాం గతిః। స్వభాభిర్మోహితా రమ్యా త్వయాఽత్యర్థం విరాజతే
ధర్మమార్గంలో నడిచినవారికి గమ్యమైన యమలోకం, నీ తేజస్సుతో మంత్రముగ్దమై, ఇప్పుడు మరింత ప్రకాశంగా వెలిగిపోతోంది.
నూనం వైవస్వతశ్చ త్వాం వరుణశ్చ ప్రియాతిథిమ్। శతక్రతుర్ధనేశశ్చ ప్రాప్తమర్చన్త్యభీరుకమ్
నిస్సందేహంగా వైవస్వతుడు, వరుణుడు, ఇంద్రుడు, కుబేరుడు — వీరందరూ నిన్ను ప్రియమైన అతిథిగా గౌరవంగా ఆహ్వానిస్తున్నారు, నువ్వు ఇంకా చిన్నవాడివే అయినా.
ఏవం విలప్య బహుధా భిన్నపోతో వగిగ్యథా। దుఃఖేన మహతాఽవిష్టో యుధిష్ఠిరమపృచ్ఛత
ఇలా అనేక విధాలుగా విలపిస్తూ, గాలి తాకిన ఓడలా విరిగిపడి, గొప్ప దుఃఖంలో మునిగిపోయి, యుధిష్ఠిరుని అడిగాడు.
కథం త్వయి చ భీమే చ ధృష్టద్యుమ్నే చ జీవతి। సాత్యకే శక్రవిక్రాన్తే సౌభద్రో నిహతః పరైః
నువ్వు, భీముడు, ధృష్టద్యూమ్నుడు, ఇంద్రుడి ధైర్యాన్ని కలిగిన సాత్యకిలాంటి వీరులు బతికుండగా, శత్రువులు సుభద్రా కుమారుడిని ఎలా చంపగలిగారు?
కచ్చిత్స కదనం కృత్వా పరేషాం కురునన్దన। స్వర్గతోఽభిముఖః సఙ్ఖ్యే యుధ్యమానో నరర్షభైః
కురువంశానికి ఆనందంగా ఉన్నవాడా! అభిమన్యుడు యుద్ధంలో శత్రువులను సంహరించి, ఇతర మహావీరులతో పోరాడుతూ పరమపదానికి చేరాడా?
స నూనం బహుభిర్యత్తైర్యుధ్యమానో నరర్షభైః। అసహాయః సహాయార్థీ మామనుధ్యాతవాన్ధ్రువమ్
అన్ని వైపులా మహావీరులతో ఒంటరిగా పోరాడుతూ, సహాయం కోసం ఎదురుచూస్తూ, నన్ను తప్పక గుర్తు చేసుకుని ఉండాలి.
పీడ్యమానః శరైర్బాలస్తాత సాధ్వభిధావ మామ్। ఇతి విప్రలపన్మన్యే నృశంసైర్భువి పాతితః
బాణాలతో బాధపడుతూ, 'నాన్నా! త్వరగా రా!' అని విలపిస్తూ, ఆ బాలుడు క్రూరంగా భూమిపై పడగొట్టబడ్డాడని అనిపిస్తోంది.
అథవా మత్ప్రసూతః స స్వస్రీయో మాధవస్య చ। సుభద్రాయాం చ సమ్భూతో న చైవం వక్తుమర్హతి
లేదా, నన్ను పుట్టినవాడు, మాధవుని మేనల్లుడు, సుభద్రలో జన్మించినవాడు అయినందున, ఇలా చెప్పకపోయుండవచ్చు.
వజ్రసారమయం నూనం హృదయం సుదృఢం మమ। అపశ్యతో దీర్ఘబాహుం రక్తాక్షం యన్న దీర్యతే
నిజంగా, నా హృదయం వజ్రంలా గట్టిగా ఉండాలి; ఎందుకంటే నా దీర్ఘబాహువుతో, రక్తవర్ణ కన్నులతో ఉన్న కుమారుడిని చూడలేకపోయినా అది విరగడం లేదు.
కథం బాలే మహేష్వాసా నృశంసా మర్మభేదినః। స్వస్రీయే వాసుదేవస్య మమ పుత్రేఽక్షిపఞ్శరాన్
ఎలా ఆ క్రూరమైన యోధులు, మర్మభాగాలను ఛేదించడంలో నిపుణులు, వసుదేవుని మేనల్లుడు అయిన నా కుమారునిపై, చిన్నవాడైనా మహాశూరుడైన వాడిపై బాణాలు వదిలారు?
యో మాం నిత్యమదీనాత్మా ప్రత్యుద్గమ్యాభినన్దతి। ఉపయాన్తం రిపూన్హత్వా సోఽద్య మాం కిం న పశ్యతి
ఎప్పుడూ ఆనందంగా నన్ను పలకరించే, యుద్ధంలో శత్రువులను జయించి తిరిగొచ్చే వాడు, ఈ రోజు ఎందుకు నన్ను చూడటానికి రాలేదు?
నూనం స పాతితః శేతే ధరణ్యాం రుధిరోక్షితః। శోభయన్మేదినీం గాత్రైరాదిత్య ఇవ పాతితః
నిజంగా, అతడు రక్తంలో తడిసి, భూమిపై పడిపోయి, తన శరీరంతో భూమిని అలంకరిస్తూ, ఆకాశం నుండి పడిపోయిన సూర్యుడిలా ఉన్నాడు.
సుభద్రామనుశోచామి యా పుత్రమపలాయినమ్। రణే వినిహతం శ్రుత్వా శోకార్తా వై వినఙ్క్షతి
యుద్ధంలో ఎప్పుడూ వెనక్కి తిప్పుకోని తన కుమారుడు చనిపోయాడని విని, సుభద్రా దుఃఖంలో మునిగి నశించిపోతుందని నేను బాధపడుతున్నాను.
సుభద్రా వక్ష్యతే కిం మామబిమన్యుమపశ్యతీ। ద్రౌపదీం చైవ దుఃఖార్తాం కిం వా వక్ష్యామి తామహమ్
అభిమన్యుని చూడలేకపోయినప్పుడు, సుభద్ర నాకు ఏమంటుంది? అలాగే, దుఃఖంతో ఉన్న ద్రౌపదికి నేను ఏమని చెప్పగలను?