దన్తాన్భఙ్క్త్వా సహస్రస్య భిన్నకర్ణాంస్తథాఽకరోత్। తతః సప్తసహస్రాణాం కుటుధృపమపాయయత్
వాడు వేల మందికి పళ్లను పగలగొట్టి, చెవులను చీల్చాడు; ఆ తరువాత ఏడు వేల మందికి గద విషాన్ని తాగించాడు.
శిష్టాన్వధ్వా చ హత్వా వై తేషాం మృర్ధ్ని విభిద్య చ। గుణావతీముత్తరేణ ఖాణ్డవాద్దక్షిణేన చ। గిర్యన్తే శతసాహస్రా హైహయాః సమరే హతాః
మిగిలిన వారిని చంపి, వారి తలలు పగలగొట్టి, గుణావతికి ఉత్తరంగా, ఖాండవానికి దక్షిణంగా, లక్ష మంది హైహయులను యుద్ధంలో హతమార్చాడు.
సరథాశ్వగజా వీరా నిహతాస్తత్ర శేరతే। పితుర్వధామర్షితేన జామదగ్న్యేన ధీమతా
రథాలు, గుర్రాలు, ఏనుగులతో కూడిన వీరులు అక్కడ చనిపోయి పడి ఉన్నారు; వారు తండ్రి హత్యకు కోపంతో ఉన్న జామదగ్ని కుమారుడి చేతిలో హతమయ్యారు.
నిజఘ్నే దశసాహస్రాన్రామః పరశునా తదా। న హ్యమృష్యత తా వాచో యాస్తైర్భృశముదీరితాః
ఆ సమయంలో రాముడు తన పరశుతో పది వేల మందిని చంపాడు; వారు చెప్పిన కఠినమైన మాటలను అతడు సహించలేకపోయాడు.
భృగౌ రామాభిధావేతి యదాక్రన్దన్ద్విజోత్తమాః। తతః కాశ్మీరదరదాన్కున్తిక్షుద్రకమాలవాన్
భృగు వంశీయుడు రాముడు దాడి చేస్తున్నాడని బ్రాహ్మణులు అరవగానే, కాశ్మీర, దరద, కుంతి, శుద్రక, మాలవులను వాడు సంహరించాడు.
అఙ్గవఙ్గకలిఙ్గాంశ్చ విదేహాంస్తామ్రలిప్తకాన్। రక్షోవాహాన్వీతిహోత్రాంస్త్రిగర్తాన్మార్తికావతాన్
అంగ, వంగ, కలింగ, విదేహ, తామ్రలిప్తక, రాక్షోవాహ, వీతిహోత్ర, త్రిగర్త, మార్తికవతులను వాడు సంహరించాడు.
శిబీనన్యాంశ్చ రాజన్యాన్దేశాన్దేశాన్సహస్రశః। నిజఘాన శితైర్బాణైర్జామదగ్న్యః ప్రతాపవాన్
జామదగ్న్యుని కుమారుడు పరశురాముడు, తన గట్టి బాణాలతో అనేక దేశాల్లోని శిబి రాజులు సహా వేలాది రాజులను సంహరించాడు.
కోటీశతసహస్రాణి క్షత్రియాణాం సహస్రశః। ఇన్ద్రగోపకవర్ణస్య బన్ధుజీవనిభస్య చ
కోట్ల కొద్దీ, లెక్కకు మించి ఉన్న క్షత్రియులు, వారి రక్తం ఇంద్రగోప పురుగులూ బంధుజీవ పువ్వుల వర్ణంలో ఉండు వారు, పరశురాముని చేతిలో పడ్డారు.
రుధిరస్య పరీవాహైః పూరయిత్వా సరాంసి చ। సర్వానష్టాదశ ద్వీపాన్వశమానీయ భార్గవః
భార్గవుడు వారి రక్త ప్రవాహాలతో సరస్సులను నింపి, పదిహేడు ద్వీపాలన్నింటినీ తన అధీనంలోకి తెచ్చుకున్నాడు.
ఈజే క్రతుశతైః పుణ్యైః సమాప్తవరదక్షిణైః। వేదీమష్టనలోత్సేధాం సౌవర్ణాం విధినిర్మితామ్
ఆయన యాగాల్లో శ్రేష్ఠమైన దానాలతో సహా వందలాది పుణ్య క్రతువులు నిర్వహించాడు. ఆ యాగవేదిక ఎనిమిది అడుగుల ఎత్తుతో, బంగారంతో, నియమానుసారం నిర్మించబడింది.
సర్వరత్నశతైః పూర్ణాం పతాకాశతమాలినీమ్। గ్రామ్యారణ్యైః పశుగణైః సమ్పూర్ణాం చ మహీమిమామ్
ఆ వేదికను వందల రకాల రత్నాలతో నింపి, వందల జెండాలతో అలంకరించాడు. ఈ భూమిని గ్రామ, అడవి జంతువులతో సమృద్ధిగా చేశాడు.
రామస్య జామదగ్న్యస్య ప్రతిజగ్రాహ కశ్యపః। తతః శతసహస్రాణి ద్విపేన్ద్రాన్హేమభూషణాన్
జామదగ్న్యుని కుమారుడు రాముని నుండి కశ్యపుడు భూమిని స్వీకరించాడు. ఆ సమయంలో వందల వేల బంగారు అలంకారాలున్న ఏనుగులు కూడా ఇచ్చాడు.
నిర్దస్యుం పృథివీం కృత్వా శిష్టేష్టజనసఙ్కులామ్। కశ్యపాయ దదౌ రామో హయమేధే మహామఖే
రాముడు భూమిని దుష్టులను తొలగించి, మంచివాళ్లతో నింపి, గొప్ప అశ్వమేధ యాగంలో కశ్యపునికి అప్పగించాడు.
త్రిఃసప్తకృత్వః పృథివీం కృత్వా నిఃక్షత్రియాం ప్రభుః। ఇష్ట్వా క్రతుశతైర్వీరో బ్రాహ్మణేభ్యో హ్యమన్యత
ఆ ప్రభువు ఇరవై ఒకసార్లు భూమిని క్షత్రియులేనిదిగా చేసి, వందల యాగాలు చేసి, చివరికి బ్రాహ్మణులను తన బంధువులుగా భావించాడు.
సప్తద్వీపాం వసుమతీం మారీచోఽగృహ్ణత ద్విజః। రామం ప్రోవాచ నిర్గచ్ఛ వసుధాతో మమాజ్ఞయా
మరీచి అనే బ్రాహ్మణుడు ఏడుద్వీపాలున్న భూమిని స్వాధీనం చేసుకుని, రాముని దగ్గరికి వచ్చి, 'నా ఆజ్ఞతో భూమిని విడిచి వెళ్ళు' అని చెప్పాడు.
స కశ్యపస్య వచనాత్ప్రోత్సార్య సరితామ్పతిమ్। ఇషుపాతే యుధాం శ్రేష్ఠః కుర్వన్బ్రాహ్మణశాసనమ్
కశ్యపుని మాటను గౌరవించి, యుద్ధంలో శ్రేష్ఠుడైన పరశురాముడు, బ్రాహ్మణుల ఆజ్ఞను పాటిస్తూ నదుల అధిపతిని పంపించి, అక్కడి నుండి వెళ్లిపోయాడు.
అధ్యావసద్గిరిశ్రేష్ఠం మహేన్ద్రం పర్వతోత్తమమ్। ఏవం గుణశతైర్యుక్తో భృగూణాం కీర్తివర్ధనః
ఆయన మహేంద్రపర్వతాన్ని, శిఖరాల్లో అగ్రగణ్యమైన ఆ పర్వతాన్ని నివాసంగా ఎంచుకుని, భృగువంశానికి శతగుణాల కీర్తిని చాటాడు.
జామదగ్న్యో హ్యతియశా మరిష్యతి మహాద్యుతిః। త్వయా చతుర్భద్రతరః పుణ్యాత్పుణ్యతరస్తవ
పెద్ద కీర్తి, మహా తేజస్సు కలిగిన జామదగ్న్యుడు మరణిస్తాడు. కాని నీకు, శృంజయా, ఆయనకన్నా ఎక్కువ పుణ్యం కలదు.
అయజ్వానమదక్షిణ్యం మా పుత్రమనుతప్యథాః। ఏతే చతుర్భద్రతరాస్త్వయా భద్రశతాధికాః। మృతా నరవరశ్రేష్ఠ మరిష్యన్తి చ సృఞ్జయ
యాగాలు చేయని, దానం ఇవ్వని కుమారుని కోసం బాధపడవద్దు. వీరితో పాటు, వీరిని మించిన శుభకార్యులు చేసినవారు కూడా, ఓ శృంజయా, మరణించారు, మరణిస్తారు.
రూపం చాప్రతిమం తస్య త్రిదశైశ్చాపి దుర్లభమ్। అపశ్యతో హి వీరస్య కా శాన్తిర్హృదయస్య మే
అతని రూపం అపూర్వమైనది, దేవతలకు కూడా దుర్లభం. అలాంటి వీరుణ్ణి చూసిన నా హృదయానికి ఎక్కడ శాంతి కలుగుతుంది?
అభివాదనదక్షం తం పితౄణాం వచనే రతమ్। నాద్యాహం యది పశ్యామి కా శాన్తిర్హృదయస్య మే
పెద్దవాళ్ల మాటలకు నిబద్ధుడై, నమస్కారంలో నిపుణుడైన వానిని నేను ఈ రోజు చూడలేకపోతే, నా హృదయానికి ఎక్కడ శాంతి?
సుకుమారః సదా వీరో మహార్హశయనోచితః। భూమావనాథవచ్ఛేతే నూనం నాథవతాం వరః
ఎప్పుడూ విలాసవంతమైన మంచాలపై నిద్రించే ఆ మృదువైన వీరుడు, ఇప్పుడు రక్షకులలో శ్రేష్ఠుడైనా, రక్షణ లేకపోయినవాడిలా నేలపై పడుకున్నాడు.
శయానం సముపాసన్తి యం పురా పరమస్త్రియః। తమద్య విప్రవిద్ధాఙ్గముపాసన్త్యశివాః శివాః
పూర్వం అతడు నిద్రిస్తున్నప్పుడు మహిలలు సేవ చేసేవారు. ఇప్పుడు, శుభుడైన అతడు, శుభం కాని స్త్రీల చేత సేవ చేయబడుతూ, ఒంటరిగా పడుకున్నాడు.
యః పురా బోధ్యతే సుప్తః సూతమాగధబన్దిభిః। బోధయన్త్యద్య తం నూనం శ్వాపదా వికృతైః స్వనైః
పూర్వం అతడిని బందులు, మాగధులు, సూతులు మేల్కొలిపేవారు. ఇప్పుడు అతడిని అడవి జంతువులు, భయంకరమైన అరుపులతో మేల్కొలుపుతున్నాయి.
ఛత్రచ్ఛాయాసముచితం తస్య తద్వదనం శుభమ్। నూనమద్య రజోధ్వస్తం రణరేణుః కరిష్యతి
పరసవంతపు నీడలో పెరిగిన ఆ అందమైన ముఖం, ఈ రోజు యుద్ధపు ధూళితో పూర్తిగా కప్పబడిపోతుందని నిస్సందేహంగా అనిపిస్తోంది.
హా పుత్రకావితృప్తస్య సతతం పుత్రదర్శనే। భాగ్యహీనస్య కాలేన యథా మే నీయసే బలాత్
హాయ్, నా కుమారుడా! నన్ను చూడడంలో ఎప్పుడూ తృప్తి పొందని నీవు, అదృష్టం లేకుండా ఉన్న నన్ను కాలం ఎంత దుర్మార్గంగా నిన్ను నా నుండి దూరం చేస్తోంది!
సా చ సంయమనీ నూనం సదా సుకృతినాం గతిః। స్వభాభిర్మోహితా రమ్యా త్వయాఽత్యర్థం విరాజతే
ధర్మమార్గంలో నడిచినవారికి గమ్యమైన యమలోకం, నీ తేజస్సుతో మంత్రముగ్దమై, ఇప్పుడు మరింత ప్రకాశంగా వెలిగిపోతోంది.
నూనం వైవస్వతశ్చ త్వాం వరుణశ్చ ప్రియాతిథిమ్। శతక్రతుర్ధనేశశ్చ ప్రాప్తమర్చన్త్యభీరుకమ్
నిస్సందేహంగా వైవస్వతుడు, వరుణుడు, ఇంద్రుడు, కుబేరుడు — వీరందరూ నిన్ను ప్రియమైన అతిథిగా గౌరవంగా ఆహ్వానిస్తున్నారు, నువ్వు ఇంకా చిన్నవాడివే అయినా.
ఏవం విలప్య బహుధా భిన్నపోతో వగిగ్యథా। దుఃఖేన మహతాఽవిష్టో యుధిష్ఠిరమపృచ్ఛత
ఇలా అనేక విధాలుగా విలపిస్తూ, గాలి తాకిన ఓడలా విరిగిపడి, గొప్ప దుఃఖంలో మునిగిపోయి, యుధిష్ఠిరుని అడిగాడు.
కథం త్వయి చ భీమే చ ధృష్టద్యుమ్నే చ జీవతి। సాత్యకే శక్రవిక్రాన్తే సౌభద్రో నిహతః పరైః
నువ్వు, భీముడు, ధృష్టద్యూమ్నుడు, ఇంద్రుడి ధైర్యాన్ని కలిగిన సాత్యకిలాంటి వీరులు బతికుండగా, శత్రువులు సుభద్రా కుమారుడిని ఎలా చంపగలిగారు?