క్రుద్ధాశీవిషసఙ్కాశాన్సుకుమారాన్సుఖోచితాన్। ఏకేన నిహతాన్దృష్ట్వా భీతో దుర్యోధనోఽభవత్
కోపంతో ఉన్న పాముల్లా భయంకరంగా కనిపించినా, సుఖంగా పెరిగిన ఆ సున్నితమైన యువకులను ఒక్కరే చంపినట్టు చూసి, దుర్యోధనుడు భయపడ్డాడు.
రథినః కుఞ్జరానశ్వాన్పదాతీంశ్చావమర్దితాన్। దృష్ట్వా దుర్యోధనః క్షిప్రముపాయాత్తమమర్షితః
రథస్వారులు, ఏనుగులు, గుర్రాలు, కాలాళ్లు నాశనం అయినట్టు చూసి, దుర్యోధనుడు కోపంతో వెంటనే అతని వద్దకు వచ్చాడు.
తయోః క్షణమివాపూర్వః సఙ్గ్రామః సమపద్యత। అథాభవత్తే విముఖః పుత్రః శరశతాహతః
వారిద్దరి మధ్య కొంతసేపు ఎన్నడూ చూడని పోరు జరిగింది; ఆ తరువాత వందల బాణాలు తగిలి రాజకుమారుడు వెనక్కు తగ్గాడు.
అశ్రద్ధేయమివాశ్చర్యం సౌభద్రస్యాథ విక్రమమ్। కిన్తు నాత్యద్భుతం తేషాం యేషాం ధర్మో వ్యపాశ్రయః
సౌభద్రుని పరాక్రమం ఆశ్చర్యంగా, నమ్మలేనిదిగా అనిపించినా, ధర్మాన్ని ఆశ్రయించినవారికి అది అంత ఆశ్చర్యంగా ఉండదు.
అత్రాప్యుదాహరన్తీమమితిహాసం పురాతనమ్। అకమ్పనస్య కథితం నారదేన పురా నృప
ఇక్కడ కూడా ఒక పురాతన కథను ఉదాహరిస్తారు, ఓ రాజా. అది నారదుడు చెప్పిన అకంపనుని కథ.
స చాపి రాజా రాజేన్ద్ర పుత్రవ్యసనముత్తమమ్। అప్రసహ్యతమం లోకే ప్రాప్తవానితి నః శ్రుతమ్
ఆ రాజు, రాజాధిరాజా, తన కుమారుని మృతిని అనుభవించాడు. అది ఈ లోకంలో అత్యంత భరించలేని దుఃఖం అని మేము విన్నాము.
తదహం సమ్ప్రవక్ష్యామి మృత్యోః ప్రభవముత్తమమ్। తతస్త్వం మోక్ష్యసే దుఃఖాత్స్నేహబన్ధనసంశ్రయాత్
ఇప్పుడు నేను మరణానికి మూలాన్ని చెబుతాను; అప్పుడు నీవు బాధ నుంచి, మమకార బంధాల నుంచి విముక్తి పొందుతావు.
సమస్తపాపరాశిఘ్నం శృణు కీర్తయతో మమ। ధన్యమాఖ్యానమాయుష్యం శోకఘ్నం పుష్టివర్ధనమ్
పాపాలను నశింపజేసే, ధన్యమైన, ఆయుష్షు పెంచే, శోకాన్ని తొలగించే, బలాన్ని పెంచే ఈ కథను నా మాటల్లో విను.
పవిత్రమరిసఙ్ఘఘ్నం పఙ్గలానాం చ మఙ్గలమ్। యథైవ వేదాధ్యయనముపాఖ్యానమిదం తథా
పవిత్రమైనది, శత్రువులను నశింపజేసేది, బాధపడేవారికి మంగళకరమైనది; వేదపఠనానికి సమానంగా ఈ కథను భావించాలి.
శ్రవణీయం మహారాజ ప్రాతర్నిత్యం నృపోత్తమైః। పుత్రానాయుష్మతో రాజ్యమీహమానైః శ్రియం తథా
ఓ మహారాజా, దీన్ని ప్రతిరోజూ ఉదయాన్నే రాజులు వినాలి; దీర్ఘాయుష్మంతులైన కుమారులు, రాజ్యం, ఐశ్వర్యం కోరేవారు వినాలి.
పురా కృతయుగే తాత ఆసీద్రాజా హ్యకమ్పనః। స శత్రువశమాపన్నో మధ్యే సఙ్గ్రామమూర్ధని। `యోధయామాస బలవాన్బద్ధశ్చాసీదకమ్పనః
పూర్వం కృతయుగంలో, తాత, అకంపనుడు అనే రాజు ఉండేవాడు; యుద్ధమధ్యంలో శత్రువుల చేతికి చిక్కి బంధించబడ్డాడు.
తస్య పుత్రో హరిర్నామ నారాయణసమో బలే। శ్రీమాన్కృతాస్త్రో మేధావీ యుధి శక్రోపమో బలీ
ఆయన కుమారుడు హరి అనే వాడు, నారాయణునితో సమానమైన బలశాలి, మహిమతో కూడినవాడు, ఆయుధాల్లో నిపుణుడు, బుద్ధిమంతుడు, యుద్ధంలో ఇంద్రుడితో సమానమైనవాడు.
స దృష్ట్వా పితరం యుద్ధే తదవస్థం మహాద్యుతిః। అచిన్తయిత్వా మరణం శత్రుమధ్యం తతోఽవిశత్
తండ్రిని అలా యుద్ధంలో బంధించబడినట్టు చూసి, ఆ తేజోవంతుడు మరణాన్ని లెక్కచేయకుండా, శత్రువుల మధ్యలోకి ప్రవేశించాడు.
స శత్రుభిః పరివృతో బహుధా రణమూర్ధని। యోధయామాస తాన్సర్వాన్సర్వాస్త్రకుశలో బలీ
యుద్ధ మధ్యంలో అన్ని వైపులా శత్రువులు చుట్టుముట్టినప్పటికీ, ఆయుధాల్లో నైపుణ్యం కలిగి, బలవంతుడైన వాడు వారందరితో పోరాడాడు.
వర్షన్బాణసహస్రాణి శత్రుష్వమితవిక్రమః। పదాతిరథనాగాశ్వాన్ప్రమమాథ మహాబలః
అపారమైన వీరత్వం కలిగిన వాడు, తన శత్రువులపై వేలబాణాలు వర్షంలా కురిపించాడు. తన గొప్ప బలంతో కాలాళ్లు, రథాలు, ఏనుగులు, గుర్రాలను నాశనం చేశాడు.
స శరైరాచితశ్చక్రైర్గదాభిర్ముసలైరపి। మృద్గన్రథసహస్రాణి పదాతీన్వాజివారణాన్
బాణాలతో పూర్తిగా కప్పబడి, చక్రాలు, గదలు, ముసలులతో తాకబడిన వాడు, వేలాది కాలాళ్లు, రథాలు, గుర్రాలు, ఏనుగులను ఛిద్రం చేశాడు.
పరానీకం విభిద్యాజౌ మోక్షయిత్వా చ తం నృపమ్। పునరేవాకరోద్యుద్ధం శత్రుమధ్యగతో బలీ
యుద్ధంలో శత్రుసేనను చీల్చి, ఆ రాజును విడిపించి, ఆ బలవంతుడు మళ్ళీ శత్రువుల మధ్య నిలబడి యుద్ధంలో పాల్గొన్నాడు.
తతస్తే రథినః సర్వే సమేత్య పునరాహవే। జఘ్నుస్తం పరివార్యైకం తోమరైరివ కుఞ్జరమ్
తర్వాత అందరు రథస్వారులు మళ్ళీ యుద్ధరంగంలో చేరి, ఒక్కడే ఉన్న వాడిని చుట్టుముట్టి, కుఱ్ఱాలతో ఏనుగును ఎలా కొడతారో అలా దాడి చేశారు.
స కర్మ దుష్కరం కృత్వా సఙ్గ్రామే శత్రుతాపనః। శత్రుభిర్నిహతః సఙ్ఖ్యే పృతానాయాం యుధిష్ఠిర
ఆ శత్రువులను బాధించిన వాడు, యుద్ధంలో ఆ కష్టమైన కార్యాన్ని చేసి, చివరకు శత్రువుల చేతిలో సైన్యంలోనే పడిపోయాడు, యుధిష్ఠిరా.
ద్విషద్భిర్నిహతం దృష్ట్వా ప్రియం పుత్రమకమ్పనః। అమర్షజనితక్రోధ ఆహవాత్సహసాఽఽగతః
తన ప్రియమైన కుమారుడు శత్రువుల చేతిలో చనిపోయినట్టు చూసి, దృఢమైన మనస్సున్న వాడు, కోపంతో వెంటనే యుద్ధరంగంలోకి ప్రవేశించాడు.
స రాజా ప్రేతకృత్యాని తస్య కృత్వా శుచాన్వితః। శోచన్నహని రాత్రౌ చ నాలభత్సుఖమాత్మనః
ఆ రాజు, కుమారునికి అంత్యక్రియలు చేసి, దుఃఖంతో నిండిపోయి, పగలు రాత్రి ఏడుస్తూ, తనకు శాంతి దొరకలేదు.
తస్య శోకం విదిత్వా తు పుత్రవ్యసనసమ్భవమ్। ఆజగామాథ దేవర్షిర్నారదోఽస్య సమీపతః
తన కుమారుని నష్టంతో కలిగిన దుఃఖాన్ని తెలుసుకుని, ఆ సమయంలో దేవర్షి నారదుడు అతని దగ్గరకు వచ్చాడు.
స తు రాజా మహాభాగో దృష్ట్వా దేవర్షిసత్తమమ్। పూజయిత్వా యథాన్యాయం కథామకథయత్తదా
ఆ మహాత్ముడు రాజు, దేవర్షుల్లో శ్రేష్ఠుడైన నారదుని చూసి, యథావిధిగా సత్కరించి, తన కథను వివరంగా చెప్పాడు.
తస్య సర్వం సమాచష్ట యథావృత్తం యుధిష్ఠిర। శత్రుభిర్విజయం సఙ్ఖ్యే పుత్రస్య చ వధం తథా
యుధిష్ఠిరా, తన కుమారుని యుద్ధ విజయాన్ని, అలాగే శత్రువుల చేతిలో మరణాన్ని, జరిగినదంతా నారదునికి చెప్పాడు.
మమ పుత్రో మహావీర్య ఇన్ద్రవిష్ణుసమద్యుతిః। శత్రుభిర్బహుభిః సఙ్ఖ్యే పరాక్రమ్య హతో బలీ
నా కుమారుడు గొప్ప వీరుడు, ఇంద్రుడు, విష్ణువులతో సమానమైన తేజస్సు కలవాడు. అయినా శత్రువులచేతిలో యుద్ధంలో పడిపోయాడు.
శృణు మే ప్రాణినాం చాపి మృత్యుః ప్రభవతే కిల। క ఏష మృత్యుర్భగవన్కింవీర్యబలపౌరుషః। ఏతదిచ్ఛామి తత్త్వేన శ్రోతుం మతిమతాం వర
ప్రాణులందరిపై మరణం ప్రభావం చూపుతుందని విను. ఈ మరణం ఎవరు? ఆయనకు ఎంత బలం, శక్తి, సామర్థ్యం? దీనిని నిజంగా వినాలని నాకు ఆసక్తి ఉంది, జ్ఞానవంతుడా.
తస్య తద్వచనం శ్రుత్వా నారదో వరదః ప్రభుః। ఆఖ్యానమిదమాచష్ట పుత్రశోకాపహం మహత్
ఆ మాటలు విని, దయామయుడైన నారదుడు, కుమారుని దుఃఖాన్ని తొలగించే గొప్ప కథను చెప్పాడు.
శృణు రాజన్మహాబాహో ఆఖ్యానం బహువిస్తరమ్। యథావృత్తం శ్రుతం చైవ మయాఽపి వసుధాధిప
ఓ మహాబాహువంతుడా రాజా, నేను వినినట్లు, జరిగినట్లు, ఈ విస్తృతమైన కథను విను, భూమిపతీ.
ప్రజాః సృష్టా తదా బ్రహ్మా ఆదిసర్గే పితామహః। అసంహృతం మహాతేజా దృష్ట్వా జగదిదం ప్రభుః
సృష్టి ప్రారంభంలో, పితామహుడు బ్రహ్మా ప్రాణులను సృష్టించాడు. ఆ ప్రభువు, ఈ లోకాన్ని నియంత్రణ లేకుండా ఉన్నదిగా చూసాడు.
తస్య చిన్తా సముత్పన్నా సంహారం ప్రతి పార్థివ। చిన్తయన్న హ్యసౌ దేవ సంహారం వసుధాధిప
ఓ రాజా, ఆ దేవుడు లోక సంహారం గురించి ఆలోచిస్తూ, మనసులో ఆలోచన కలిగించుకున్నాడు.