పత్త్యశ్వరథమాతఙ్గాస్త్వదీయాః శతశోఽపరే। కర్ణమేవాభ్యధావన్త త్రాస్యమానాః ప్రహారిణః
నీ సైన్యంలో ఉన్న వందలాది కాలాళ్లు, గుర్రాలు, రథాలు, ఏనుగులు, భయంతో పరుగెత్తుతూ రక్షణ కోసం కర్ణుని వైపు పరుగెత్తాయి.
ధృష్టద్యుమ్నశ్చ భీమశ్చ సౌభద్రోఽర్జున ఏవ చ। నకులః సహదేవశ్చ సాత్యకిం జుగుపూ రణే
ధృష్టద్యుమ్నుడు, భీముడు, అభిమన్యుడు, అర్జునుడు, నకులు, సహదేవుడు — వీరందరూ యుద్ధంలో సత్యకిని కాపాడారు.
ఏవమేష మహారౌద్రః క్షయార్థం సర్వధన్వినామ్। తావకానాం పరేషాం చ త్యక్త్వా ప్రాణానభూద్రణః।। పదాతిరథనాగాశ్వా గజాశ్వరథపత్తిభిః। రథినో నాగపత్త్యశ్వైరథ పత్తీరథ ద్విపైః
ఇలా, నీవారు మరియు శత్రువులు ప్రాణాలను త్యజించి, అందరు విల్లుదారుల వినాశనానికి ఈ భయంకరమైన యుద్ధం జరిగింది.
అశ్వైరశ్వా గజైర్నాగా రథినో రథిభిః సహ। సంయుక్తాః సమదృశ్యన్త పత్తయశ్చాపి పత్తిభిః।। ఏవం సుకలిలం యుద్ధమాసీత్క్రవ్యాదహర్షణమ్। మహద్భిస్తైరభీతానాం యమరాష్ట్రవివర్ధనమ్
గుర్రాలు గుర్రాలతో, ఏనుగులు ఏనుగులతో, రథికులు రథికులతో, కాలాళ్లు కాలాళ్లతో పోరాడుతూ కనిపించారు. అలా, ఈ యుద్ధం నైపుణ్యంగా సాగింది. మృగపక్షులు ఆనందించేలా, ధైర్యవంతుల వల్ల యమలోకానికి విస్తరణ కలిగించేలా సాగింది.
తతో హతా నరరథవాజికుఞ్జరై రనేకశో ద్విపరథపత్తివాజినః। గజైర్గజా రథిభిరుదాయుధా రథా। హయైర్హయాః పత్తిగణైశ్చ పత్తయః
తర్వాత యుద్ధంలో అనేక రకాలుగా మనుషులు, రథాలు, గుర్రాలు, ఏనుగులు చంపబడ్డారు. ఏనుగులు ఏనుగులతో, రథాలు రథికులతో, గుర్రాలు గుర్రాలతో, కాలాళ్లు కాలాళ్లతో పోరాడారు.
రథైర్ద్విపా ద్విరదవరైర్మహాహయా హయైర్నరా వరరథిభిశ్చ వాజినః। నిరస్తజిహ్వాదశనేక్షణాః క్షితౌ క్షయం గతాః ప్రమథితవర్మభూషణాః
ఏనుగులు రథాలతో, గొప్ప గుర్రాలు ఏనుగులతో, మనుషులు గుర్రాలతో, గుర్రాలు ఉత్తమ రథికులతో కొట్టబడి, వారి నాలుకలు కోసి, కళ్ళు పాడై, కవచాలూ అలంకారాలూ నశించి, భూమిపై పడి చనిపోయారు.
తథా పరైర్బహుకరణైర్వరాయుధై- ర్హతా గతాః ప్రతిభయదర్శనాః క్షితిమ్। విపోథితా హయగజపాదతాడితా భృశాకులా రథముఖనేమిభిః క్షతాః
అలాగే, శత్రువులు అనేక ఆయుధాలతో, గొప్ప ఆయుధాలతో చంపినవారు భయంకరంగా కనిపించారు. గుర్రాలు, ఏనుగులు, కాలాళ్లు తాడులతో నలిపి, రథాల చక్రాలు, ముఖాల వల్ల గాయపడి, వారు పూర్తిగా కలవరపడి పడిపోయారు.
ప్రమోదనే శ్వాపదపక్షిరక్షసాం జనక్షయే వర్తతి తత్ర దారుణే। మహాబలాస్తే కుపితాః పరస్పరం నిషూదయన్తః ప్రవిచేరురోజసా
ఆ భయంకరమైన సంహారంలో, అక్కడ మృగాలు, పక్షులు, రాక్షసులు ఆనందించేవారు. మహాబలులు కోపంతో పరస్పరం కొట్టుకుంటూ, గొప్ప శక్తితో చుట్టూ సంచరించారు.
తతో బలే భృశలులితే పరస్పరం నిరీక్షమాణే రుధిరౌఘసమ్ప్లుతే। దివాకరేఽస్తంగిరిమాస్థితే శనై రుభే ప్రయాతే శిబిరాయ భారత
ఆయుధబలాలు బలహీనమై, రక్తంతో తడిసి, ఒకరిని ఒకరు చూస్తూ ఉండగా, పశ్చిమ పర్వతం వెనుక సూర్యుడు అస్తమించగా, యోధులు నెమ్మదిగా తమ తమ శిబిరాలకు వెళ్లారు, ఓ భారతా.
తదనీకమనాధృష్టం భారద్వాజేన రక్షితమ్। పార్థాః సమభ్యవర్తన్త భీమసేనపురోగమాః
భారద్వాజుడు కాపాడుతున్న ఆ దళాన్ని, భీమసేనుడు ముందుండగా పాండవులు సమీపించారు.
సాత్యకిశ్చేకితానశ్చ ధృష్టద్యుమ్నశ్చ పార్షతః। కున్తిభోజశ్చ విక్రాన్తో ద్రుపదశ్చ మహారథః
సాత్యకి, చెకితానుడు, పృశాతుని కుమారుడు ధృష్టద్యుమ్నుడు, పరాక్రమశాలి కుంతిభోజుడు, మహారథుడైన ద్రుపదుడు,
ఆర్జునిః క్షత్రధర్మా చ బృహత్క్షత్రశ్చ వీర్యవాన్। చేదిపో ధృష్టకేతుశ్చ మాద్రీపుత్రౌ ఘటోత్కచః
అర్జునుడు, ధర్మాన్ని పాటించే క్షత్రధర్ముడు, బలవంతుడైన బృహత్క్షత్రుడు, చేదిరాజు ధృష్టకేతుడు, మాద్రీ కుమారులు, ఘటోత్కచుడు,
యుధామన్యుశ్చ విక్రాన్తః శిఖణ్డీ చాపరాజితః। ఉతక్తమౌజాశ్చ దుర్ధర్షో విరాటశ్చ మహారథః
పరాక్రమశాలి యుధామన్యుడు, ఓడించలేని శిఖండీ, ధైర్యవంతుడైన ఉత్తమౌజుడు, మహారథుడైన విరాటుడు,
ద్రౌపదేయాశ్చ సంరబ్ధాః శైశుపాలిశ్చ వీర్యవాన్। కేకయాశ్చ మహావీర్యాః సృఞ్జయాశ్చ సహస్రశః
యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా ఉన్న ద్రౌపదీ కుమారులు, శిశుపాలుని పరాక్రమశాలి కుమారుడు, మహాబలశాలి కేకయులు, వేలాది సంఖ్యలో ఉన్న శృంజయులు,
ఏతే చాన్యే చ సగణాః కృతాస్త్రా యుద్ధదుర్మదాః। సమభ్యధావన్సహసా భారద్వాజం యుయుత్సవః
ఇవాళ్లతో పాటు ఇతరులు, తమ అనుచరులతో, ఆయుధ విద్యలో నిపుణులు, యుద్ధంలో ఉగ్రంగా, అందరూ కలసి, యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా, భారద్వాజుని వైపు పరుగెత్తారు.
సమీపే వర్తమానాంస్తాన్భారద్వాజోఽతివీర్యవాన్। అసమ్భ్రాన్తః శరౌఘేణ మహతా సమవారయత్
వారు దగ్గరగా వస్తున్నారని చూసిన భారద్వాజుడు, అపారమైన శక్తితో, సంయమనం కోల్పోకుండా, గొప్ప బాణవర్షంతో వారిని అడ్డుకున్నాడు.
మహౌఘః సలిలస్యేవ గిరిమాసాద్య దుర్భిదమ్। ద్రోణం తే నాభ్యవర్తన్త వేలామివ జలాశయాః
పెద్ద ప్రవాహం కొండను తాకినట్టు, వారు ద్రోణుని దాటి ముందుకు పోలేకపోయారు. నీరు తీరాన్ని దాటి పోనట్టే వారు ద్రోణుని దాటి రాలేకపోయారు.
పీడ్యమానాః శరై రాజన్ద్రోణచాపవినిఃసృతైః। న శేకుః ప్రముఖే స్థాతుం భారద్వాజస్య పాణ్డవాః
రాజు, ద్రోణుడు వదిలిన బాణాల వర్షంలో పాండవులు బాధపడి, భారద్వాజుని ఎదుట నిలబడలేకపోయారు.
తదద్భుతమపశ్యామ ద్రోణస్య భుజయోర్బలమ్। యదేనం నాభ్యవర్తన్త పాఞ్చాలాః సృఞ్జయైః సహ
ద్రోణుని చేతుల బలాన్ని చూస్తూ మేము ఆశ్చర్యపోయాము. ఎందుకంటే పాంచాళులు, శృంజయులు కలిసినా అతన్ని ఎదుర్కోలేకపోయారు.
తమాయాన్తమభిక్రుద్ధం ద్రోణం దృష్ట్వా యుధిష్ఠిరః। బహుధా చిన్తయామాస ద్రోణస్య ప్రతివారణమ్
ద్రోణుడు కోపంతో ముందుకు వస్తున్నాడని చూసి, యుధిష్ఠిరుడు అతన్ని ఎలా ఎదుర్కోవాలో లోతుగా ఆలోచించాడు.
అశక్యం తు తమన్యేన ద్రోణం మత్త్వా యుధిష్ఠిరః। అవిషహ్యం గుర భారం సౌభద్రే సమవాసృజత్
ద్రోణుని మరొకరు జయించలేరని గ్రహించిన యుధిష్ఠిరుడు, ఆ భారాన్ని భరించలేక సుభద్ర కుమారుడిని పంపించాడు.
వాసుదేవాదనవరం ఫల్గునాచ్చామితౌజసమ్। అబ్రవీత్పరవీరఘ్నమభిమన్యుమిదం వచః
వాసుదేవుడు, అర్జునుడు ఎల్లప్పుడూ తోడుగా ఉన్నారని తెలుసుకొని, శత్రు వీరులను సంహరించే అభిమన్యునితో యుధిష్ఠిరుడు ఇలా అన్నాడు:
ఏత్య నో నార్జునో గర్హేద్యథా తాత తథా కురు। ద్రోణానీకస్య న వయం విద్మో భేదం కథఞ్చన
బిడ్డా, అర్జునుడు మనల్ని నిందించకుండా ఉండేందుకు నీవు ముందుకు వెళ్లి, అతను చేసేలా చేయు. ద్రోణుని వ్యూహాన్ని ఎలా ఛేదించాలో మాకు తెలియదు.
త్వం వాఽర్జునో వా కృష్ణో వా భిన్ద్యాత్ప్రద్యుమ్న ఏవ వా। ద్రోణానీకం మహాబాహో పఞ్చమో నోపపద్యతే
నీవు, అర్జునుడు, కృష్ణుడు లేదా ప్రద్యుమ్నుడు మాత్రమే ద్రోణుని వ్యూహాన్ని ఛేదించగలరు, ఓ బలవంతుడా. ఐదవవాడు చేయలేడు.
అభిమన్యో వరం తాత యాచే త్వాం దాతుమర్హసి। పితౄణాం మాతులానాం చ సైన్యానాం చైవ సర్వశః
అభిమన్యూ, బిడ్డా, నేను నిన్ను ఒక వరం అడుగుతున్నాను. మన తండ్రులు, మామలు, సైన్యాల కోసం ఈ వరాన్ని ఇవ్వాలి.
ధనఞ్జయో హి నస్తాత గర్హయేదేత్య సంయుగాత్। క్షిప్రమస్త్రం సమాదాయ ద్రోణానీకం విశాతయ
ధనంజయుడు యుద్ధం నుంచి తిరిగి వచ్చి మనల్ని నిందించకముందే, నీవు త్వరగా ఆయుధాలు పట్టుకుని ద్రోణుని వ్యూహాన్ని ఛేదించు.
ద్రోణస్య దృఢమత్యుగ్రమనీకప్రవరం యుధి। పితౄణాం జయమాకాఙ్క్షన్నవగాహేఽవిలమ్బితమ్
మన పితృవులు విజయం సాధించాలనే కోరికతో, నేను ఆలస్యం చేయకుండా ద్రోణుని భయంకరమైన, దుర్జయమైన యుద్ధవ్యూహంలోకి ప్రవేశిస్తాను.
ఉపదిష్టో హి మే పిత్రా యోగోఽనీకవిశాతనే। నోత్సహే హి వినిర్గన్తుమహం కస్యాఞ్చిదాపది
నా తండ్రి యుద్ధవ్యూహాలను చీల్చే విధానాన్ని నాకు బోధించాడు. ఏ అపాయంలోనైనా నేను వెనక్కి తగ్గలేను.
భిన్ధ్యనీకం యుధాంశ్చేష్ఠ ద్వారం సఞ్జనయస్వ నః। వయం త్వాఽనుగమిష్యామో యేన త్వం తాత యాస్యసి
యుద్ధంలో శత్రువుల వ్యూహాన్ని నువ్వు ఛేదించి, మాకు దారి తెరువు. నువ్వు ఎక్కడికి పోయినా, తండ్రి, మేమంతా నిన్ను అనుసరిస్తాము.
ధనఞ్జయసమం యుద్ధే త్వాం వయం తాత సంయుతే। ప్రణిధాయానుయాస్యామో రక్షన్తః సర్వతోముఖాః
యుద్ధంలో, తండ్రి, మేమంతా నిన్ను ధనంజయుని సమానంగా పోరాడుతూ దగ్గరగా ఉండి, అన్ని వైపులా నిన్ను రక్షిస్తూ అనుసరిస్తాము.