తాన్ప్రత్యగృహ్ణాదవ్యగ్రో ద్రోణోఽపి రథినాం వరః। మహారథానతిబలాన్వీరాన్సమరయోధినః
రథయోధులలో శ్రేష్ఠుడైన ద్రోణుడు కూడా, ఆ మహావీరులను, బలవంతులను, యుద్ధ నైపుణ్యం కలవారిని ప్రశాంతంగా ఎదుర్కొన్నాడు.
బాహ్యం మృత్యుభయం కృత్వా తావకాన్పాణ్డవా యయుః। సాదినః సాదినోఽబ్యఘ్నంస్తథైవ రథినో రథాన్
పాండవులు మరణ భయాన్ని పక్కన పెట్టి, నీ సైన్యంపై దాడికి వెళ్లారు. గుర్రస్వారులు గుర్రస్వారులను, రథస్వారులు రథస్వారులను ఎదుర్కొన్నారు.
అసిశక్త్యృష్టిసఙ్ఘాతైర్యుద్ధమాసీత్పరశ్వథైః। ప్రకృష్టమసియుద్ధం చ బభూవ కటుకోదయమ్
కత్తులు, భుజాలు, గేదెలు, గొడ్డళ్లతో యుద్ధం జరిగింది. కత్తులతో ఘోరమైన పోరాటం ఉద్భవించింది.
కుఞ్జరాణాం చ సమ్పాతే యుద్ధమాసీత్సుదారుణమ్। అపతత్కుఞ్జరాదన్యో హయాదన్యస్త్వవాక్శిరాః
ఏనుగుల ఢీకొన్న సమయంలో యుద్ధం భయంకరంగా మారింది. ఎవరో ఒకరు ఏనుగుపై నుంచి, మరొకరు గుర్రంపై నుంచి తలకిందుగా పడిపోయారు.
నరో బాణవినిర్భిన్నో రథాదన్యశ్చ మారిష। తత్రాన్యస్య చ సమ్పర్దే పతితస్య వివర్మణః
ఒక యోధుడు బాణాలతో పొడవబడి రథం మీద నుంచి పడిపోయాడు. అక్కడ కలకలంలో, కవచం లేకుండా మరొకరు నేలపైకి జారిపడ్డారు.
శిరః ప్రధ్వంసయామాస వక్షస్యాక్రమ్య కుఞ్జరః। అపరాంశ్చాపరేఽమృద్రన్వారణాః పతితాన్నరాన్
ఒక ఏనుగు, ఒక మనిషి ఛాతిపై కాలుమోపి, అతని తలను నుజ్జునుజ్జు చేసింది. ఇంకొన్ని ఏనుగులు పడిపోయిన మనుషులను తొక్కాయి.
విషాణైశ్చావనిం గత్వా వ్యభిన్దన్రథినో బహూన్। నరాన్త్రైః కేచిదపరే విషాణాలగ్నసంశ్రయైః
కొన్ని ఏనుగులు తమ దంతాలతో నేలపైకి వంగి, అనేక రథస్వారులను పొడిచాయి. మరికొన్ని ఏనుగులు తమ దంతాలకు అంటుకున్న మనుషుల ఆంతరాంగాలతో తిరిగాయి.
బభ్రముః సమరే నాగా మృద్రన్తః శతశో నరాన్। కార్ష్ణాయసతనుత్రాణాన్నరాశ్వరథకుఞ్జరాన్
ఏనుగులు యుద్ధరంగంలో వందలాది మందిని, కృష్ణాయస కవచాలు ధరించిన వారిని, గుర్రాలు, రథాలు, ఇతర ఏనుగులతో పాటు తొక్కుతూ తిరిగాయి.
పతితాన్పోథయాఞ్చక్రుర్ద్విపాః స్థూలనలానివ। గృధ్రపత్రాధివాసాంసి శయనాని నారధిపాః
ఏనుగులు పడిపోయిన వారిని బలంగా తొక్కుతూ, మందపాటి మొక్కల్ని నలిపినట్లుగా నలిపేశాయి. ఆ ఏనుగుల రాజులు గద్దపక్షి రెక్కలతో పరుపులు తయారు చేసుకున్నారు.
హీమన్తః కాలసమ్పర్కాత్సుదుఃస్వాన్యనుశేరతే। హన్తి స్మాత్ర పితా పుత్రం రథేనాభ్యేత్య సంయుగే
కాల ప్రభావంతో చలిగాలిలో వారు భయంకరమైన పరుపుల్లో పడుకున్నారు. అక్కడ యుద్ధంలో కొంతమంది తండ్రి తన కుమారుడిని రథంతో వచ్చి చంపాడు.
పుత్రశ్చ పితరం మోహాన్నిర్మర్యాదమవర్తత। రథో భగ్నో ధ్వజశ్ఛిన్నశ్ఛత్రముర్వ్యోం నిపాతితమ్
మరొక చోట కుమారుడు మాయవశంగా నియమాలు లేకుండా తండ్రిపై దాడి చేశాడు. ఒక రథం విరిగిపోయింది, దాని జెండా కత్తిరించబడింది, గొడుగు నేలపై పడిపోయింది.
యుగార్ధం చ్ఛిన్నమాదాయ ప్రదుద్రావ తథా హయః। సాసిర్బాహుర్నిపతితః శిరశ్ఛిన్నం సకుణ్డలమ్
ఒక గుర్రం అరయొక్కాన్ని లాగుకుంటూ పారిపోయింది. ఒక చేతి కత్తితో కిందపడింది, ఒక తల కుండలంతో కలసి తెగిపోయింది.
గజేనాక్షిప్య బలినా రథః సఞ్చూర్ణితః క్షితౌ। రథినా తాడితో నాగో నారాచేనాపతత్క్షితౌ
ఒక బలమైన ఏనుగు రథాన్ని లాగి నేలపై నలిపేసింది. ఒక రథస్వారి పదునైన బాణంతో కొట్టడంతో ఏనుగు నేలపై పడిపోయింది.
సారోహశ్చాపతద్వాజీ గేజేనాభ్యాహతో భృశమ్। నిర్మర్యాదం మహద్యుద్ధమవర్తత సుదారుణమ్
ఒక గుర్రం దాని యజమానితో కలిసి, ఏనుగు బలంగా కొట్టడంతో కిందపడింది. అక్కడ నియమాలు లేని, భయంకరమైన గొప్ప యుద్ధం జరిగింది.
హా తాత హా పుత్ర సఖే క్వాసి తిష్ఠ క్వ ధావసి। ప్రహరాహర జహ్మేనం స్మితశ్వేడితగర్జితైః। ఇత్యేవముచ్చైరత్యర్థం శ్రూయన్తే వివిధా గిరః
అయ్యో నాన్నా! అయ్యో కుమారుడా! స్నేహితుడా, నువ్వెక్కడ ఉన్నావు? ఆగు! ఎక్కడికి పరుగెడుతున్నావు? కొట్టు! కొట్టు! వాడిని చంపు! అని పలువురు గట్టిగా, హర్షంతో, చెమటతో, గర్జనలతో కలిపి పెద్దగా అరవడం వినిపించేది.
నరస్యాశ్వస్య నాగ్స్య సమసఞ్జత శోణితమ్। ఉపాశామ్యద్రజో భౌమం భీరూన్కశ్మలమావిశత్
మనుషులు, గుర్రాలు, ఏనుగుల రక్తం కలిసిపోయింది; భూమిపై ఉన్న దుమ్ము తగ్గిపోయింది; భయపడే వారు భయంతో మూర్చిపోయారు.
చక్రేణ చక్రమాసాద్య వీరో వీరస్య సంయుగే। అతీతేషుపథే కాలే జహార గదయా సిరః
పోరులో ఒక వీరుడు ఇంకొక వీరుని చక్రాన్ని తన చక్రంతో ఎదుర్కొని, బాణాల దారి మూసుకుపోయినప్పుడు గదతో అతని తలను తెగేశాడు.
అసీత్కేశపరామర్శో ముష్టియుద్ధం చ దారుణమ్। నఖైర్దన్తైశ్చ సూరాణామద్వీపే ద్వీపమిచ్ఛతామ్
యుద్ధంలో వీరులు ఒకరినొకరు నల్లని జుట్టు పట్టుకుని, గుద్దులతో, గోళ్ళతో, పళ్ళతో భయంకరంగా పోరాడారు. అది దీవిని కోసం పోటీపడే దీవివాసుల్లా ఉండేది.
తత్రాచ్ఛిద్యత శూరస్య సఖఙ్గో బాహురుద్యతః। సధునశ్చాపరస్యాపి సశరః సాఙ్కుశస్తథా
అక్కడ ఒక వీరుని ఆయుధంతో ఉన్న పైకి ఎత్తిన చేతి భాగం తెగిపోయింది; ఇంకొకరికి విల్లు, అంకుశం పట్టుకున్న చేయి కూడా తెగిపోయింది.
ఆక్రోశదన్యమన్యోఽత్ర తథాఽన్యో విముఖోఽద్రవత్। అన్యః ప్రాప్తస్య చాన్యస్య శిరః కాయాదపాహరత్
ఇక్కడ ఒకరు ఇంకొకరిపై అరవగా, అక్కడ ఇంకొకరు వెనక్కి పారిపోతూ, మరొకరు దగ్గరికి వచ్చిన శత్రువుని తలను శరీరం నుండి తెంచేశారు.
సశబ్దమద్రవచ్చాన్యః శబ్దాదన్యోఽత్రసద్భృశమ్। స్వానన్యోఽథ పరానన్యో జఘాన నిశితైః శరైః
ఒకరు అరుపుతో పరుగెత్తాడు, ఆ అరుపుతో ఇంకొకరు కూలిపోయాడు; ఇంకొకరు తనవారిని, మరొకరు శత్రువులను పదునైన బాణాలతో దాడి చేశారు.
గిరిశృఙ్గోపమశ్చాత్ర నారాచేన నిపాతితః। మాతఙ్గో న్యపతద్భూమౌ నదీరోధ ఇవోష్ణగే
అక్కడ కొండ శిఖరంలా ఉన్న పెద్ద ఏనుగు, వెడల్పు గల బాణంతో పడగొట్టబడి, నదిలోని అడ్డంకిలా నేలపై కూలిపోయింది.
తథైవ రథినం నాగః క్షరన్గిరిరివారుజన్। అభ్యతిష్ఠత్పదా భూమౌ సహాశ్వం సహసారథిమ్
అలాగే, కదులుతున్న కొండలాంటి ఏనుగు, రథాన్ని గుర్రాలు, రథసారథితో పాటు నేలపై తొక్కేసింది.
శూరాన్ప్రహరతో దృష్ట్వా కృతాశ్స్త్రాన్రుధిరోక్షితాన్। బహూనప్యావిశన్మోహో భీరూన్హృదయదుర్బలాన్
వీరులు ఆయుధాలలో నైపుణ్యం చూపిస్తూ, రక్తంలో తడిసి యుద్ధం చేస్తుండగా, బలహీన హృదయంతో ఉన్న భయపడే వారు గందరగోళానికి లోనయ్యారు.
సర్వమావిగ్నమభవన్న ప్రాజ్ఞాయత కిఞ్చన। సైన్యేన రజసా ధ్వస్తం నిర్మర్యాదమవర్తత
అక్కడ అన్నీ గందరగోళంగా మారిపోయాయి; ఏదీ స్పష్టంగా కనిపించలేదు. దుమ్ముతో కప్పబడిన సైన్యం నియమాలు లేకుండా తిరిగింది.
తతః సేనాపతిః శీఘ్రమయం క్రాల ఇతి బ్రువన్। నిత్యాభిత్వరితానేవ త్వరయామాస పాణ్డవాన్
అప్పుడు సేనాధిపతి త్వరగా, 'ముందుకు పోవండి! ముందుకు పోవండి!' అని పాండవులను, ఎప్పుడూ యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉండే వారిని, ప్రేరేపించాడు.
కుర్వన్తః శాసనం తస్య పాణ్డవా బాహుశాలినః। సరో హంసా ఇవాపేతుర్ఘ్నన్తో ద్రోణరథం ప్రతి
ఆజ్ఞను పాటిస్తూ బలమైన చేతులు కలిగిన పాండవులు, సరస్సులో హంసలు దూసుకెళ్లినట్లు, ద్రోణుని రథాన్ని లక్ష్యంగా చేసుకుని ముందుకు పరిగెత్తారు.
గృహ్ణీతాద్రవతాన్యోన్యం విభీతా వినికృన్తత। ఇత్యాసీత్తుములః శబ్దో దుర్ధర్షస్య రథం ప్రతి
'పట్టుకో! కొట్టు!' అని భయంతో ఉన్న యోధులు ఒకరినొకరు ఎదుర్కొంటూ, దుర్ధర్షుని రథం దగ్గరికి వచ్చిన వారిని కోసుకుంటూ, పెద్ద శబ్దం చేశారు.
తతో ద్రోణః కృపః కర్ణో ద్రౌణీ రాజా జయద్రథః। విన్దానువిన్దావావన్త్యౌ శల్యశ్చైతాన్న్యవారయన్
అప్పుడు ద్రోణుడు, కృప, కర్ణుడు, ద్రోణుని కుమారుడు, రాజు జయద్రథుడు, అవంతి దేశపు వింద్యుడు, అనువిందుడు, శల్యుడు వీరి దారిని అడ్డుకున్నారు.
తే త్వార్యధర్మసంరబ్ధా దుర్నివారా దురాసదాః। శరార్తా న జహుర్ద్రోణం పాఞ్చాలాః పాణ్డవై సహ
ధర్మబద్ధంగా, ఎదుర్కొనలేని శక్తితో ఉన్న పాంచాళులు, పాండవులతో కలిసి బాణాల వల్ల గాయపడి, అయినా ద్రోణుని వదల్లేదు.