తతః పార్ష్ణ్యఙ్కుశాఙ్గుష్ఠైః కృతినా చోదితో ద్విపః। ప్రసారితకరః ప్రాయాత్స్తబ్ధకర్ణేక్షణో ద్రుతమ్
తర్వాత, నిపుణుడైన మహుతు పాదంతో, అంకుశంతో, బొటనవేలితో ప్రేరేపించగా, ఆ ఏనుగు తన సొండిని చాచి, చెవులు, కళ్ళు కట్టుగా ఉంచి వేగంగా ముందుకు దూసుకెళ్లింది.
సోఽధిష్ఠాయ పదా వాహాన్యుయుత్సోః సూతమారుజత్। యుయుత్సుస్తు రథాద్రాజన్నపాక్రామత్త్వరాన్వితః
ఆ ఏనుగు తన కాళ్లతో యుయుత్సు గుర్రాలపై ఎక్కి, అతని రథసారథిని గాయపరిచింది. రాజా! యుయుత్సు వెంటనే తన రథం నుండి దిగి పారిపోయాడు.
తతః పాణ్డవయోధాస్తే నాగరాజం శరైర్ద్రుతమ్। సిషిచుర్భైరవాన్నాదాన్వినదన్తో జిఘాంసవః
అప్పుడు పాండవ యోధులు, గర్జిస్తూ, చంపాలని ఉత్సాహంతో, ఏనుగుల రాజును వేగంగా బాణాలతో తడిపారు.
పుత్రస్తు తవ సమ్భ్రాన్తః సౌభద్రస్యాప్లుతో రథమ్। స కుఞ్జరస్థో విసృజన్నిషూనరిషు పార్థివః। బభౌ రశ్మీనివాదిత్యో భువనేషు సముత్సృజన్
నీ కుమారుడు భయంతో సౌభద్రుని రథంపైకి ఎక్కాడు. ఆ రాజు ఏనుగుపై నిలబడి, శత్రువులపై బాణాలు వదులుతూ, తన కాంతితో లోకాలపై కిరణాలు ప్రసరించే సూర్యునిలా ప్రకాశించాడు.
తమార్జునిర్ద్వాదశభిర్యుయుత్సుర్దశభిః శరైః। త్రిభిస్త్రిభిర్ద్రౌపదేయా ధృష్టకేతుశ్చ వివ్యధుః
అర్జునుడు అతనిని పన్నెండు బాణాలతో, యుయుత్సు పది బాణాలతో, ద్రౌపదీ కుమారులు ముగ్గురు ముగ్గురు బాణాలతో, ధృష్టకేతు కూడా బాణాలతో గాయపరిచారు.
చేకితానః చతుఃషష్ట్యా సోత్తరాయుధికం పునః। ప్రత్యవిధ్యత్తతః సర్వాన్భగదత్తస్త్రిభిస్త్రిభిః
చెకితానుడు పద్నాలుగు బాణాలతో, ప్రతి బాణం పదునైన తలతో, మళ్ళీ అతనిని గాయపరిచాడు. వెంటనే భగదత్తుడు వారందరినీ మూడు మూడు బాణాలతో ప్రతిఘటించాడు.
సోఽతియత్నార్పితైర్బాణైరాచితో ద్విరదో బభౌ। సంస్యూత ఇవ సూర్యస్య రశ్మిభిర్జలదో మహాన్
అత్యంత శ్రమతో వదిలిన బాణాలతో ఆ ఏనుగు పూర్తిగా కప్పబడింది. అది సూర్యుని కిరణాలతో అల్లిన పెద్ద మేఘంలా మెరిసింది.
నియన్తుః శిల్పయత్నాభ్యాం ప్రేరితోఽరిశరార్దితః। పరిచిక్షేప తాన్నాగః స రిపూన్సవ్యదక్షిణమ్
మహుతు నైపుణ్యం, శ్రమతో ప్రేరేపించగా, శత్రువుల బాణాలతో బాధపడుతూ, ఆ ఏనుగు ఎడమ, కుడి వైపులా ఉన్న శత్రువులను దాడి చేసింది.
గోపాల ఇవ దణ్డేన యథా పశుగణాన్వనే। సఙ్కాలయతి తాం సేనాం భగదత్తస్తథా ముహుః
ఎలాగో గోపాలుడు అడవిలో దండుతో పశువులను గుంపుగా చేర్చుతాడో, అలాగే భగదత్తుడు ఆ సైన్యాన్ని పదే పదే చేర్చాడు.
క్షిప్రం శ్యేనాభిప్రన్నానాం వాయసానామివ స్వనః। బభూవ పాణ్డవేయానాం భృశం విద్రవతాం స్వనః
పాండవులు పరుగెత్తుతుండగా, వారి అరుపు వేగంగా దాడిచేసే గద్దకు భయపడి ఎగిరిపోతున్న కాకుల అరుపులా వినిపించింది.
స నాగరాజః ప్రవరాఙ్కుశాహతః పురా సపక్షోఽద్రివరో యథా నృప। భయం తదా రిపుషు సమాదధద్భృశం వణిగ్జనానాం క్షుభితో యథాఽర్ణవః
ఆనాగరాజు, అంకుశంతో గట్టిగా కొట్టబడినప్పుడు, పూర్వకాలంలో రెక్కలతో ఉన్న గొప్ప పర్వతంలా కనిపించాడు, ఓ రాజా! ఆ సమయాన అతడు శత్రువులందరిలో భయాన్ని పుట్టించాడు, అల్లకల్లోలమైన సముద్రం వ్యాపారులలో భయాన్ని కలిగించినట్లుగా.
తతో ధ్వనిర్ద్విరదరథాశ్వపార్థివై ర్భయాద్రవద్భిర్జనితోఽతిభైరవః। క్షితిం వియద్ ద్యాం విదిశో దిశస్తథా సమావృణోత్పార్థివసంయుగే తతః
ఆ తర్వాత, ఏనుగులు, రథాలు, కుదురులు, రాజులు భయంతో పారిపోతూ చేసిన శబ్దం భయంకరంగా మారింది. ఆ గోల భూమిని, ఆకాశాన్ని, స్వర్గాన్ని, దిక్కులను, అంతరిక్షాన్ని మొత్తం నింపేసింది.
స తేన నాగప్రవరేణ పార్థివో భృశం జగాహే ద్విషతామనీకినీమ్। పురా సుగుప్తాం విబుధైరివాహవే విరోచనో దేవవరూతినీమివ
ఆ ప్రబలమైన ఏనుగుతో ఆ రాజు శత్రు సైన్యాన్ని బలంగా చీల్చాడు. అది యుద్ధంలో దేవతల సైన్యాన్ని విరోచనుడు దాడి చేసినట్టు, బలంగా కాపాడబడిన శిబిరాన్ని ఎవరైనా దాటి వచ్చినట్టు.
భృశం వవౌ జ్వలనసఖో వియద్రజః సమావృణోన్ముహురపి చైవ సైనికాన్। తమేకనాగం గణశో యథా గజాన్ సమన్తతో ద్రుతమథ మేనిరే జనాః
విపరీతంగా వీచిన గాలి, అగ్నికి మిత్రుడైనదిగా, ఆకాశపు దుమ్మును ఎగురవేసి, మళ్లీ మళ్లీ సైనికులను కప్పేసింది. ఒక్క ఏనుగు చుట్టూ పరుగెత్తినప్పుడు, జనాలు దాన్ని ఏనుగుల గుంపుగా భావించారు.
క్షోభయన్తం తదా సేనాం ద్విరదం నలినీమివ। ధనఞ్జయం భూతగణాః సాధుసాధ్విత్యపూజయన్
ఆ సమయంలో ధనంజయుడు సైన్యాన్ని ఏనుగు తామర చెరువును కలవరపరిచినట్లు కలవరపరిచాడు. అప్పుడు భూతగణాలు 'బాగుంది! బాగుంది!' అని ప్రశంసించాయి.
దృష్ట్వా తత్కర్మ పార్థస్య వాసవస్యేవ మాధవః। విస్మయం పరమం గత్వా ప్రాఞ్జలిస్తమువాచ హ
పార్థుడు చేసిన ఆ కార్యాన్ని చూసి, మాధవుడు ఇంద్రుడు చేసినదని అనిపించేంత ఆశ్చర్యంతో చేతులు జోడించి అతనితో ఇలా అన్నాడు.
కర్మైతత్పార్థ శక్రేణ యమేన ధనదేన చ। దుష్కరం సమరే యత్తే కృతమద్యేతి మే మతిః
పార్థా! నీవు నేడు యుద్ధంలో చేసిన ఈ కార్యం, ఇంద్రుడు, యముడు, కుబేరుడు చేసినవాటికన్నా కూడా కష్టమైనదిగా నాకు అనిపిస్తోంది.
యుగపచ్చైవ సఙ్గ్రామే శతశోఽథ సహస్రశః। పతితా ఏవ మే దృష్టాః సంశప్తకమహారథాః
ఈ యుద్ధంలోనే నేను శతకోటి సంశాప్తక మహారథులు ఒక్కసారిగా పడిపోతున్నదాన్ని చూశాను.
సంశప్తకాంస్తతో హత్వా భూయిష్ఠా యే వ్యవస్థితాః। భగదత్తాయ యాహీతి కృష్ణం పార్థోఽభ్యనోదయత్
సంశాప్తకులను సంహరించిన తరువాత, ఇంకా మిగిలినవారిని చూసి, పార్థుడు కృష్ణుడిని 'ఇప్పుడు భగదత్తుని వద్దకు పోదాం' అని ప్రేరేపించాడు.
యత్తదానామయజ్జిష్ణుర్భరతానామపాపినామ్। ధనుః క్షేమకరం సఙ్ఖ్యే ద్విషతామశ్రువర్ధనమ్
అప్పుడు జిష్ణువు పాపరహితులైన భారతుల కోసం పట్టుకున్న ఆ విల్లు, యుద్ధంలో రక్షణను ఇచ్చింది, శత్రువులకు కన్నీళ్లు తెప్పించింది.
తదేవ తవ పుత్రస్య రాజన్దుర్ద్యూతదేవినః। కృతే క్షత్రవినాశాయ ధనురాయచ్ఛదర్జునః
ఓ రాజా! దుర్మార్గమైన జూదం వల్ల మోసపోయిన నీ కుమారుని సంహారానికి అదే విల్లు ఇప్పుడు అర్జునుడు ఎక్కుపెట్టాడు.
తథా విక్షోభ్యమాణా సా పార్థేన తవ వాహినీ। వ్యశీర్యత మహారాజ నౌరివాసాద్య పర్వతమ్
పార్థుడు నీ సైన్యాన్ని కలవరపరిచినప్పుడు, ఓ మహారాజా! అది కొండను తాకిన పడవలా చెల్లాచెదురైంది.
తతో దశసహస్రాణి న్యవర్తన్త ధనుష్మతామ్। మతిం కృత్వా రణే క్రూరాం వీరా జయపరాజయే
తర్వాత పది వేల మందికిపైగా విల్లు పట్టిన వీరులు, గెలుపో ఓటమో ఏమి అయినా పరవాలేదు అని నిశ్చయించుకుని యుద్ధానికి తిరిగి వచ్చారు.
వ్యపేతహృదయత్రాసా ఆవవ్రుస్తం మహారథాః। ఆర్చ్ఛత్పార్థో గురుం భారం సర్వభారసహో యుధి
భయాన్ని దూరం చేసుకున్న ఆ మహారథులు అతన్ని చుట్టుముట్టారు. యుద్ధంలో అన్ని భారాలను భరిస్తున్న పార్థుడు ఆ భారాన్ని మోయడానికి సిద్ధమయ్యాడు.
యథా నలవనం క్రుద్ధః ప్రభిన్నః షష్టిహాయనః। మృద్గీయాత్తద్వదాయస్తః పార్థోఽమృద్గాచ్చమూం తవ
ఎలా అంటే, కోపంతో ఉన్న అరవయ్యేళ్ల ఏనుగు తామర తోటను నాశనం చేసినట్టు, అలాగే గాయపడని పార్థుడు నీ సైన్యాన్ని నాశనం చేశాడు.
తస్మిన్ప్రమథితే సైన్యే భగదత్తో నరాధిపః। తేన నాగేన సహసా ధనఞ్జయముపాద్రవత్
ఆ సైన్యం పూర్తిగా నాశనం అయిన తర్వాత, నరాధిపుడైన భగదత్తుడు తన ఏనుగుతో వెంటనే ధనంజయుడి మీదకు దూసుకొచ్చాడు.
తం రథేన నరవ్యాఘ్రః ప్రత్యగృహ్ణాద్ధనఞ్జయః। స సన్నిపాతస్తుములో బభూవ నరనాగయోః
నరసింహుడైన ధనంజయుడు తన రథంతో అతనిని ఎదుర్కొన్నాడు. అప్పుడు మానవుడు, ఏనుగు మధ్య ఘోరమైన పోరు మొదలైంది.
కల్పితాభ్యాం యథాశాస్త్రం రథేన చ గజేన చ। సఙ్గ్రామే చేరతుర్వీరౌ భగదత్తధనఞ్జయౌ
యుద్ధ నియమాల ప్రకారం, భగదత్తుడు ఏనుగుతో, ధనంజయుడు రథంతో, ఇద్దరూ పరాక్రమవంతులుగా యుద్ధంలో చురుకుగా సంచరించారు.
తతో జీమూతసఙ్కాశాన్నాగాదిన్ద్ర ఇవ ప్రభుః। అభ్యవర్షచ్ఛరౌఘేణ భగదత్తో ధనఞ్జయమ్
అప్పుడూ భగదత్తుడు, మేఘంలా మెరిసిపోతూ, నాగలలో ఇంద్రుడిలా ప్రభావంతో, ధనంజయుడి మీద బాణాల వర్షంలా కురిపించాడు.
స చాపి శరవర్షం తం శరవర్షేణ వాసివః। అప్రాప్తమేవ చిచ్ఛేద భగదత్తస్య వీర్యవాన్
అయితే ధైర్యవంతుడైన అర్జునుడు తన బాణాల వర్షంతో, భగదత్తుడు వేసిన బాణాల వర్షాన్ని తన దగ్గరికి రాకముందే నశింపజేశాడు.