తయోస్తదభవద్యుద్ధం రక్షోగ్రామణిముఖ్యయోః। తాదృగ్యాదృక్పురావృత్తం శమ్బరామరరాజయోః
రాక్షసులలో ప్రధానులైన వారిద్దరి మధ్య జరిగిన ఆ యుద్ధం, ఒకప్పుడు శంబరుడు దేవేంద్రునితో చేసిన యుద్ధంలా ఘోరంగా జరిగింది.
ఏవం ద్వన్ద్వశతాన్యాసన్రథవారణవాజినామ్। పదాతీనాం చ భద్రం తే తవ తేషాం చ సఙ్కులే
అలా, రథాలు, ఏనుగులు, గుర్రాలు, కాలాళ్లు — నీవారు, వారి వారు — అందరి మధ్యన వందలాది ద్వంద్వ యుద్ధాలు ఆ కలకలంలో జరిగాయి.
నైతాదృశో దృష్టపూర్వః సఙ్గ్రామో నైవ చ శ్రుతః। ద్రోణస్యాభావభావే తు ప్రసక్తానాం పరస్పరమ్
ద్రోణుడు ఉన్నా, లేనప్పటికీ, పరస్పరం ఉత్సాహంగా యుద్ధం చేసినప్పుడు, ఇంతటి ఘోరమైన యుద్ధం ఎప్పుడూ చూడలేదు, వినలేదు కూడా.
ఇదం ఘోరమిదం చిత్రమిదం రౌద్రమితి ప్రభో। తత్ర యుద్ధాన్యదృశ్యన్త ప్రతతాని బహూని చ
అక్కడ, ఓ ప్రభూ, అనేక యుద్ధాలు జరిగాయి — కొన్ని భయంకరంగా, కొన్ని అద్భుతంగా, మరికొన్ని ఉగ్రంగా — విస్తరించి కనిపించాయి.
తేన నాగేన సన్త్రస్తా పాణ్డవానామనీకినీ। సహసాఽభ్యద్రవద్రాజన్యత్ర తస్యౌ వృకోదరః
ఆ ఏనుగు వల్ల పాండవుల సైన్యంలో భయాందోళన కలిగింది. అప్పుడు వృకోదరుడు ఒక్కసారిగా ఆ ఎడదవైపు దూసుకెళ్లాడు.
తతో యుధిష్ఠిరో రాజా హతం మత్వా వృకోదరమ్। భగదత్తం సపాఞ్చాల్యః సర్వతః సమవారయత్
వృకోదరుడు చనిపోయాడని యుదిష్ఠిరుడు అనుకుని, పాంచాళులతో కలిసి భగదత్తుని అన్ని వైపులా చుట్టుముట్టాడు.
తం రథం రథినాం శ్రేష్ఠాః పరివార్య పరన్తపాః। అవాకిరఞ్శరైస్తీక్ష్ణైః శతశోఽథ సహస్రశః
శత్రువులను సంహరించే అగ్రగామి రథయోధులు ఆ రథాన్ని చుట్టుముట్టి, వందలాది, వేలాది పదునైన బాణాలతో వర్షంలా కురిపించారు.
స విఘాతం పృషత్కానామఙ్కుశేన సమాహరన్। క్షణేన పాణ్డుపాఞ్జాలాన్వ్యధమత్పర్వతేశ్వరః
ఆయన అంకుశంతో వచ్చిన బాణాలను తిప్పికొట్టాడు. కొద్ది సేపులోనే ఆ పర్వతాధిపతి పాండవులను, పాంచాళులను చెల్లాచెదురుగా చేసేశాడు.
తదద్భుతమపశ్యామ భగదత్తస్య సంయుగే। తథా వృద్ధస్య చరితం కుఞ్జరేణ విశామ్పతే
ఆ యుద్ధంలో భగదత్తుని అద్భుతమైన కార్యాలు చూశాము, రాజా! వృద్ధుడైనా, తన ఏనుగుతో చేసిన ప్రదర్శన నిజంగా ఆశ్చర్యకరం.
తతో రాజా దశార్ణానాం ప్రాగ్జ్యోతిషముపాద్రవత్। తిర్యగ్యాతేన నాగేన సమదేనాశుగామినా
ఆ తరువాత దశార్ణ రాజు, తన వేగంగా పరుగెత్తే మత్తులో ఉన్న ఏనుగుపై ఎక్కి, పాక్షికంగా ప్రాఘ్యోతిషుడి వైపు దూసుకెళ్లాడు.
తయోర్యుద్ధం సమభవన్నాగయోర్భీమరూపయోః। సపక్షయోః పర్వతయోర్యథా సద్రుమయోః పురా
ఆ ఇద్దరు భయంకరమైన రూపమున్న ఏనుగుల మధ్య ఘోరమైన యుద్ధం జరిగింది. అది చెట్లతో నిండిన రెండు రెక్కల పర్వతాలు పోరాడినట్లుగా కనిపించింది.
ప్రాగ్జ్యోతిషపతేర్నాగః సన్నివృత్త్యాపసృత్య చ। పార్శ్వే దశార్ణాధిపతేర్భిత్త్వా నాగమపాతయత్
ప్రాఘ్యోతిషపతి ఏనుగు తిరిగి వెనక్కు వెళ్లి, దశార్ణాధిపతి ఏనుగు పక్కను గట్టిగా ఢీకొట్టి నేలకూల్చింది.
తోమరైః సూర్యరశ్మ్యాభైర్భగదత్తోఽథ సప్తభిః। జఘాన ద్విరదస్థం తం శత్రుం ప్రచలితాసనమ్
ఆ తరువాత భగదత్తుడు, సూర్యకిరణాల్లా మెరిసే ఏడు తోమరాలతో, తన శత్రువు అయిన ఏనుగుపై కూర్చున్నవాడిని గట్టిగా కొట్టి, అతని సీటు నుంచి జారిపోయేలా చేసాడు.
వ్యవచ్ఛిద్య తు రాజానం భగదత్తం యుధిష్ఠిరః। రథానీకేన మహతా సర్వతః పర్యవారయత్
కానీ యుదిష్ఠిరుడు భగదత్తుని ఆ రాజు నుండి వేరు చేసి, గొప్ప రథాల సమూహంతో అన్ని వైపులా చుట్టుముట్టాడు.
స కుఞ్జరస్థో రథిభిః శుశుభే సర్వతో వృతః। పర్వతే వనమధ్యస్థో జ్వలన్నివ హుతాశనః
ఆయన ఏనుగుపై కూర్చుని, చుట్టూ రథయోధులతో ఉన్నప్పుడు, పర్వతంలో అడవిలో వెలిగే అగ్నిలా ప్రకాశించాడు.
మణ్డలం సర్వతః శ్లిష్టం రథినాముగ్రధన్వినామ్। కిరతాం శరవర్షాణి స నాగః పర్యవర్తత
ప్రమాదకరమైన విలువీరులు చుట్టూ గట్టి వలయంగా ఏర్పడి, బాణవర్షం కురిపించగా, ఆ ఏనుగు అన్ని వైపులా తిరుగుతూ నిలిచింది.
తతః ప్రాగ్జ్యోతిషో రాజా పరిగృహ్య మహాగజమ్। ప్రేషయామాస సహసా యుయుధానరథం ప్రతి
ఆ తరువాత ప్రాఘ్యోతిష రాజు తన గొప్ప ఏనుగును పట్టుకుని, ఒక్కసారిగా యుయుధానుని రథాన్ని ఎదుర్కొనడానికి దూసిపంపాడు.
ఆపతన్తం చ సమ్ప్రేక్ష్య నాగం సాత్వతపుఙ్గవః। అవిధ్యత్పఞ్చభిర్బాణైః శితైరాశీవిషోపమైః
ఆ ఏనుగు దూసుకొస్తున్నదని చూసి, సాత్వతులలో అగ్రగామి ఐనవాడు, ఆ ఐదు పదునైన, పాములవంటి బాణాలతో దానిని గాయపరిచాడు.
శినేః పౌత్రస్య తు రథం పరిగృహ్య మహాద్విపః। అభిచిక్షేప వేగేన యుయుధానస్త్వపాక్రమత్
కాని ఆ గొప్ప ఏనుగు, శినిపౌత్రుని రథాన్ని పట్టుకుని, బలంగా విసిరింది. యుయుధానుడు వెంటనే దిగి తప్పించుకున్నాడు.
బృహతః సైన్ధవానశ్వాన్సముత్థాప్యథ సారథిః। తస్థౌ సాత్యకిమాసాద్య సమ్ప్లుతస్తం రథం ప్రతి
ఆ సమయంలో సారథి, పెద్ద సింధు కుదిరిన గుర్రాలను పరుగెత్తించి, సాత్యకిని చేరి, దూకి ఆ రథం వద్ద నిలిచాడు.
స తు లబ్ధ్వాన్తరం నాగస్త్వరితో రథమణ్డలాత్। నిష్పతన్సతతం సర్వాన్పరిచిక్షేప పార్థివాన్
ఆ ఏనుగు, అవకాశం దొరికిన వెంటనే, రథాల వలయాన్ని వేగంగా విడిచిపెట్టి, అక్కడున్న రాజులను ఎడాపెడా చెల్లాచెదురుగా చేసేసింది.
తే త్వాశుగతినా తేన త్రాస్యమానా నరర్షభాః। తమేకం ద్విరదం సఙ్ఖ్యే మేనిరే శతశో ద్విపాన్
ఆ వేగంగా పరిగెత్తే ఏనుగును చూసి, అక్కడి వీరులు భయంతో ఒక్క ఏనుగును వంద ఏనుగుల్లా భావించారు.
తే గజస్థేన కాల్యన్తే భగదత్తేన పార్థివాః। ఐరావతస్థేన యథా దేవరాజేన దానవాః
భగదత్తుడు తన యానగా గజాన్ని ఎక్కి, రాజులను ఎలా నాశనం చేస్తున్నాడో, దేవేంద్రుడు ఐరావతాన్ని ఎక్కి దానవులను ఎలా సంహరించాడో అలా వారిని సంహరిస్తున్నాడు.
తేషాం ప్రద్రవతాం భీమః పాఞ్చాలానామితస్తతః। గజవాజికృతః శబ్దః సుమహాన్సమజాయత
అక్కడి నుండి ఇక్కడికి పాంచాళులు పరుగెత్తుతుండగా, భీముడు, ఏనుగులు మరియు గుర్రాలు చేసే గొప్ప శబ్దంతో ఆ ప్రాంతం మారుమోగిపోయింది.
భగదత్తేన సమరే కాల్యమానేషు పాణ్డుషు। ప్రాగ్జ్యోతిషమభిక్రుద్ధః పునర్భీమః సమభ్యయాత్
పోరులో భగదత్తుడు పాండవులను బాధించుతుండగా, భీముడు కోపంతో మళ్ళీ ప్రాగ్జ్యోతిషపురాధిపతిని ఎదుర్కొనడానికి ముందుకు వచ్చాడు.
తస్యాభిద్రవతో వాహాన్హస్తముక్తేన వారిణా। సిక్త్వా వ్యత్రాసయన్నాగస్తే పార్థసహరంస్తతః
ఆయన దూసుకొస్తుండగా, ఆ ఏనుగు తన సొండితో నీళ్లు చిమ్మి, పాండవ సైన్యంలో ఉన్న గుర్రాలను భయపెట్టింది.
తతస్తమభ్యయాత్తూర్ణం రుచిపర్వా కృతీసుతః। సమఘ్నఞ్ఛరవర్షేణ రథస్యోఽన్తకసన్నిభః
అప్పుడు కృతివర్ముని కుమారుడు రుచిపర్వా, వెంటనే వచ్చి, శత్రువు రథాన్ని బాణవర్షంతో కొట్టి, యమధర్మరాజుని పోలికగా కనిపించాడు.
తతః స రుచిపర్వాణం శరేణానతపర్వణా। సుపర్వా పర్వతపతిర్నిన్యే వైవస్వతక్షయమ్
తర్వాత, పర్వతాధిపతి సుపర్వా, విడవని భాగాలున్న బాణంతో రుచిపర్వాను యమలోకానికి పంపాడు.
తస్మిన్నిపతితే వీరే సౌభద్రో ద్రౌపదీసుతః। చేకితానో ధృష్టకేతుర్యయుత్సుశ్చార్దయన్ద్విపమ్
ఆ వీరుడు పడిపోవగానే, సౌభద్రుడు, ద్రౌపదీ కుమారుడు, చెకితానుడు, ధృష్టకేతు, యుయుత్సు కలిసి ఆ ఏనుగుపై దాడి చేశారు.
త ఏనం శరధారాభిర్ధారాభిరివ తోయదాః। సిషిచుర్భైరవాన్నాదాన్వినదన్తో జిఘాంసవః
వారు మేఘాలు వర్షం కురిపించినట్లు బాణాల వర్షంతో అతనిని తడిపారు; గర్జిస్తూ, చంపాలని ఉత్సాహంతో ఎదురుదాడి చేశారు.