సౌమదత్తిస్తు రాజానం మణిమన్తమతన్ద్రితమ్। పర్యవారయదాయాన్తం యశో ద్రోణస్య వర్ఘయన్
సౌమదత్తి అనే రాజు, ఏ మాత్రం అలసట లేకుండా, ద్రోణుని కీర్తిని పెంచాలని ఆశించి, ముందుకు వచ్చే మణిమంతుని అడ్డుకున్నాడు.
స సౌమదత్తేస్త్వరితశ్చిత్రేష్వసనకేతనే। పునః పతాకాం సూతం చచ్ఛత్రం చాపాతయద్రథాత్
ఆ అద్భుతమైన యుద్ధంలో, సౌమదత్తి వేగంగా మణిమంతుని రథంపై ఉన్న జెండా, రథసారథి, వడగండ్లను కూల్చేశాడు.
అథాప్లుత్య రథాత్తూర్ణం యూపకేతురమిత్రహా। సాశ్వసూతధ్వజరథం తం చకర్త వరాసినా
తర్వాత, యూపకేతు అనే శత్రునాశకుడు తన రథం నుండి త్వరగా దిగి, గొప్ప కత్తితో ఆ రథాన్ని, దాని గుర్రాలు, సారథి, జెండాతో సహా నరికేశాడు.
రథం చ స్వం సమాస్థాయ ధనురాదాయ చాపరమ్। స్వయం యచ్ఛన్హయాన్రాజన్వ్యధమత్పాణ్డవీం చమూమ్
తన రథాన్ని ఎక్కి, మరో విల్లు తీసుకుని, తానే స్వయంగా గుర్రాలను నడిపిస్తూ, పాండవుల సైన్యాన్ని ఛేదించాడు, ఓ రాజా.
పాణ్డ్యమిన్ద్రమివాయాన్తమసురాన్ప్రతి దుర్జయమ్। సమర్థః సాయకౌఘేన వృషసేనో న్యవారయత్
ఇంద్రునిలా రాక్షసులను ఎదుర్కొంటూ ముందుకు వచ్చే పాండ్యుడిని, అప్రతిహత శక్తి గల వృషసేనుడు బాణాల వర్షంతో అడ్డుకున్నాడు.
అథాజగామ హైడిమ్బో మహామాయో మహాబలః। పితౄణాం హితమన్విచ్ఛన్దహన్కౌరవవాహినీమ్
తర్వాత, గొప్ప మాయలు, అపార బలమున్న హైడింబుడు తన తండ్రుల మేలుకోసం కోరుకుంటూ, కౌరవుల సైన్యాన్ని ఎదుర్కొంటూ వచ్చాడు.
గదాపరిఘనిస్త్రింశపట్టసాయోఘనోపలైః। కడఙ్గరైర్భుశుణ్డీభిః ప్రాసైస్తోమరసాయకైః
గదలు, ఇనుప గదలు, కత్తులు, వంకర కత్తులు, బరువైన ముష్టులు, ముళ్ల గదలు, భుజశక్తి ఆయుధాలు, కుంచెలు, జావళి, బాణాలతో,
ముసలైర్ముద్గరైశ్చక్రైర్న్భిణ్డిపాలపరశ్వథైః। పాంసువాతాగ్నిసలిలైర్భస్మలోష్ఠతృణద్రుమైః
ముసల్లు, ముద్గరాలు, చక్రాలు, గులికాయుధాలు, గొడ్డళ్లతో పాటు, దుమ్ము, గాలి, అగ్ని, నీరు, బూడిద, మట్టికట్టలు, గడ్డి, చెట్లతో,
ఆతుదన్ప్రరుజన్భఞ్జన్నిఘ్నన్విద్రావయన్క్షిపన్। సేనాం విభీషయన్నాయాద్దోణప్రేప్సుర్ఘటోత్కచః
కొడుతూ, గాయపరుస్తూ, విరుచుతూ, చంపుతూ, పారదోపెడుతూ, విసిరేస్తూ, ఆ సైన్యాన్ని భయపెట్టుతూ, ఘటోత్కచుడు ద్రోణుని వెతుకుతూ ముందుకు దూసుకొచ్చాడు.
తం తు నానాప్రహరణైర్నానాయుద్ధవిశేషణైః। రాక్షసం రాక్షసః క్రుద్ధః సమాజఘ్నే హ్యలమ్బుసః
అప్పుడు అలంబుస అనే రాక్షసుడు, కోపంతో, ఆ రాక్షసుడిని అనేక ఆయుధాలతో, అనేక విధాలుగా యుద్ధం చేస్తూ ఎదుర్కొన్నాడు.
తయోస్తదభవద్యుద్ధం రక్షోగ్రామణిముఖ్యయోః। తాదృగ్యాదృక్పురావృత్తం శమ్బరామరరాజయోః
రాక్షసులలో ప్రధానులైన వారిద్దరి మధ్య జరిగిన ఆ యుద్ధం, ఒకప్పుడు శంబరుడు దేవేంద్రునితో చేసిన యుద్ధంలా ఘోరంగా జరిగింది.
ఏవం ద్వన్ద్వశతాన్యాసన్రథవారణవాజినామ్। పదాతీనాం చ భద్రం తే తవ తేషాం చ సఙ్కులే
అలా, రథాలు, ఏనుగులు, గుర్రాలు, కాలాళ్లు — నీవారు, వారి వారు — అందరి మధ్యన వందలాది ద్వంద్వ యుద్ధాలు ఆ కలకలంలో జరిగాయి.
నైతాదృశో దృష్టపూర్వః సఙ్గ్రామో నైవ చ శ్రుతః। ద్రోణస్యాభావభావే తు ప్రసక్తానాం పరస్పరమ్
ద్రోణుడు ఉన్నా, లేనప్పటికీ, పరస్పరం ఉత్సాహంగా యుద్ధం చేసినప్పుడు, ఇంతటి ఘోరమైన యుద్ధం ఎప్పుడూ చూడలేదు, వినలేదు కూడా.
ఇదం ఘోరమిదం చిత్రమిదం రౌద్రమితి ప్రభో। తత్ర యుద్ధాన్యదృశ్యన్త ప్రతతాని బహూని చ
అక్కడ, ఓ ప్రభూ, అనేక యుద్ధాలు జరిగాయి — కొన్ని భయంకరంగా, కొన్ని అద్భుతంగా, మరికొన్ని ఉగ్రంగా — విస్తరించి కనిపించాయి.
తేన నాగేన సన్త్రస్తా పాణ్డవానామనీకినీ। సహసాఽభ్యద్రవద్రాజన్యత్ర తస్యౌ వృకోదరః
ఆ ఏనుగు వల్ల పాండవుల సైన్యంలో భయాందోళన కలిగింది. అప్పుడు వృకోదరుడు ఒక్కసారిగా ఆ ఎడదవైపు దూసుకెళ్లాడు.
తతో యుధిష్ఠిరో రాజా హతం మత్వా వృకోదరమ్। భగదత్తం సపాఞ్చాల్యః సర్వతః సమవారయత్
వృకోదరుడు చనిపోయాడని యుదిష్ఠిరుడు అనుకుని, పాంచాళులతో కలిసి భగదత్తుని అన్ని వైపులా చుట్టుముట్టాడు.
తం రథం రథినాం శ్రేష్ఠాః పరివార్య పరన్తపాః। అవాకిరఞ్శరైస్తీక్ష్ణైః శతశోఽథ సహస్రశః
శత్రువులను సంహరించే అగ్రగామి రథయోధులు ఆ రథాన్ని చుట్టుముట్టి, వందలాది, వేలాది పదునైన బాణాలతో వర్షంలా కురిపించారు.
స విఘాతం పృషత్కానామఙ్కుశేన సమాహరన్। క్షణేన పాణ్డుపాఞ్జాలాన్వ్యధమత్పర్వతేశ్వరః
ఆయన అంకుశంతో వచ్చిన బాణాలను తిప్పికొట్టాడు. కొద్ది సేపులోనే ఆ పర్వతాధిపతి పాండవులను, పాంచాళులను చెల్లాచెదురుగా చేసేశాడు.
తదద్భుతమపశ్యామ భగదత్తస్య సంయుగే। తథా వృద్ధస్య చరితం కుఞ్జరేణ విశామ్పతే
ఆ యుద్ధంలో భగదత్తుని అద్భుతమైన కార్యాలు చూశాము, రాజా! వృద్ధుడైనా, తన ఏనుగుతో చేసిన ప్రదర్శన నిజంగా ఆశ్చర్యకరం.
తతో రాజా దశార్ణానాం ప్రాగ్జ్యోతిషముపాద్రవత్। తిర్యగ్యాతేన నాగేన సమదేనాశుగామినా
ఆ తరువాత దశార్ణ రాజు, తన వేగంగా పరుగెత్తే మత్తులో ఉన్న ఏనుగుపై ఎక్కి, పాక్షికంగా ప్రాఘ్యోతిషుడి వైపు దూసుకెళ్లాడు.
తయోర్యుద్ధం సమభవన్నాగయోర్భీమరూపయోః। సపక్షయోః పర్వతయోర్యథా సద్రుమయోః పురా
ఆ ఇద్దరు భయంకరమైన రూపమున్న ఏనుగుల మధ్య ఘోరమైన యుద్ధం జరిగింది. అది చెట్లతో నిండిన రెండు రెక్కల పర్వతాలు పోరాడినట్లుగా కనిపించింది.
ప్రాగ్జ్యోతిషపతేర్నాగః సన్నివృత్త్యాపసృత్య చ। పార్శ్వే దశార్ణాధిపతేర్భిత్త్వా నాగమపాతయత్
ప్రాఘ్యోతిషపతి ఏనుగు తిరిగి వెనక్కు వెళ్లి, దశార్ణాధిపతి ఏనుగు పక్కను గట్టిగా ఢీకొట్టి నేలకూల్చింది.
తోమరైః సూర్యరశ్మ్యాభైర్భగదత్తోఽథ సప్తభిః। జఘాన ద్విరదస్థం తం శత్రుం ప్రచలితాసనమ్
ఆ తరువాత భగదత్తుడు, సూర్యకిరణాల్లా మెరిసే ఏడు తోమరాలతో, తన శత్రువు అయిన ఏనుగుపై కూర్చున్నవాడిని గట్టిగా కొట్టి, అతని సీటు నుంచి జారిపోయేలా చేసాడు.
వ్యవచ్ఛిద్య తు రాజానం భగదత్తం యుధిష్ఠిరః। రథానీకేన మహతా సర్వతః పర్యవారయత్
కానీ యుదిష్ఠిరుడు భగదత్తుని ఆ రాజు నుండి వేరు చేసి, గొప్ప రథాల సమూహంతో అన్ని వైపులా చుట్టుముట్టాడు.
స కుఞ్జరస్థో రథిభిః శుశుభే సర్వతో వృతః। పర్వతే వనమధ్యస్థో జ్వలన్నివ హుతాశనః
ఆయన ఏనుగుపై కూర్చుని, చుట్టూ రథయోధులతో ఉన్నప్పుడు, పర్వతంలో అడవిలో వెలిగే అగ్నిలా ప్రకాశించాడు.
మణ్డలం సర్వతః శ్లిష్టం రథినాముగ్రధన్వినామ్। కిరతాం శరవర్షాణి స నాగః పర్యవర్తత
ప్రమాదకరమైన విలువీరులు చుట్టూ గట్టి వలయంగా ఏర్పడి, బాణవర్షం కురిపించగా, ఆ ఏనుగు అన్ని వైపులా తిరుగుతూ నిలిచింది.
తతః ప్రాగ్జ్యోతిషో రాజా పరిగృహ్య మహాగజమ్। ప్రేషయామాస సహసా యుయుధానరథం ప్రతి
ఆ తరువాత ప్రాఘ్యోతిష రాజు తన గొప్ప ఏనుగును పట్టుకుని, ఒక్కసారిగా యుయుధానుని రథాన్ని ఎదుర్కొనడానికి దూసిపంపాడు.
ఆపతన్తం చ సమ్ప్రేక్ష్య నాగం సాత్వతపుఙ్గవః। అవిధ్యత్పఞ్చభిర్బాణైః శితైరాశీవిషోపమైః
ఆ ఏనుగు దూసుకొస్తున్నదని చూసి, సాత్వతులలో అగ్రగామి ఐనవాడు, ఆ ఐదు పదునైన, పాములవంటి బాణాలతో దానిని గాయపరిచాడు.
శినేః పౌత్రస్య తు రథం పరిగృహ్య మహాద్విపః। అభిచిక్షేప వేగేన యుయుధానస్త్వపాక్రమత్
కాని ఆ గొప్ప ఏనుగు, శినిపౌత్రుని రథాన్ని పట్టుకుని, బలంగా విసిరింది. యుయుధానుడు వెంటనే దిగి తప్పించుకున్నాడు.
బృహతః సైన్ధవానశ్వాన్సముత్థాప్యథ సారథిః। తస్థౌ సాత్యకిమాసాద్య సమ్ప్లుతస్తం రథం ప్రతి
ఆ సమయంలో సారథి, పెద్ద సింధు కుదిరిన గుర్రాలను పరుగెత్తించి, సాత్యకిని చేరి, దూకి ఆ రథం వద్ద నిలిచాడు.