యథాఽసీచ్చ నివృత్తేషు పాణ్డవేయేషు సఞ్జయ। మమ సైన్యావశేషస్య సన్నిపాతః సుదారుణః
సంజయా, పాండవులు యుద్ధభూమిని విడిచిన తర్వాత, నా సైన్యంలో మిగిలిన వారు ఎలా ఒక్కచోట చేరి భయంకరంగా పోరాడారు?
కథం చ వో మనస్తాత నివృత్తేష్వభవత్తదా। మామకానాం చ యే శూరాః కే కాంస్తత్ర న్యవారయన్
ఆ సమయంలో, వారు వెనక్కు వెళ్లినప్పుడు మీ మనస్సులు ఎలా ఉండాయి? నా సైన్యంలో ధైర్యవంతులు ఎవరు నిలబడి, వారిని అడ్డుకున్నారు?
తం ధర్మరాజో బహుభిర్మర్మభిద్భిరవాకిరత్। మద్రేశస్తం చతుఃషష్ట్యా శరైర్విద్ధ్వాఽనదద్భృశమ్
ధర్మరాజు ఎన్నో గట్టిగా తాకే బాణాలతో మద్రదేశాధిపతిని ముంచెత్తాడు. మద్రరాజు కూడా అరవుతూ అరవుతూ అరవన బాణాలతో ధర్మరాజును గాయపరిచాడు.
తస్య నానదతః కేతుముచ్చకర్త చ కార్ముకమ్। క్షురాభ్యాం పాణ్డవో జ్యేష్ఠస్తత ఉచ్చుక్రుశుర్జనాః
అతడు అరుస్తూ ఉండగా, పెద్ద పాండవుడు రెండు పదునైన బాణాలతో అతని జెండా, విల్లు రెండింటినీ కోసేశాడు. వెంటనే యోధులు పెద్దగా అరవసాగారు.
తథైవ రాజా బాహ్లీకో రాజానం ద్రుపదం శరైః। ఆద్రవన్తం సహానీకః సహానీకం న్యవారయత్
అలాగే, బాహ్లీకుడు తన సైన్యంతో ముందుకు వస్తున్న ద్రుపదుని బాణాలతో ఆపాడు.
తద్యుద్ధమభవద్ధోరం వృద్ధయోః సహసేనయోః। యథా మహాయూథపయోర్ద్విపయోః సమ్ప్రభిన్నయోః
ఆ ఇద్దరు వృద్ధ రాజులు తమ సైన్యాలతో చేసిన యుద్ధం భయంకరంగా జరిగింది; అది రెండు గొప్ప, కోపంతో ఉన్న ఏనుగులు తమ గుంపులతో ఢీకొన్నట్టు ఉండింది.
విన్దానువిన్దావావన్త్యౌ విరాటం మత్స్యమార్చ్ఛతామ్। సహసైన్యౌ సహానీకం యథేన్ద్రాగ్నీ పురా బలిమ్
అవంతి దేశపు వింద్యుడు, అనువింద్యుడు తమ సేనలతో కలిసి మత్స్య రాజు విరాటుని దాడి చేశారు; అది ఇంద్రుడు, అగ్ని బలిని దాడి చేసినట్లు ఉండింది.
తదుత్పిఞ్జలకం యుద్ధమాసీద్దేవాసురోపమమ్। మత్స్యానాం కేకయైః సార్ధమభీతాశ్వరథద్విపమ్
మత్స్యులు, కేకయులతో కలసి, భయమేమీ లేని గుర్రాలు, రథాలు, ఏనుగులతో చేసిన ఆ యుద్ధం దేవతలు, అసురులు యుద్ధం చేసినట్టే ఉల్లాసంగా సాగింది.
నాకులిం తు శతానీకం భూతకర్మా సభాపతిః। అస్యన్తమిషుజాలాని యాన్తం ద్రోణాదవారయత్
నకులుని కుమారుడు శతానీకుడు బాణాల వర్షాన్ని వదులుతూ ద్రోణుని వైపు ముందుకు పోతుండగా, సభాపతి అయిన భూతకర్ముడు అతన్ని అడ్డుకున్నాడు.
తతో నకులదాయాదస్త్రిభిర్భల్లైః సుసంశితైః। చక్రే విబాహుశిరసం భూతకర్మాణమాహవే
ఆ తర్వాత నకులుని వంశజుడు మూడు పదునైన విస్తృతమైన బాణాలతో యుద్ధంలో భూతకర్ముని రెండు చేతులు, తలను కొట్టి పడగొట్టాడు.
సుతసోమం తు విక్రాన్తమాయాన్తం తం శరౌఘిణమ్। ద్రోణాయాభిముఖం వీరం సాల్వో బాణైరవారయత్
వీరుడైన సుతసోముడు బాణాల వర్షంతో ద్రోణుని వైపు దూసుకెళ్తుండగా, సాల్వుడు తన బాణాలతో అతన్ని అడ్డుకున్నాడు.
స తు భీమరథః సాల్వమాశుగైరాయసైః శితైః। షడ్భిః సాశ్వనియన్తారమనయద్యమసాదనమ్
అయితే భీమరథుడు ఆరు వేగమైన, పదునైన ఇనుప బాణాలతో సాల్వుని, అతని గుర్రాలు, రథసారథితో కలిసి యమలోకానికి పంపాడు.
శ్రుతకీర్తిం సమాయాన్తం మయూరసదృశైర్హయైః। చిత్రసేనో మహారాజ తవ పౌత్రం న్యవారయత్
మహారాజా, నీ మనవడు శ్రుతకీర్తి మయూరంలా అందమైన కాళ్ళు ఉన్న గుర్రాలతో ముందుకు వస్తుండగా, చిత్రసేనుడు అతన్ని అడ్డగించాడు.
తమార్జునిః శరైశ్చక్రే పితృవ్యం జర్ఝరచ్ఛవిమ్। శరైశ్చ ద్రౌపదీపుత్రం చిత్రసేనః సమావృణోత్
అర్జునుని కుమారుడు తన మామ అయిన చిత్రసేనుని మీద బాణాలతో దాడి చేసి అతని శరీరాన్ని గాయపరిచాడు. వెంటనే చిత్రసేనుడు ద్రౌపదీ కుమారుడిని బాణాలతో ముంచెత్తాడు.
కిరన్తం శరజాలాని ప్రభిన్నమివ కుఞ్జరమ్। శ్రుతకర్మాణమాయాన్తం దౌశ్శాసనిరవారయత్
బాణాల వర్షం కురిపిస్తూ, ఉన్మత్తమైన ఏనుగులా ముందుకు వస్తున్న శ్రుతకర్మను, దుఃశాసనుని కుమారుడు అడ్డగించాడు.
తౌ పౌత్రౌ తవ దుర్ధర్షౌ పరస్పరవధైషిణౌ। పితౄణామర్థసిద్ధ్యర్థం చక్రతుర్యుద్ధముత్తమమ్
నీ ఇద్దరు దుర్జేయులైన మనవళ్లు, పరస్పరం ఒకరినొకరు సంహరించాలనే ఉద్దేశంతో, తమ తండ్రుల విజయానికి గొప్ప యుద్ధం చేశారు.
తిష్ఠన్తమగ్రే తం దృష్ట్వా ప్రతివిన్ధ్యం మహాహవే। ద్రౌణిర్మానం పితుః కుర్వన్మార్గణైః సమవారయత్
మహా సంగ్రామంలో ముందున నిలబడి ఉన్న ప్రతివింద్యుడిని చూసి, ద్రోణుని కుమారుడు తన తండ్రి గౌరవాన్ని కాపాడాలని బాణాలతో అతన్ని అడ్డగించాడు.
తం క్రుద్ధం ప్రతివివ్యాధ ప్రతివిన్ధ్యః శితైః శరైః। సింహలాఙ్గూలలక్ష్మాణం పితురర్థే వ్యవస్థితమ్
ఆ సమయంలో ప్రతివింద్యుడు కోపంతో, సింహపు తోక గుర్తు ఉన్న ద్రోణుని కుమారుడిని, తన తండ్రి కోసం నిలబడిన వాణ్ణి, పదునైన బాణాలతో గాయపరిచాడు.
ప్రవపన్నివ బీజాని బీజకాలే కృషీవలః। ద్రౌణాయనిర్ద్రౌపదేయం శరవర్షైరవాకిరత్
ఎప్పుడైతే రైతు విత్తనాలను సరైన కాలంలో పొలంలో వేస్తాడో, అలా ద్రోణుని కుమారుడు ద్రౌపదేయుడిపై బాణాల వర్షం కురిపించాడు.
యస్తు శూరతమో రాజన్నుభయోః సేనయోర్మతః। తం పటచ్చరహన్తారం లక్ష్మణః సమవారయత్
రాజా! రెండు సేనల్లో అత్యంత ధైర్యవంతుడిగా భావించబడిన వాడిని, కవచాలను ఛేదించే లక్ష్మణుడు అడ్డగించాడు.
స లక్ష్మణస్యేష్వసనం ఛిత్త్వా లక్ష్మ చ భారత। లక్ష్మణే శరజాలాని విసృజన్బహ్వశోభత
భారతా! లక్ష్మణుని విల్లు, లక్ష్యాన్ని కోసి, అతడిపై బాణాల జాలులు వదిలి, లక్ష్మణుని ఎదుట అతడు గొప్పగా మెరిసిపోయాడు.
తతోఽభిమన్యుః కర్మాణి కుర్వన్తం చిత్రయోధినమ్। ఆర్జునిః కృతినం శూరం లక్ష్మణం సమయోధయత్
ఆ తరువాత అర్జునుని కుమారుడు అభిమన్యుడు, యుద్ధంలో గొప్ప కార్యాలు చేస్తున్న ధైర్యవంతుడైన లక్ష్మణునితో పోరాడాడు.
స సమ్ప్రహారస్తుములస్తయోరాసీన్మహాత్మనోః। శ్రోతౄణామీక్షితౄణాం చ భృశం ప్రీతివివర్ధనః
ఆ ఇద్దరు మహాత్ముల మధ్య జరిగిన ఘోరమైన పోరు, చూసేవారికీ, విన్నవారికీ ఎంతో ఆనందాన్ని కలిగించింది.
వికర్ణస్తు మహాప్రాజ్ఞో యాజ్ఞసేనిం శిఖణ్డినమ్। పర్యవారయదాయాన్తం యువానం సమరే యువా
తర్వాత మహాపండితుడైన వికర్ణుడు, యజ్ఞసేనికి కుమారుడైన యువకుడు శిఖండిని యుద్ధంలో ఎదుర్కొన్నాడు.
తతస్తమిషుజాలేన యాజ్ఞసేనిః సమావృణోత్। విధూయ తద్బాణజాలం బభౌ తవ సుతో బలీ
ఆ సమయంలో యజ్ఞసేనిపుత్రుడు బాణాల వలయంతో అతడిని కప్పివేశాడు. కానీ నీ బలవంతుడైన కుమారుడు ఆ బాణవర్షాన్ని తిప్పికొట్టి ప్రకాశించాడు.
అఙ్గదోఽభిముఖం వీరముత్తమౌజసమాహవే। ద్రోణాయాభిముఖం యాన్తం శరౌఘేణ న్యవారయత్
అంగదుడు, యుద్ధంలో పరాక్రమశాలి ఉత్తమౌజసును ఎదుర్కొని, అతడు ద్రోణుని వైపు పోతుండగా బాణాల వర్షంతో అడ్డగించాడు.
స సమ్ప్రహారస్తుములస్తయోః పురుషసింహయోః। సైనికానాం చ సర్వేషాం తయోశ్చ ప్రీతివర్ధనః
ఆ ఇద్దరు సింహపురుషుల మధ్య జరిగిన ఘోరమైన పోరు, అన్ని సైనికులకూ, వారిద్దరికీ కూడా ఆనందాన్ని పెంచింది.
దుర్ముఖస్తు మహేష్వాసో వీరం పురుజితం బలీ। ద్రోణాయాభిముఖం యాన్తం వత్సదన్తైరవారయత్
మహాశక్తివంతుడైన ధనుర్ధారి దుర్ముఖుడు, ద్రోణుని వైపు పోతున్న పరాక్రమశాలి పురుజిత్ను, కోడిపిల్ల దంతాల్లాంటి బాణాలతో అడ్డుకున్నాడు.
స దుర్ముఖం భ్రువోర్మధ్యే నారాచేనాభ్యతాడయత్। తస్య తద్ధి బభౌ వక్త్రం సనాలమివ పఙ్కజమ్
అతడు దుర్ముఖుని నుదుట మధ్యలో విశాలమైన బాణంతో కొట్టాడు. దాంతో అతని ముఖం, దండు కలిగిన కమలంలా మెరిసింది.
కర్ణస్తు కేకయాన్భ్రాతౄన్పఞ్చ లోహితకధ్వజాన్। ద్రోణాయాభిముఖం యాతాఞ్శరవర్షైరవారయత్
కర్ణుడు, ఎర్ర జెండాలు పట్టుకున్న ఐదుగురు కేకయ బ్రదర్స్ను, వారు ద్రోణుని వైపు పోతుండగా బాణవర్షంతో అడ్డుకున్నాడు.